بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از تاریخ هفتم مهرماه ۱۴۰۵، صدور چک رمزدار را به‌طور رسمی ممنوع اعلام کرده و به جای آن، چک تضمین‌شده را معرفی کرده است. این تصمیم با هدف افزایش شفافیت و امنیت در مبادلات مالی، تسهیل فرآیند استعلام چک‌ها و کاهش احتمال سوءاستفاده‌های مالی اتخاذ شده است.
نظام پرداخت کشور در حال ورود به یک تحول اساسی است؛ به‌طوری‌که بر اساس تصمیمات جدید بانک مرکزی، از این تاریخ چک‌های رمزدار دیگر پذیرفته نخواهند شد و پذیرش این چک‌ها در سامانه چکاوک نیز از ابتدای دی‌ماه همان سال متوقف خواهد شد. این اقدام بخشی از یک استراتژی کلان برای حذف کامل چک رمزدار از شبکه بانکی و جایگزینی آن با چک تضمین‌شده است.
سوالی که به‌وجود می‌آید این است که چرا بانک مرکزی تصمیم به حذف چک‌های رمزدار و جایگزینی آنها با چک تضمین‌شده گرفته است؟ با وجود شباهت‌هایی که بین این دو نوع چک وجود دارد، چک تضمین‌شده مزایای بیشتری نسبت به چک رمزدار دارد و در عین حال چک رمزدار با محدودیت‌های فراوانی همراه است.
چک رمزدار به‌عنوان ابزاری سنتی برای انتقال وجوه در معاملات با مبالغ بالا مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما این ابزار دارای نواقص جدی بود. یکی از بزرگ‌ترین مشکلات آن، عدم امکان استعلام قبل از دریافت بود؛ به این معنا که دارنده چک نمی‌توانست از صحت و اعتبار آن اطمینان حاصل کند. این فقدان اطلاعات باعث افزایش عدم تقارن اطلاعاتی میان طرفین معامله و بروز زمینه‌های سوءاستفاده می‌شد.
علاوه بر آن، مشخصات صادرکننده چک به‌درستی در سیستم ثبت و پیگیری نمی‌شد و این موضوع موجب سوءاستفاده‌های مالی، کلاهبرداری و فرار مالیاتی می‌شد. همچنین، محدودیت مکانی چک‌های رمزدار به‌گونه‌ای بود که دریافت‌کننده باید به شعبه همان بانک در استان خود مراجعه می‌کرد که این امر کارایی چک را در دنیای اقتصادی امروز کاهش می‌داد.
دلایل ضرورت جایگزینی چک تضمین‌شده
چک تضمین‌شده به‌عنوان جایگزین اصلی چک رمزدار، چندین مزیت کلیدی دارد. یکی از این مزایا، رفع محدودیت‌های جغرافیایی است؛ چک تضمین‌شده نیازی به مراجعه به شعبه همان بانک یا استان ندارد که این امر استفاده از آن را تسهیل می‌کند.
دومین ویژگی چک تضمین‌شده، امکان استعلام از طریق شناسه صیادی و ثبت آن است؛ امکانی که در چک‌های رمزدار وجود نداشت. دارنده چک تضمین‌شده می‌تواند با استفاده از شناسه ۱۶ رقمی، پیش از دریافت چک نسبت به استعلام آن اقدام کند و این امر موجب افزایش اعتماد در مبادلات خواهد شد.
سومین مزیت چک تضمین‌شده، ارتباط آن با سامانه صیاد است. این چک‌ها از طریق این سامانه ثبت می‌شوند و تحت قوانین جدید چک قرار می‌گیرند، که این موضوع پشتوانه قانونی و حقوقی قوی‌تری برای دارنده چک فراهم می‌کند.
چهارمین مزیت، پیشگیری از سوءاستفاده‌های مالی و پولشویی است. با توجه به عدم ارتباط چک رمزدار به سامانه‌های نظارتی، امکان سوءاستفاده برای فعالیت‌های غیرقانونی وجود داشت، اما با اتصال چک تضمین‌شده به سامانه صیاد، نظارت و ردیابی بهتر و کاهش این ریسک‌ها فراهم شده است.
چک تضمین‌شده همچنین مانند چک‌های رمزدار، غیرقابل برگشت و نقدشونده است. بانک مرکزی در طرح جایگزینی این نوع چک، دو مرحله اصلی را اعلام کرده است:
پس از این تاریخ، پرداخت چک رمزدار تنها با مراجعه ذی‌نفع به شعبه مقصد و تکمیل فرم‌های مربوطه امکان‌پذیر خواهد بود.
نظرات کاربران