تحریم‌های جدید آمریکا در حالی با نام چند خودروساز ایرانی خبرساز شده که بررسی ابعاد این بسته، پرسش‌هایی درباره دامنه واقعی اهداف و پیامدهای آن برای اقتصاد ایران ایجاد کرده است.
به گزارش صدای بورس ، وزارت خزانه‌داری آمریکا روز اول اکتبر ۲۰۲۶ در چارچوب عملیات گسترده «طرد اقتصادی» دور تازه‌ای از تحریم‌ها را علیه بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران اعلام کرد.
در این بسته تحریمی نام شرکت‌های بزرگی از جمله ایران‌خودرو، سایپا، ایران‌خودرو دیزل، پارس‌خودرو، زامیاد، نیرو موتور شیراز و دماوند، شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، شرکت قطارهای مسافری رجا و هپکو به چشم می‌خورد.
در ساعات اولیه انتشار خبر، توجه رسانه‌ها و بازار سرمایه عمدتا روی خودروسازان متمرکز شد، نمادهای خودرو، خساپا، خپارس و خزامیا در کانون توجه معامله‌گران قرار گرفتند اما امیرحسن کاکایی، عضو هیئت علمی دانشکده خودرو دانشگاه علم و صنعت ایران، در گفت‌وگو با صدای بورس این روایت غالب را به چالش کشید و آن را "انحرافی" خواند.
کاکایی اظهار داشت: تمرکز بر تحریم خودروسازی انحراف از اصل موضوع است. صنعت خودرو از سال ۱۳۹۷ تحت تحریم قرار دارد و محدودیت‌های خارجی و داخلی متعددی را تجربه کرده است. از این رو تحریم جدید تغییر اساسی در وضعیت این صنعت ایجاد نخواهد کرد.
وی افزود: اگر بخش خودرو کنار گذاشته شود، به هسته اصلی این تحریم‌ها می‌رسیم یعنی شرکت راه‌آهن، شرکت قطارهای مسافری رجا و تعدادی از فولادسازان و این بخش‌ها موضوع اصلی هستند.
چرا راه‌آهن مهم‌تر از خودروست؟
اهمیت تحریم ریلی را باید در شرایط فعلی تجارت و حمل و نقل ایران جست‌وجو کرد. براساس گزارش‌های منتشر شده، آمریکا در حالی شبکه ریلی ایران را هدف گرفته که محدودیت‌های ایجاد شده در مسیرهای دریایی، وابستگی بیشتری به حمل و نقل زمینی و ریلی ایجاد کرده است. رویترز نیز گزارش داده است که در پی محدود شدن مسیرهای دریایی ایران برای انتقال موادی چون نفت، کود، مواد شیمیایی و سایر کالاها بیشتر به حمل‌ونقل ریلی و زمینی متکی شده است.
در چنین شرایطی، تحریم یک خودروساز را می‌توان در چارچوب محدودیت‌های قدیمی‌تر صنعت خودرو تحلیل کرد اما قرار گرفتن شرکت‌های ریلی در فهرست تحریم، مستقیما به ظرفیت جابه‌جایی کالا در داخل کشور مربوط می‌شود و این موضوع برای صنایعی که حجم بالایی از مواد اولیه محصولات یا قطعات خود را از طریق حمل و نقل ریلی جابه‌جا می‌کنند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
به بیان دیگر، اثر این تحریم می‌تواند از یک شرکت مشخص فراتر برود و به زنجیره‌ای از صنایع منتقل شود، از معادن و فولاد گرفته تا صنایع پایین‌دستی، ماشین‌آلات و حتی تولیدکنندگانی که برای تامین قطعات و مواد اولیه به شبکه حمل‌ونقل کشور وابسته‌اند.
کاکایی با اشاره به روند محدودیت‌های چندماهه اخیر توضیح داد: از حدود شش تا هفت ماه پیش محاصره دریایی آغاز شده و حدود یک ماه پیش محاصره هوایی نیز شروع شد و اکنون محدودیت‌های ریلی در حال اعمال بوده و در عمل تنها مسیر جاده‌ای باقی مانده است.
وی تصریح کرد: ظرفیت مسیرهای زمینی کمتر از مسیرهای دریایی بوده و با محدود شدن شبکه ریلی، انتقال کالاهای صنعتی از جمله قطعات خودرو از طریق روش‌های غیررسمی بسیار دشوار خواهد شد.
