به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، قیمت هر دلار آمریکا در بازار افغانستان طی ۴ سال گذشته از حدود ۱۰۳ افغانی به ۶۵ افغانی کاهش یافته است. یعنی دلار در این کشور نزدیک به ۳۷ درصد ارزان شده است. برآوردهای منتشرشده این تغییر را معادل تقویت سالانه حدود ۱۰ درصدی پول ملی افغانستان می‌دانند.
این عدد در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که بیشتر پول‌های منطقه در همین دوره در برابر دلار ارزش از دست داده‌اند. ریال ایران هم روندی معکوس داشته است. پرسش اصلی برای مخاطب این است که آیا پول قوی‌تر لزوماً نشانه اقتصاد سالم‌تر و قدرت خرید بیشتر مردم است یا نه.
اعداد چه می‌گویند
برای ملموس‌تر شدن موضوع: کسی که ۴ سال پیش ۱۰۰ دلار داشت، می‌توانست آن را با حدود ۱۰ هزار و ۳۰۰ افغانی معاوضه کند. امروز همان ۱۰۰ دلار فقط حدود ۶ هزار و ۵۰۰ افغانی ارزش دارد. پس کسی که پس‌اندازش را دلاری نگه داشته بود، با معیار پول داخلی حدود یک‌سوم دارایی خود را از دست داده است.
در مقابل، دارندگان افغانی و واردکنندگان کالا از این روند سود برده‌اند. پول ملی قوی‌تر، کالای وارداتی را ارزان‌تر می‌کند. افغانستان بخش بزرگی از سوخت، غذا و کالاهای مصرفی خود را از خارج وارد می‌کند. به همین دلیل نرخ ارز در این کشور اثر مستقیمی بر قیمت‌های روزمره دارد.
پشتوانه این تقویت چیست
گزارش‌های نهادهای بین‌المللی از چند عامل اصلی در این روند نام می‌برند. نخستین عامل، ورود منظم محموله‌های نقدی دلار در قالب کمک‌های بشردوستانه سازمان ملل است. این محموله‌ها عرضه دلار را در بازار داخلی بالا نگه داشته است. عامل دوم، ممنوعیت استفاده از ارز خارجی در معاملات داخلی و محدودیت خروج دلار از کشور است.
عامل سوم به رکود تقاضا برمی‌گردد. با کوچک‌شدن اقتصاد و کاهش درآمد خانوارها، تقاضا برای واردات و در نتیجه برای دلار پایین آمده است. بانک مرکزی افغانستان نیز با برگزاری حراج‌های منظم ارزی، یعنی فروش دلار به صرافان و بانک‌ها، در کنترل نرخ نقش داشته است. ارتباط نظام بانکی این کشور با شبکه مالی جهانی هم همچنان محدود است.
از نگاه اقتصاددانان، ارزش یک پول در بلندمدت به تولید، صادرات و ذخایر ارزی کشور بستگی دارد. تقویتی که بیشتر به کمک خارجی و کنترل دستوری متکی باشد، با کاهش آن کمک‌ها در معرض بازگشت قرار می‌گیرد. داده‌های رسمی همچنین در برخی دوره‌ها از کاهش سطح عمومی قیمت‌ها در افغانستان خبر داده‌اند. این پدیده در ادبیات اقتصادی «تورم منفی» نام دارد و معمولاً نشانه ضعف تقاضا است، نه رونق. تجربه افغانستان نشان می‌دهد نرخ ارز به‌تنهایی تصویر کاملی از سلامت یک اقتصاد به دست نمی‌دهد.
نظرات کاربران