فروش ۲ میلیارد دلار اسکناس؛ ابزار مهار ارز یا جمع‌آوری ریال؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بانک مرکزی برای فروش اسکناس دلار به مردم تا سقف ۲ میلیارد دلار برنامه دارد. هدف ظاهری این سیاست، آرام‌کردن بازار ارز است. اما خریداران برای این حجم دلار باید صدها هزار میلیارد تومان ریال بپردازند. به همین دلیل، رسانه‌های اقتصادی این پرسش را مطرح کرده‌اند که هدف اصلی، مهار دلار است یا جمع‌آوری ریال.

این طرح برای خانوارها از دو جهت اهمیت دارد. از یک سو، عرضه بیش‌تر دلار می‌تواند فشار خرید در بازار آزاد را کم کند. از سوی دیگر، ریالی که به بانک مرکزی بازمی‌گردد از گردش خارج می‌شود و بر مسیر تورم اثر می‌گذارد. هر دو اثر در نهایت به قدرت خرید پس‌انداز مردم می‌رسد.

دو هدف در یک سیاست

منطق نخست این طرح روشن است. وقتی تقاضای دلار بالا برود و عرضه همراهی نکند، قیمت رشد می‌کند. بانک مرکزی با عرضه مستقیم اسکناس، بخشی از این تقاضا را بیرون از بازار آزاد پاسخ می‌دهد. در این حالت، خریداران کم‌تری به بازار غیررسمی مراجعه می‌کنند و رقابت خریدار و فروشنده در آن بازار آرام‌تر می‌شود.

منطق دوم به نقدینگی مربوط است. نقدینگی یعنی مجموع پول نقد و سپرده‌هایی که در اقتصاد در دسترس است. بسیاری از اقتصاددانان رشد آن را یکی از ریشه‌های اصلی تورم در ایران می‌دانند. هر تومانی که مردم بابت خرید دلار به بانک مرکزی می‌پردازند، از این چرخه بیرون می‌آید؛ به این فرایند «جذب نقدینگی» می‌گویند.

یک عدد بزرگ در مقیاس ملموس

رقم ۲ میلیارد دلار را اگر میان حدود ۹۰ میلیون نفر جمعیت کشور تقسیم کنیم، سهم هر نفر نزدیک به ۲۲ دلار می‌شود. اما معادل ریالی همین رقم به چند ۱۰۰ همت می‌رسد. همت در ادبیات اقتصادی ایران به معنای هزار میلیارد تومان است. سرنوشت این منابع اثر نهایی طرح را تعیین می‌کند: اگر صرف جبران کسری بودجه شود، اثر ضدتورمی آن کم‌رنگ می‌شود.

جزئیات اجرایی طرح نیز اهمیت زیادی دارد. نرخ فروش، سقف خرید هر نفر و زمان‌بندی عرضه در گزارش‌های منتشرشده به‌طور کامل روشن نیست. فاصله نرخ عرضه بانک مرکزی با نرخ بازار آزاد هم یک متغیر کلیدی است. هرچه این فاصله بیش‌تر باشد، انگیزه خرید برای کسب سود از اختلاف قیمت افزایش می‌یابد.

عرضه ارز به مردم پیش از این نیز در دوره‌های مختلف در دستور کار سیاست‌گذار ارزی بوده است. تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد پایداری اثر چنین سیاستی به میزان ذخایر ارزی و تداوم عرضه وابسته است. داده‌های بازار در هفته‌های آینده نشان می‌دهد کدام‌یک از دو هدف این طرح پررنگ‌تر بوده است.