واکنش‌ها به طرح شکست‌خورده همتی

جهان‌ صنعت – کمتر از ۹ماه از روزی که عبدالناصر همتی با وعده‌های بزرگ «ثبات اقتصادی» و «جمع کردن بساط رانت ارزی» سکان بانک مرکزی را در دست گرفت، نرخ دلار آزاد از حدود ۱۳۷‌هزارتومان به بیش از ۲۶۶‌هزارتومان رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۵/‏‏۸۷‌درصد که وعده‌های او را به مضحکه‌ای تلخ برای سفره‌های کوچک‌ترشده مردم تبدیل کرده است. حالا همزمان با رکوردشکنی روزانه ارز و شکل‌گیری کارزار «درخواست برکناری عبدالناصر همتی و باتوجه به افزایش تورم و کوچک‌تر شدن سفره مردم»، این پرسش جدی مطرح است؛ همتی که وعده «یکپارچه‌سازی نرخ ارز» و «حذف رانت ارز چندنرخی» را سر می‌داد، چگونه به عامل اصلی گرانی و بی‌ثباتی تبدیل شد؟

انتقادها و کارزار برکناری

عملکرد همتی با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر با انتقاد از عملکرد او گفت: «همتی در روزهای اخیر در رایزنی‌هایی با برخی نمایندگان تلاش کرده فشارهای افزایش قیمت ارز را که ناشی از سوءتدبیرهای بانک مرکزی است، به‌سمت سایر وزرا سوق دهد.» او خطاب به همتی تصریح کرد: «آقای همتی اگر به‌جای این اقدامات، وظایف خود را انجام می‌دادی، وضعیت بازار ارز بهتر از این بود.»

جمعی از نمایندگان مجلس نیز در نامه‌ای سرگشاده به رییس قوه قضاییه، همتی را «یکی از عاملان اصلی گران‌سازی ارز، تشدید تورم و ایجاد نارضایتی‌های منجر به حوادث دی‌ماه» معرفی کرده و خواستار برکناری فوری و تعقیب کیفری او شده‌اند. تعداد امضاکنندگان طرح استیضاح همتی در مجلس نیز به ۱۱۶نماینده رسیده است.

عامل بدبختی مردم همتی است

مصطفی پوردهقان، نماینده مجلس می‌گوید که عامل بدبختی مردم همتی است، عمدا نرخ دلار را بالا می‌برد. فرشاد مومنی نیز در گفت‌وگویی با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی گفت که همتی همه‌چیز را به لجن کشیده، از طریق مناسبات رانتی، دلار را گران کرده و می‌گوید هدفم مبارزه با تورم است، وی در ادامه افزود: باید یک ادعانامه ملی علیه همتی تهیه شود.

محمدرضا یزدی‌زاده، تحلیلگر مسایل اقتصادی نیز درباره افزایش قیمت دلار گفت: مردم بدانید عامل گرانی کالاهای اساسی همتی است. روح‌الله ایزدخواه، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، مدعی شده است که در یک روز حدود ۳۰‌میلیون دلار مازاد عرضه در بازار وجود داشته و قیمت دلار در مسیر کاهش بوده اما به گفته ایزدخواه، عبدالناصر همتی اعلام کرده که این مازاد عرضه را جمع کرده است، ایزدخواه همچنین مدعی شده که همتی و بانک مرکزی از کاهش قیمت دلار جلوگیری می‌کند. این ادعا درحالی مطرح شده که نقش سیاستگذار در مدیریت عرضه و تقاضای ارز، همواره یکی از موضوعات بحث‌برانگیز بازار ارز بوده است.

وعده‌های بزرگ، نتایج فاجعه‌بار

همتی در نخستین اظهاراتش پس از انتصاب در دی ۱۴۰۴، حذف تدریجی ارز ترجیحی و حرکت به‌سمت تک‌نرخی شدن ارز را به‌عنوان محور اصلی سیاست خود اعلام کرد و با قاطعیت گفت: «حتما بساط فساد و رانت ناشی از چندنرخی بودن ارز را جمع خواهیم کرد.» او چندنرخی بودن ارز را «منشا فساد، رانت و سفته‌بازی» و یکی از دلایل اصلی التهابات بازار ارز دانست و وعده داد: «به‌هیچ‌وجه به نرخ‌های دستوری و ارز ترجیحی باز نخواهیم گشت.»

