تیراژ سه خودروساز بزرگ کشور در شهریورماه نسبت به مردادماه رشد قابل‌توجه 74.6 درصدی را تجربه کرده است؛ رشدی که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت تولید به مسیر صعودی تلقی شود، اما بررسی عملکرد نیم‌سال نخست تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. بر اساس اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، تولید محصولات سواری ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در 6 ماه نخست امسال به 280 هزار و 277 دستگاه رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۱درصد کاهش یافته است. در 6 ماه نخست سال گذشته 406 هزار و 218 دستگاه خودرو تولید شد. افت تیراژ 6 ماهه خودروسازی در شرایطی است که تشدید محدودیت‌های حمل‌ونقل زمینی و هوایی و همچنین تحریم سه خودروساز بزرگ کشور از سوی ایالات متحده در روز پنجشنبه، با هدف قرار دادن بخشی از زنجیره تامین، چشم‌انداز تولید در ماه‌های پیش رو را با ریسک‌های تازه‌ای مواجه کرده است. با توجه به این شرایط، عبور تولید این سه خودروساز از مرز ۵۰۰هزار دستگاه در پایان سال، با تردید جدی مواجه خواهد بود.
همان‌طور که عنوان شد بررسی آمار کدال نشان می‌دهد سه خودروساز بزرگ کشور در 6 ماهه نخست سال جاری در مجموع ۲۸۰هزار و ۲۷۷ دستگاه خودرو تولید کرده‌اند. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افتی ۳۱درصدی را نشان می‌دهد. نکته قابل‌توجه آنکه افت تولید در پایان 6 ماه نسبت به پنج ماه نیز عمیق‌تر شده است؛ به‌طوری‌که تولید پنج‌ماهه سه خودروساز نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲۹درصد کاهش داشت؛ بنابراین رشد تولید در شهریورماه نتوانسته افت انباشته‌شده در ماه‌های قبل را جبران کند. با این حال، رشد نزدیک به ۷۵درصدی تولید شهریور نسبت به مرداد نیازمند بررسی جداگانه است. بخشی از این رشد را می‌توان واکنش تولید به افت قابل‌توجه تیراژ در مردادماه دانست؛ ماهی که تولید سه خودروساز بزرگ نسبت به تیرماه حدود ۳۷درصد کاهش یافته بود. به این ترتیب، بخشی از جهش شهریورماه را می‌توان ناشی از بازگشت تولید از سطح پایین مرداد دانست و نه لزوما افزایش پایدار ظرفیت تولید.
از سوی دیگر، تغییرات قیمتی و اصلاح قیمت محصولات خودروسازان در ماه‌های گذشته نیز می‌تواند در بهبود انگیزه تولید و افزایش عرضه موثر بوده باشد؛ هرچند برای ارزیابی اثر پایدار این سیاست‌ها، تداوم رشد تولید در ماه‌های بعد ضروری است. در سمت عرضه، مشکلات تامین قطعات و مواد اولیه همچنان یکی از عوامل محدودکننده تولید محسوب می‌شود. بخشی از زنجیره تامین خودروسازی به واردات وابسته است و هرگونه اختلال در نقل‌وانتقال کالا، تامین ارز، حمل‌ونقل و دسترسی به قطعات می‌تواند مستقیما بر برنامه تولید اثر بگذارد. در چنین شرایطی، تشدید محدودیت‌های حمل‌ونقل و تحریم‌های جدید آمریکا علیه سه خودروساز بزرگ، ریسک تامین را افزایش داده است. بنابراین، رشد شهریورماه در شرایطی ثبت شده که صنعت خودرو برای حفظ همین سطح تولید، نیازمند ثبات در مسیر تامین قطعات و مواد اولیه است.
در سمت تقاضا نیز وضعیت بازار چندان مساعد نیست. کاهش قدرت خرید خانوار‌ها و افزایش فاصله قیمت خودرو با درآمد مصرف‌کنندگان، ظرفیت جذب بازار را محدود کرده است. از این منظر، افزایش تولید بدون تناسب با قدرت خرید و سازوکار عرضه، لزوما به معنای رونق پایدار تولید نیست. سیاستهای قیمتی اخیر می‌تواند بخشی از انگیزه تولیدکنندگان برای افزایش عرضه را تقویت کند، اما تداوم این روند به شرایط بازار و وضعیت هزینه‌های تولید نیز وابسته خواهد بود. در این میان، فاصله تیراژ فعلی با هدف‌گذاری وزارت صمت نیز قابل‌توجه است. اگر هدف تولید یک‌میلیون‌دستگاهی برای سال جاری را مبنا قرار دهیم، سه خودروساز بزرگ در 6 ماه دوم باید ۷۱۹هزار و ۷۲۳ دستگاه دیگر تولید کنند؛ یعنی به‌طور متوسط نزدیک به ۱۲۰هزار دستگاه در ماه در نیمه دوم سال. این میزان فاصله معناداری با عملکرد نیم‌سال نخست دارد. حتی اگر خودروسازان در 6ماه دوم دقیقا به اندازه نیمه نخست تولید کنند، مجموع تیراژ سالانه آنها به حدود ۵۶۰ هزار دستگاه خواهد رسید.
