هوش مصنوعی نباید جای فکر کردن دانش‌آموز را بگیرد

محمدرسول میرزایی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا درباره استفاده از هوش مصنوعی در مدارس اظهار کرد: مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا باید از هوش مصنوعی در مدارس استفاده کنیم یا نه، بلکه پرسش مهم‌تر این است که چگونه از این فناوری استفاده کنیم تا به جای تضعیف توانایی‌های شناختی دانش‌آموزان به تقویت آن‌ها کمک کند.

وی افزود: پژوهشگران دانشگاه اسلو با بررسی ۷۵ جلسه آموزشی در ۲۰ کلاس متوجه شده‌اند که در ۱۸ درصد کلاس‌های مورد بررسی از هوش مصنوعی استفاده شده است.

کارشناس حوزه هوش مصنوعی گفت: نکته قابل توجه این است که در بسیاری از موارد، معلمان خودشان استفاده از این فناوری را آغاز کرده‌اند و هم‌زمان تلاش کرده‌اند دانش‌آموزان را نسبت به محدودیت‌ها و خطاهای احتمالی هوش مصنوعی آگاه کنند. این رویکرد به نظر من بسیار مهم است، زیرا آموزش استفاده از هوش مصنوعی باید از آموزش صرفا فنی آن فراتر برود.

میرزایی ادامه داد: دانش‌آموز باید بداند که یک مدل زبانی الزاما «نمی‌فهمد» و «فکر نمی‌کند»، بلکه بر اساس الگوهایی که از داده‌ها یاد گرفته است، پاسخ تولید می‌کند، بنابراین ممکن است پاسخی بسیار دقیق و قانع‌کننده ارائه دهد، اما همان پاسخ از نظر factual یا استدلالی نادرست باشد.

وی اضافه کرد: اگر دانش‌آموز دانش پایه کافی نداشته باشد، عملاً توانایی تشخیص پاسخ درست از غلط را از دست خواهد داد.

کارشناس حوزه هوش مصنوعی با اشاره به نمونه‌های مطرح‌شده در پژوهش‌ها گفت: استفاده از هوش مصنوعی برای ساده‌سازی یک متن دشوار و سپس مقایسه آن با متن اصلی، نمونه‌ای مناسب از کاربرد آموزشی این فناوری است.

میرزایی بیان کرد: در چنین شرایطی، هوش مصنوعی فرایند یادگیری را حذف نمی‌کند، بلکه یک ابزار کمکی در اختیار دانش‌آموز قرار می‌دهد؛ تفاوت این روش با زمانی است که دانش‌آموز سؤال را وارد ChatGPT می‌کند و پاسخ آماده را بدون مطالعه، تحلیل و بازنویسی می‌پذیرد.

وی تأکید کرد: خطر اصلی هوش مصنوعی در آموزش، استفاده از آن نیست؛ وابستگی شناختی به آن است. اگر دانش‌آموز به تدریج عادت کند که برای نوشتن، تحلیل کردن، خلاصه کردن، استدلال کردن و حتی تصمیم‌گیری به مدل زبانی مراجعه کند، ممکن است بخشی از مهارت‌هایی که مدرسه باید در او ایجاد کند، تضعیف شود.

کارشناس حوزه هوش مصنوعی افزود: از سوی دیگر نمی‌توان با ممنوعیت ساده هوش مصنوعی این مسئله را حل کرد. دانش‌آموزان در خارج از مدرسه نیز به این ابزارها دسترسی دارند و بنابراین مدرسه باید به جای نادیده گرفتن هوش مصنوعی، سواد استفاده از آن را آموزش دهد.

میرزایی خاطرنشان کرد: همان‌طور که دانش‌آموز باید بداند چگونه یک منبع اینترنتی را ارزیابی کند، باید یاد بگیرد پاسخ تولیدشده توسط هوش مصنوعی را نیز بررسی، مقایسه و راستی‌آزمایی کند.

وی گفت: در این میان نقش معلم نیز در حال تغییر است؛ معلم آینده صرفا انتقال‌دهنده اطلاعات نخواهد بود، زیرا بخشی از اطلاعات را می‌توان با ابزارهای هوش مصنوعی دریافت کرد. نقش مهم‌تر معلم، آموزش روش فکر کردن، پرسشگری، ارزیابی منابع و تشخیص خطا خواهد بود. در واقع هرچه هوش مصنوعی در تولید محتوا توانمندتر شود، اهمیت مهارت‌های انسانی نظیر تفکر انتقادی بیشتر خواهد شد.

کارشناس حوزه هوش مصنوعی عنوان کرد: به همین دلیل مدارس باید قوانین روشنی برای استفاده از هوش مصنوعی داشته باشند؛ اینکه دانش‌آموز دقیقا در چه فعالیت‌هایی اجازه استفاده از هوش مصنوعی دارد و در چه مواردی باید مستقل کار کند، باید برای او شفاف باشد، در غیر این صورت مرز میان «کمک گرفتن از فناوری» و «سپردن کامل فرایند یادگیری به فناوری» مبهم خواهد شد.