تصمیم بانک مرکزی برای فروش تا سقف ۱۰ هزار دلار به هر ایرانی بالای ۱۸ سال، واکنش‌های انتقادی نمایندگان مجلس را برانگیخته است. این موضوع که راهکاری برای مدیریت بازار ارز معرفی شده، اکنون زیر ذره‌بین بررسی‌های مجلس قرار گرفته است.
بانک مرکزی با هدف افزایش عرضه رسمی ارز و کنترل تقاضای موجود، برنامه‌ریزی کرده است تا سقف ۲ میلیارد دلار به فروش برسد که مرحله نخست آن شامل عرضه یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی است.
در چارچوب این سیاست، هر فرد بالای ۱۸ سال می‌تواند با ارائه کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کند. اهداف اعلام‌شده بانک مرکزی، مدیریت بازار رسمی و کاهش تقاضای غیرمصرفی است؛ اما میزان تأثیرگذاری این سیاست وابسته به نرخ فروش ارز، شرایط فروش و اختلاف قیمت با بازار آزاد می‌باشد.
اگر ارز عرضه‌شده پاسخگوی نیاز واقعی متقاضیان باشد، بخشی از تقاضا به مسیر رسمی منتقل خواهد شد؛ ولی در صورت وجود اختلاف قابل‌توجه قیمت، انگیزه خرید با هدف کسب سود ممکن است افزایش یابد.
نمایندگان مجلس از جمله مهدی کوچک‌زاده و پیمان فلسفی نسبت به پیامدهای این سیاست هشدار داده و خواستار پیگیری و شفاف‌سازی در این زمینه شده‌اند. محمدباقر قالیباف نیز اعلام کرده است که از طریق رسانه‌ها در جریان این تصمیم قرار گرفته و قصد دارد موضوع را در جلسات نظارتی مجلس بررسی کند.
نگرانی اصلی منتقدان این است که فروش ارز با قیمتی کمتر از نرخ بازار سبب ایجاد رانت و بهره‌مندی برخی افراد به شکلی غیرمصرفی شود. البته بررسی واقعی این موضوع مستلزم دسترسی به نرخ‌های فروش، شرایط تخصیص و رفتار خریداران است و صرف اعلام سقف فروش، نشان‌دهنده این مسائل نیست.
انتقادات دیگری به نحوه قیمت‌گذاری ارز و ارتباط میان بازار رسمی و غیررسمی مربوط بوده و برخی نمایندگان مانند حسینعلی حاجی‌دلیگانی نسبت به استفاده از نرخ بازار غیررسمی در این فرآیند هشدار داده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که اختلاف‌ها فراتر از میزان عرضه ارز بوده و شامل شیوه تعیین نرخ و مدیریت بازارهای موازی نیز می‌شود.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در دفاع از سیاست عرضه ارز تأکید کرده است که فروش ارز لزوماً به معنای از دست رفتن منابع نیست و این اقدام می‌تواند ابزاری مؤثر برای مدیریت نوسانات بازار باشد. او اشاره کرده که تا نیمه مهرماه حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات تأمین شده است.
همتی بیان کرده است که پاسخگویی به تقاضا از طریق مسیرهای رسمی، زمینه نظارت و مدیریت بهتر بازار را فراهم می‌آورد، اما موفقیت سیاست بستگی به اجرای درست و واکنش بازار دارد.
تأثیر عرضه گسترده ارز بر قیمت دلار
پاسخ دادن به این پرسش که عرضه گسترده ارز قیمت دلار را کاهش می‌دهد یا خیر، نیازمند بررسی چند شاخص است:
اگر عرضه رسمی بتواند فشار تقاضا را کاهش دهد، سیاست موفق خواهد بود؛ اما در صورتی که اختلاف قیمت‌ها زمینه‌ساز خریدهای سوداگرانه شود، نتایج ممکن است از اهداف اولیه دور باشد.
آینده سیاست بانک مرکزی و نقش مجلس
ورود نمایندگان مجلس و پیگیری موضوع از سوی رئیس مجلس نشان‌دهنده حساسیت بالای نظارتی نسبت به سیاست اخیر است، اما به معنای توقف قطعی طرح یا تغییر رسمی آن نیست.
بررسی‌ها در مجلس قرار است مبانی تصمیم، شیوه قیمت‌گذاری و سازوکار عرضه را مورد ارزیابی قرار دهد. اختلاف فعلی را می‌توان به نوعی تقابل دو رویکرد درباره نحوه مداخله در بازار ارز تعبیر کرد؛ از یک سو افزایش عرضه رسمی برای کنترل نوسانات و از سوی دیگر تأکید بر شفافیت بیشتر و نحوه تخصیص منابع.
در نهایت، امکان توقف یا ادامه سیاست فروش ۱۰ هزار دلار به هر ایرانی بستگی به نتیجه پیگیری‌ها و نحوه پاسخگویی بانک مرکزی دارد. اگر آمارها نشان بدهند که سیاست مورد نظر توانسته بازار را کنترل کرده و نیازهای واقعی را تأمین کند، احتمال ادامه آن بیشتر خواهد بود. برخلاف آن، افزایش تقاضای غیرمصرفی، اختلاف قیمت‌های عمده و فقدان شفافیت می‌تواند مسئولان را به اصلاح سازوکار ترغیب کند.
مسئله اصلی فراتر از امکان خرید ۱۰ هزار دلار است و بیشتر بر چگونگی عرضه منابع ارزی، تأثیر آن بر بازار و همخوانی نتایج با اهداف اعلام‌شده بانک مرکزی تمرکز دارد.
نظرات کاربران