این بخش از اظهارات کاکایی را می‌توان از زاویه زنجیره تأمین نیز بررسی کرد چرا که حمل و نقل ریلی به‌ویژه برای کالاهای حجیم و سنگین از مواد معدنی و فولاد گرفته تا ماشین‌آلات و برخی مواد اولیه صنعتی نقش متفاوتی نسبت به حمل جاده‌ای دارد بنابراین جایگزین کردن کامل ریل با کامیون صرفا به معنای تغییر وسیله حمل نبوده و می‌تواند هزینه، زمان و ظرفیت جابه‌جایی را تحت تاثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، وقتی محدودیت به شبکه حمل و نقل اضافه می‌شود فشار تنها به شرکت حمل و نقل وارد نشده و افزایش هزینه لجستیک می‌تواند در نهایت به قیمت تمام شده تولیدکنندگان منتقل شود، موضوعی که برای صنایع صادرات محور و شرکت‌هایی که حاشیه سود آنها به قیمت مواد اولیه و هزینه حمل وابسته است، اهمیت بیشتری دارد.
به گفته این استاد دانشگاه، تاثیر مستقیم این تحریم‌ها بر تولید خودرو محدود است زیرا بازار داخلی دیگر کشش لازم را ندارد و خودروسازان تاکنون از تمام ابزارهای در اختیار خود استفاده کرده‌اند و آنچه اهمیت بیشتری دارد اثر این محدودیت‌ها بر زنجیره صنایع سنگین و افزایش فشار بر نرخ ارز است.
کاکایی به واکنش سریع بازار ارز اشاره کرد و گفت: در دو روز اخیر نرخ دلار حدود دو هزار تومان افزایش یافته که نشان دهنده اثر فوری این تحریم‌ها بر انتظارات ارزی است.
از تحریم یک نماد تا فشار بر زنجیره تولید
در بازار سرمایه، نخستین واکنش طبیعی می‌تواند متوجه نمادهایی باشد که نام آنها مستقیما در فهرست تحریم‌ها قرار گرفته است اما دامنه اثر اقتصادی الزاما به همین نمادها محدود نمی‌شود.
ایران‌خودرو، سایپا و برخی شرکت‌های زیرمجموعه آنها از مهم‌ترین نام‌های بورسی این فهرست هستند اما همزمان تحریم شبکه ریلی و بخش‌هایی از صنایع فلزی و ماشین‌آلات سنگین، احتمال انتقال فشار به شرکت‌های دیگری را نیز مطرح می‌کند. خزانه‌داری آمریکا در این بسته علاوه بر بخش خودرو و ریل، شبکه‌هایی در حوزه تولید، فلزات و تجهیزات سنگین را نیز هدف قرار داده است.
از این منظر، مسئله اصلی برای بازار سرمایه فقط این نیست که "کدام نماد تحریم شده است"، بلکه مهم این است که این است که محدودیت‌های جدید چگونه روی هزینه تامین، حمل مواد اولیه، صادرات، دسترسی به بازارهای خارجی و در نهایت سودآوری شرکت‌ها اثر می‌گذارد، به‌خصوص در صنایع سنگین که زنجیره تولید به هم پیوسته است.
پیام تحریم‌ها برای بازار سرمایه
تحلیل‌های کارشناسی نشان می‌دهد که هرچند نمادهای خودرویی بورس، مستقیما در فهرست تحریم قرار گرفته‌اند اما پیام مهم‌تر این دور از اقدامات تنگ‌تر شدن حلقه محدودیت‌های لجستیکی کشور است.
آمریکا با هدف قرار دادن شبکه ریلی و صنایع فلزی، علاوه بر شرکت‌های مشخص بخشی از زیرساخت انتقال کالا و ظرفیت صنعتی ایران را نیز هدف گرفته است، زیرساختی که در شرایط محدودیت مسیرهای دریایی و هوایی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
کاکایی در پایان تاکید کرد: مسئولان باید برای مدیریت این شرایط برنامه‌ریزی جدی داشته باشند زیرا فشار بر صنایع بالادستی و سنگین در حال افزایش است و آثار آن به‌تدریج در کل اقتصاد نمایان خواهد شد.
تجارت خارجی ایران با تحریم چه مشکلاتی پیدا کرد؟
بررسی‌های انجام‌شده به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد که تحریم‌ها به محض وقوع در سال ۲۰۱۱، اقتصاد ایران را با مشکلات عمیقی مواجه کردند که در نتیجه آن، روندهای نزولی و تشدید عقب‌ماندگی برخلاف اهداف سند چشم‌انداز ۲۰ساله نصیب ایران شد.
افزایش سرمایه در فولاد مبارکه به منظور سرمایه گذاری در حوزه های زیرساختی صنعت فولاد کشور است
محمدیاسر طیب‌نیا مدیرعامل شرکت فولاد مبارکه در ارائه گزارش هیأت‌مدیره به مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام در خصوص افزایش سرمایه برای سال منتهی به ۲۹ اسفندماه ۱۴۰۰ گفت: این افزایش سرمایه به منظور احداث نیروگاه سیکل ترکیبی، خرید ۵۰ دستگاه لوکوموتیو، جبران مخارج انجام‌شده بابت مشارکت در افزایش سرمایه شرکت‌های سرمایه‌پذیر و جبران مخارج بابت سرمایه‌گذاری‌های صورت‌گرفته بوده است.
