گزارش یکتانت بر پایه داده‌های مجموعه‌ای از بازیگران بازار و یک پیمایش اختصاصی از ۹۵۹ نفر در سراسر کشور تهیه شده است. پیمایش با همکاری شرکت پژوهش بازار رسانه امروز انجام شده و نمونه آن به‌صورت تصادفی و با پوشش جغرافیایی شهرهای مختلف کشور جمع‌آوری و سپس از نظر متغیرهایی مانند سن، جنسیت و پراکندگی جغرافیایی وزن‌دهی شده است. حجم نمونه در سطح اطمینان ۹۵ درصد، حاشیه خطایی حدود ۳.۲ درصد دارد.
بازاری که بعد از هر بحران بازمی‌گردد
اگر نقطه شروع روایت، رفتار کاربران باشد، نخستین نشانه این است که اینترنت در زندگی روزمره ایرانیان دیگر صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست. پیمایش یکتانت نشان می‌دهد ایرانیان به‌طور میانگین چهار ساعت در روز از اینترنت استفاده می‌کنند و ۶۲ درصد آنها از اینترنت برای ارتباط با خانواده و دوستان استفاده می‌کنند. (ص. ۱۵) اما این حضور در نسل‌های مختلف یکسان نیست. ۴۳ درصد نسل Z روزانه بیش از چهار ساعت آنلاین هستند؛ این سهم برای نسل Y به ۳۴ درصد و برای نسل X به ۲۴ درصد می‌رسد.
تفاوت نسلی فقط در میزان حضور نیست، بلکه در نوع استفاده نیز دیده می‌شود. نسل Z بیشتر برای تماشای فیلم، سریال و ویدئو، گوش دادن به موسیقی و وقت‌گذرانی آنلاین است و ۶۰ درصد این نسل از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. در مقابل، نسل X سهم بالاتری در ارتباط با خانواده و دوستان، دنبال کردن اخبار و خدمات بانکی دارد و نسل Y در خرید اینترنتی پیشتاز است.
این حضور دیجیتال از نخستین دقایق روز آغاز می‌شود. بیش از ۴۰ درصد هر سه نسل، اولین فعالیت خود پس از بیدارشدن را چک کردن شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها اعلام کرده‌اند؛ این سهم در نسل Z به ۴۶ درصد، در نسل Y به ۴۵ درصد و در نسل X به ۴۱ درصد می‌رسد.
چنین وابستگی‌ای به فضای آنلاین باعث شده هر اختلال در اینترنت مستقیماً به رفتار مصرف‌کننده و در ادامه به رفتار تبلیغ‌دهنده تبدیل شود. در جریان اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴، بازدید صفحات وب فارسی تا حدود یک‌پنجم سطح پیش از قطع اینترنت پایین آمد، اما پس از اتصال دوباره، در حدود سه هفته به سطح پیش از بحران برگشت. همچنین این روند در جنگ ۳۹روزه نیز این طور خود را نشان داد که بازدیدها حدود نصف سطح پایه افت کردند و پس از فروکش کردن بحران دوباره به‌تدریج افزایش یافتند.
تبلیغ‌دهنده‌ها محتاط‌تر شده‌اند
یکی از مهم‌ترین داده‌های گزارش، رفتاری است که تبلیغ‌دهندگان در دوره بحران از خود نشان داده‌اند. برخلاف تصور اولیه، تعداد تبلیغ‌دهندگان فعال به‌طور پایدار سقوط نکرد. در ۹ ماه از ۱۲ ماه سال، تعداد تبلیغ‌دهندگان فعال نسبت به سال قبل بین ۷ تا ۴۷ درصد رشد داشت و میانگین ماهانه آن در کل سال ۱۵ درصد بالاتر از سال ۱۴۰۳ بود. حتی در تیر، یعنی بلافاصله پس از جنگ ۱۲روزه، تعداد تبلیغ‌دهندگان فعال از تیر سال قبل بیشتر بود و در مرداد از سطح پیش از جنگ نیز فراتر رفت.
تاثیر غیرهمسان بحران بر کسب‌وکارها
در جنگ ۳۹روزه، حدود ۸۱ درصد وب‌سایت‌ها علاوه بر افت ظرفیت نمایش، نتوانستند حجم نمایش ازدست‌رفته خود را بازیابی کنند. در طرف مقابل، ۶۸ درصد اپلیکیشن‌ها افزایش ظرفیت داشتند و ۴۷ درصد کل اپلیکیشن‌ها پس از دوره بازیابی همچنان در سطحی بالاتر از پیش از جنگ باقی ماندند.
اپلیکیشن‌ها برنده قطعی اینترنت
طبق داده‌های اپ‌استورهای ایرانی مایکت و سیب‌اپ که در این گزارش به آن اشاره شده، در پایان سال ۱۴۰۴ بیش از ۸۲ میلیون کاربر اندروید و بیش از ۹ میلیون کاربر iOS در ایران ثبت شده‌اند. در همین سال بیش از ۹ هزار اپلیکیشن جدید ایرانی در اندروید و بیش از ۹۰۰ اپلیکیشن جدید ایرانی در iOS عرضه شده‌اند؛ هرچند تعداد اپلیکیشن‌های جدید اندرویدی ۱۸ درصد و iOS حدود ۴۶ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است. مایکت در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲.۱۳ میلیارد نصب و به‌روزرسانی ثبت کرده که ۱.۲۹ میلیارد مورد آن نصب جدید بوده است. از نصب‌های جدید، بازی‌ها ۵۹ درصد سهم داشته‌اند و بیش از ۸۴۳ میلیون به‌روزرسانی نیز انجام شده است.