در نتیجه، جهش تولید شهریورماه را باید در چارچوب بازگشت تیراژ از افت مردادماه و اثر احتمالی اصلاحات قیمتی ارزیابی کرد، نه به‌عنوان نشانه‌ای قطعی از تغییر روند تولید. از سوی دیگر، تحریم‌های تازه و اختلالات احتمالی در زنجیره تامین می‌تواند حفظ روند تولید را دشوارتر کند. بر این اساس، اگر محدودیت‌های تامین و حمل‌ونقل تشدید شود، عبور تیراژ سه خودروساز بزرگ از ۵۰۰هزار دستگاه تا پایان سال، حتی با فرض تداوم رشد‌های مقطعی ماهانه، دور از دسترس به نظر می‌رسد. همچنین بررسی آماری کدال نشان می‌دهد که پارس خودرو در 6ماه گذشته با افت 60 درصدی تولید بار دیگر در این زمینه رکورددار است هر چند که در آمار ماهانه نیز رکورددار رشد است.
عملکرد خودروسازان زیر ذره‌بین
جزئیات کارنامه خودروسازان که در وب‌سایت کدال منتشر شده است، حکایت از افت 31 درصدی تولید در 6ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته دارد. در این میان، تولید سه خودروساز بزرگ کشور یعنی ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در ماه پایانی تابستان برخلاف مردادماه با رشد 74.6 درصدی مواجه شده است. بررسی «دنیای اقتصاد» از داده‌های آماری درج‌شده در وب‌سایت کدال همچنین نشان می‌دهد در حالی‌که خودروسازان در نیمه نخست سال گذشته به میزان 406 هزار و 218 دستگاه تولید کرده بودند، حجم تولید آنها از ابتدای امسال تا 31 شهریورماه به 280 هزار و 277 دستگاه کاهش یافته است. این یعنی حجم تولید سه خودروساز با افت 31 درصدی مواجه شده است. این در شرایطی است که تولید پنج‌ماهه خودروسازان با کاهش 29 درصدی همراه شده بود.
در عین حال، ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در شهریورماه امسال، 58 هزار و 540 دستگاه تولید کردند که در مقایسه با رقم تولید مردادماه یعنی 33 هزار و 516 دستگاه، به معنای رشد 74.6 درصدی تولید است. این در حالی است که میزان تولید این سه خودروساز در مردادماه نسبت به تیرماه با کاهش 37 درصدی مواجه شده بود. در این میان، بررسی گزارش فعالیت ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور در نیمه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از افت 22.6 درصدی تولید این خودروساز خبر می‌دهد. این گروه خودروسازی در حالی در 6ماه نخست سال 1404، میزان تولید خود را به 264 هزار و 665 دستگاه رسانده بود که حالا در نیمه نخست سال جاری این رقم به 204 هزار و 647 دستگاه کاهش یافته است.
برای نمونه، گروه پژو که در 6ماه سال گذشته به میزان 80 هزار و 880 دستگاه تولید شده بود، حالا در نیمه نخست امسال به میزان 64 هزار و 544 دستگاه تولید شده است؛ بنابراین تولید این محصول با افت حدود 20 درصدی مواجه شده است. همچنین، در حالی محصول سورن در 6 ماه سال گذشته به میزان 70 هزار و 809 دستگاه تولید شده بود، در نیمه نخست سال جاری این رقم به 52 هزار و 717 دستگاه کاهش یافته است. بدین ترتیب، افت تولید این محصول به میزان 25.5 درصد بوده است. تولید محصول دنا نیز با کاهش مواجه شده است؛ درحالی‌که از ابتدای سال مالی تا پایان شهریور امسال از این محصول 32 هزار و 31 دستگاه توسط خودروساز تولید شده که در مدت مشابه سال قبل از این محصول 42 هزار و 45 دستگاه تولید شده بود. این یعنی تولید دنا با کاهش حدود 24 درصدی مواجه شده است.