او حتی پا را فراتر گذاشت و در جمع نمایندگان مجلس گفت: «اگر شرایط عادی بود، قیمت دلار الان باید ۷۳‌هزار تومان می‌بود.» اما واقعیت بازار ارز در هفته‌های اخیر، نه‌تنها این وعده‌ها را باطل کرده بلکه نشان می‌دهد سیاست‌های او خود به عامل تشدید بحران تبدیل شده است.

جهش هفتگی ۱۳درصدی؛ یورو در آستانه ۳۰۰‌هزارتومان

دلار در هفته گذشته حدود ۱۳‌درصد جهش کرده است. قیمت دلار در ابتدای هفته حدود ۲۳۳‌هزارتومان بود و تا پایان هفته به بالای ۲۶۰‌هزارتومان رسید. در معاملات روز شنبه ۱۱مهر ۱۴۰۵، دلار از ۲۶۵‌هزارتومان عبور کرد و نوسان‌های بالای ۲۶۶‌هزارتومان را نیز تجربه کرد. یورو نیز برای اولین‌بار وارد کانال ۳۰۰‌هزارتومان شد و پوند بریتانیا بالای ۳۵۲‌هزارتومان معامله می‌شود. این جهش در حالی رخ می‌دهد که بانک مرکزی روزشنبه مدعی تزریق ۲‌میلیارددلار ارز برای مدیریت بازار شد و اعلام کرد که شهروندان بالای ۱۸سال می‌توانند تا سقف ۱۰‌هزاردلار با کارت ملی ارز خریداری کنند. نرخ اولیه عرضه نیز ۲۵۹‌هزارتومان اعلام شده است اما این تدبیر نیز نه‌تنها بازار را آرام نکرد بلکه نرخ دلار را به‌سمت رکوردهای جدیدتر هدایت کرد.

از «کاهش مداخله» تا عرضه ۲‌میلیارددلاری

همتی در نخستین روزهای حضورش در بانک مرکزی صریحا گفته بود: «حفظ ذخایر ارزی برای من اولویت دارد و مداخله مستقیم کمتر خواهد بود.» اما حالا همان فردی که از «کاهش مداخله» سخن می‌گفت، مجبور شده ۲‌میلیارددلار از ذخایر ارزی کشور را روانه بازار کند؛ ذخایری که به‌گفته کارشناسان، باتوجه به صفر شدن صادرات نفت ایران، دیگر منبع جایگزینی ندارند.علاوه بر این، همتی خود قبلا گفته بود که بانک مرکزی برای «شوک‌های موقتی» ذخایر خود را صرف مداخله نمی‌کند و تنها زمانی وارد بازار می‌شود که تشخیص دهد نوسان، کوتاه‌مدت نیست اما درعمل نه‌تنها وارد بازار شد بلکه با عرضه ۱۰‌هزاردلار به هر کد ملی، به‌نوعی به «دلارفروشی» روی آورد؛ اقدامی که منتقدان آن را نشانه استیصال و بلاتکلیفی سیاستگذار ارزی می‌دانند. همتی با شعار «ثبات اقتصادی» و وعده «جمع کردن بساط رانت ارز چندنرخی» به بانک مرکزی بازگشت اما آمارها نشان می‌دهد نه‌تنها بازار ارز به ثبات نرسیده بلکه نرخ دلار رکوردهای تاریخی جدیدی را ثبت کرده است. کارزار برکناری او، نامه نمایندگان به سران قوا و استیضاح ۱۱۶نماینده مجلس، همگی نشانه‌های روشنی از ناکامی سیاست‌های اوست. حالا همتی خود در تناقضی آشکار با وعده‌هایش، مجبور به دلارفروشی گسترده و مداخله مستقیم در بازار شده؛ مداخله‌ای که خود قبلا آن را رد می‌کرد. پرسش اصلی این است که چه‌کسی پاسخگوی ۵/‏‏۸۷‌درصد افزایش نرخ دلار در کمتر از ۹ماه خواهد بود؟