«ذوب» از فرابورس به بورس می‌رود
مدیرعامل ذوب آهن اصفهان گفت: اگر ذوب آهن را برای واردات زغال سنگ خارجی آزاد بگذارند از نظر کیفیت و ارزش اقتصادی بازدهی بیشتری خواهد داشت.
مسیرهای تجاری ایران در حال جایگزینی است
با محاصره دریایی در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مسیرهای ترانزیت کالاهای اساسی کشور به‌سرعت در حال جایگزینی است و در هفته جاری اولین محموله خوراک دام و طیور از بنادر دریای خزر وارد ایران شده است.
مکانیسم ماشه بازار خودرو را تکان می‌دهد؟
بازار خودرو ایران در رکود عمیق و بی‌سابقه‌ای فرو رفته و خرید خودرو برای بسیاری از خانوارها به آرزو تبدیل شده است. تورم مزمن، کاهش قدرت خرید و نوسانات ارزی، فشار سنگینی بر مصرف‌کنندگان عادی وارد کرده است.
با فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت خودکار تحریم‌ها علیه ایران، بار دیگر موضوع تأثیر فشار تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی بر صنایع پایه کشور، از جمله صنعت فولاد، به طور جدی مطرح شده است.
بازار سرمایه در سایه سناریوهای ماشه
بازار سرمایه کشور در آستانه یکی از پرریسک‌ترین دوره‌های خود در دهه اخیر قرار دارد.
فقط ۱۸۰ هواپیما قابل استفاده است
معاون وزیر صمت گفت: ناوگان هوایی، دریایی و ریلی کشور فرسوده است، به گونه ای که حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ فروند هواپیما قابل استفاده در کشور موجود است.
تحریم‌های مضاعف علیه کشتیرانی
تحریم‌ها علیه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران به عنوان حمل کنندۀ اصلی کالا به داخل و خارج از کشور، هر روز وارد فاز ظالمانه‌تری می‌شود و حقیقت این است که مدعیان قانون جهانی، کمترین توجهی به حقوق ملت ایران ندارند. البته به صورت کلان دامنه تحریم‌ها به حدی گسترده شده است که تحریم کنندگان اکنون برای یافتن حوزۀ جدید دچار مشکل شده‌اند.
ایران در چهارراه تجارت منطقه‌ای
اقتصاد جهانی در سال‌های اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر تحولات ژئوپلیتیکی، تغییر الگوهای زنجیره تامین و رقابت قدرت‌های اقتصادی برای کنترل مسیرهای تجارت قرار گرفته است.
بررسی تحریم‌های جدید آمریکا/ آیا واقعا خودرو هدف بود؟
دماسنج تامین مالی جمعی در روز شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ + جدول
P/E زیر ۵ برای ۶۶ نماد؛ ارزانی یا تردید بازار؟
فپردیس در مسیر توسعه تولید و صادرات/ از رشد تولید تا فتح بازارهای خارجی
معاملات پنج نماد پالایشی تایید نشد
پذیره نویسی شانزدهمین صندوق نقره از فردا آغاز می‌شود
کدام نمادها مشکوک معامله شدند؟ ۱۱ مهر ۱۴۰۵
چرا نمادهای پالایشی متوقف شدند؟
پول به دنبال طلا؛ بازدهی که به چشم نیامد
سبد پیشنهادی بازار سرمایه هفته دوم مهر
شماره ۱۴۳ ماهنامه بازار و سرمایه منتشر شد
شماره ۶۴۶ هفته نامه اطلاعات بورس منتشر شد
جزئیات و سهمیه عرضه اولیه کیمیا پلی‌استر قم
ورود شرکت مهندسی توسعه آب آسیا به بازار دوم فرابورس، در شرایطی رقم خورده که تأمین آب پایدار به یکی از الزامات توسعه صنایع بزرگ کشور تبدیل شده است. این شرکت که با نماد «آب» در فرابورس درج شده، اکنون خود را برای عرضه اولیه آماده می‌کند و همزمان برنامه افزایش ظرفیت نمک‌زدایی آب دریا را دنبال می‌کند. ظرفیت فعلی تولید آب شیرین‌شده این مجموعه ۴۰۰ هزار مترمکعب در روز است و هدف‌گذاری شرکت، افزایش این ظرفیت تا یک میلیون مترمکعب در روز است.
سهامداران در بازی ارز و انتظارات
رشد نزدیک به ۵۰درصدی بازار سهام در سه ماه گذشته، بار دیگر این پرسش را پیش روی سرمایه‌گذاران گذاشته است که بورس وارد یک دوره صعودی پایدار شده یا صرفا بخشی از عقب‌ماندگی خود از تورم، ارز و سایر بازارها را جبران کرده است؟
نظرات کاربران