با این حال، تولید اپلیکیشن جدید در حال کاهش است. تعداد اپلیکیشن‌های جدید ایرانی منتشرشده در مایکت از ۲۸ هزار و ۲۸ مورد در سال ۱۴۰۲ به ۱۶ هزار و ۸۳۶ مورد در ۱۴۰۳ و ۹ هزار و ۳۳ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی طی دو سال ۶۸ درصد کاهش. در مقابل، قطع اینترنت باعث شد تقاضا برای اپلیکیشن‌ها جهش کند. تعداد جست‌وجوی اپلیکیشن‌ها در مایکت در دی، همزمان با قطع اینترنت، تقریبا دو برابر ماه قبل شد و در اسفند به بیش از ۲۷۰ میلیون جست‌وجو رسید. مجموع جست‌وجوی برنامه‌ها و بازی‌ها در مایکت نیز بیش از ۱.۹ میلیارد مورد بوده است.
داده‌های ادتریس نیز همین تغییر رفتار را تأیید می‌کند. مجموع نصب‌های ارگانیک اپلیکیشن‌های ایرانی پایش‌شده در سال ۱۴۰۴ به ۱۴۷.۳ میلیون رسید؛ در حالی که این رقم در ماه‌های عادی بین ۷.۵ تا ۱۰.۵ میلیون بود، خرداد ۱۲.۱ میلیون، دی ۲۳.۴ میلیون و اسفند ۲۴.۴ میلیون نصب ثبت کردند؛ یعنی نصب‌ها در دی و اسفند دو تا سه برابر میانگین ماه‌های عادی شد.
شبکه‌های اجتماعی؛ بزرگ‌ترین بازار
در تلگرام فارسی نیز بیش از یک میلیارد پست در سال ۱۴۰۴ منتشر شد و مجموع بازدید محتواهای فارسی از ۹۹۰ میلیارد گذشت. با این حال، قطع دسترسی در پایان این سال باعث شد تعداد پست‌های منتشرشده در این پلتفرم به حدود یک‌ششم میانگین ماهانه برسد. در یوتیوب نیز بیش از چهار میلیون محتوای فارسی تولید شد و مجموع بازدید ویدئوهای فارسی به بیش از ۲.۴۴ میلیارد رسید؛ اما بازدید ویدئوهای فارسی در اسفند نسبت به تیر بیش از ۷۵ درصد کاهش یافت و به ۵۸ میلیون رسید. در مقابل این اتفاق، همزمان پلتفرم‌های داخلی رشد کردند. در پایان ۱۴۰۴ تعداد کاربران فعال روزانه روبیکا از ۲۸ میلیون به ۵۰ میلیون و کاربران فعال ماهانه آن از ۴۴ میلیون به ۶۰ میلیون رسید. بله بیشترین رشد نسبی را ثبت کرد؛ DAU آن چهار برابر و MAU آن نزدیک به سه برابر شد. سروش‌پلاس نیز بیش از سه برابر شدن DAU و MAU را تجربه کرد. تجارت اجتماعی نیز در این بسترها رشد کرده است. تعداد فروشگاه‌های روبیکا در پایان سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۷ هزار رسید که ۲۱ درصد نسبت به سال قبل بیشتر است. در بله نیز بیش از ۵۴ هزار فروشگاه ثبت شده است. سروش‌پلاس نیز بیش از ۱۸ هزار فروشگاه داشته که ۲۸ درصد بیشتر از سال قبل است.
هوش مصنوعی از حاشیه به عادت روزمره
یکی از مهم‌ترین یافته‌های پیمایش امسال گزارش یکتانت، میزان نفوذ ابزارهای هوش مصنوعی در میان کاربران ایرانی است. ۵۷ درصد ایرانیان گفته‌اند از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و از میان کاربران این ابزارها، ۹۲ درصد کاربر ChatGPT هستند. این استفاده البته در نسل‌های مختلف تفاوت جدی دارد. در نسل Z فقط ۲۶ درصد گفته‌اند هرگز از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده نکرده‌اند و ۳۸ درصد استفاده مداوم و روزانه دارند. در نسل X، ۴۹ درصد هرگز از این ابزارها استفاده نکرده‌اند و تنها ۱۲ درصد استفاده روزانه دارند. نسل Y با ۴۲ درصد عدم استفاده و ۱۹ درصد استفاده روزانه بین این دو نسل قرار گرفته است. مهم‌ترین کاربرد هوش مصنوعی در میان هر سه نسل، «کسب اطلاعات و یادگیری» بوده است؛ ۵۹ درصد نسل Y، ۵۷ درصد نسل Z و ۵۲ درصد نسل X از هوش مصنوعی برای این منظور استفاده کرده‌اند. استفاده کاری نیز در نسل Y به ۴۳ درصد و در نسل X به ۳۹ درصد رسیده و ۴۸ درصد نسل X از هوش مصنوعی برای پرسش‌های پزشکی و سلامت استفاده کرده‌اند. این در حالی است که ۸۶ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند در یک سال گذشته هیچ هزینه‌ای برای تهیه اکانت ابزارهای هوش مصنوعی نکرده‌اند و تنها ۱۴ درصد تجربه پرداخت داشته‌اند.
زیاد دیده‌شدن به معنی اعتماد نیست
تلویزیون و بیلبورد هم زخمی بحران
بازاری که کوچک شد، اما تسلیم نه
پ.ن: گزارش «روایت یکتانت از بازاریابی دیجیتال ایران در سال ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵» با همکاری شرکت پژوهش بازار رسانه امروز (EMRC)، مایکت، سیب‌اپ، ادتریس، زلکا، روبیکا، بله، سروش‌پلاس و تعدادی از خطوط کسب‌وکاری یکتانت شامل ادیوری، جریان، تریبون، نجوا، فرست‌ادز و آی‌رسانه تدوین شده است.
نظرات کاربران