از سوی دیگر، آمار تولید ماهانه ایران‌خودرو با رشد همراه شده است. این خودروساز در مردادماه امسال، 24 هزار و 87 دستگاه تولید کرده بود، در شهریورماه، اما این میزان تولید به 41 هزار و 946 دستگاه افزایش یافته است؛ بنابراین تولید ماهانه این خودروساز با رشد 74 درصدی مواجه شده است. این در حالی است که تولید ایران خودرو در مردادماه نسبت به تیرماه با کاهش 40 درصدی مواجه شده بود. جزئیات آمار تولید دومین خودروساز بزرگ کشور نیز نشان می‌دهد در حالی‌که این گروه خودروسازی در 6ماه نخست سال قبل، 109 هزار و 619 دستگاه تولید کرده بود، از ابتدای امسال تا پایان شهریورماه 62 هزار و 985 دستگاه تولید کرده است؛ بنابراین حجم تولید سایپا با افت 42.5 درصدی مواجه شده است.
برای نمونه، بررسی آمار تولید خانواده X200 (تیبا، کوئیک و ساینا) نشان می‌دهد در حالی‌که از این گروه در 6 ماه سال گذشته 68 هزار و 703 دستگاه تولید شده بود، حالا این میزان تولید به 39 هزار و 97 دستگاه رسیده است. این یعنی تولید این محصولات با کاهش حدود 42 درصدی مواجه شده است. خودروی شاهین نیز با افت تولید در 6 ماه امسال مواجه شده است. میزان تولید این محصول در سال جاری به 9 هزار و 880 دستگاه می‌رسد، این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل 15 هزار و 892 دستگاه از این محصول تولید شده بود؛ بنابراین میزان تولید شاهین با افت حدود 38 درصدی مواجه شده است. بررسی آمار تولید محصولات خانواده چانگان نیز نشان می‌دهد که در نیمه نخست سال گذشته پنج‌هزار و 957 دستگاه تولید شده بود، اما امسال این رقم به یک‌هزار و 22 دستگاه رسیده است؛ بنابراین تولید این گروه از محصولات با کاهش قابل‌توجه 83 درصدی مواجه شده است.
از سوی دیگر، شرکت سایپا در حالی در مردادماه امسال هشت‌هزار و 360 دستگاه تولید کرده بود که داده‌های آماری درج‌شده در وب‌سایت کدال نشان می‌دهد که حجم تولید این گروه خودروسازی در شهریورماه به 13 هزار و 589 دستگاه افزایش یافته است. بنابراین، تولید ماهانه این خودروساز هم با رشدی معادل 62.5 درصدی مواجه شده است. این در شرایطی است که تولید این خودروساز در مردادماه نسبت به تیرماه با کاهش 26 درصدی مواجه شده بود. نگاهی به وضعیت تولید شرکت پارس‌خودرو نیز حکایت از افت تولید در 6ماه نخست امسال و رشد تولید ماهانه دارد. این خودروساز در نیمه نخست سال گذشته، 31 هزار و 934 دستگاه تولید کرده بود؛ در 6ماه امسال، اما این رقم به 12 هزار و 645 دستگاه کاهش یافته است. در نتیجه، میزان تولید به میزان 60.4 درصد با کاهش همراه شده است.
در این میان، میزان تولید محصول سهند از ابتدای سال مالی تا 31 شهریور سال قبل به میزان 6 هزار و 726 دستگاه بود، حالا در نیمه نخست سال جاری این میزان تولید به 2 هزار و 381 دستگاه کاهش یافته است؛ بنابراین تولید این محصول با افت حدود 65 درصدی مواجه شده است. همچنین، گروه Q200 هم که در ش 6 ماه پارسال به میزان 24 هزار و 810 دستگاه تولید شده بود، حالا از ابتدای امسال تا پایان شهریورماه، هفت‌هزار و 672 دستگاه تولید شده است؛ بنابراین میزان تولید این گروه با افت قابل‌توجه 69 درصدی مواجه شده است. جزئیات آمار تولید پارس‌خودرو همچنین نشان می‌دهد که در حالی این خودروساز در مردادماه، یک‌هزار و 69 دستگاه تولید کرده بود، در ماه پایانی تابستان میزان تولید به سه‌هزار و پنج دستگاه رسیده است. بدین ترتیب، تولید ماهانه این گروه خودروساز هم با رشد 181 درصدی همراه شده است. این در حالی است که تولید پارس‌خودرو در مردادماه نسبت به تیرماه با افت 27.6 درصدی مواجه شده بود.
نظرات کاربران