به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بانک مرکزی برنامه عرضه ۲ میلیارد دلار اسکناس را برای کنترل نوسان قیمت دلار در دستور کار قرار داده است. این اقدام در کوتاه‌مدت عرضه ارز را در بازار افزایش می‌دهد و می‌تواند از شدت جهش‌های روزانه قیمت بکاهد. با این حال، ارزیابی کارشناسان اقتصادی نشان می‌دهد این ابزار موقت است و به علت‌های اصلی افزایش نرخ ارز پاسخ نمی‌دهد.
اهمیت این موضوع برای خانوارها روشن است. قیمت دلار مستقیم بر هزینه کالاهای وارداتی، خودرو، لوازم خانگی و حتی قیمت طلا و سکه اثر می‌گذارد. پرسش اصلی اکنون این است که آرامش احتمالی بازار پس از این عرضه، چقدر دوام خواهد داشت.
۲ میلیارد دلار یعنی چقدر؟
برای ملموس‌شدن این عدد، اگر ۲ میلیارد دلار میان جمعیت حدود ۹۰ میلیونی کشور تقسیم شود، سهم هر نفر حدود ۲۲ دلار است. این رقم برای پاسخ به تقاضای کوتاه‌مدت بازار اسکناس قابل‌توجه است. اما در برابر حجم کل اقتصاد و نیاز ارزی سالانه کشور، توان محدودی برای تغییر روند دارد.
در بازار ارز، کشمکش همیشگی میان عرضه و تقاضا تعیین‌کننده قیمت است. وقتی بانک مرکزی اسکناس بیشتری عرضه می‌کند، کفه عرضه سنگین‌تر می‌شود و فشار خرید موقتاً کاهش می‌یابد. اما اگر عوامل تولیدکننده تقاضا فعال بمانند، پس از پایان این عرضه، فشار دوباره بازمی‌گردد.
چهار ریشه نوسان دلار
نخستین عامل، رشد نقدینگی است؛ یعنی افزایش حجم کل پول و سپرده‌های در گردش اقتصاد. هر چه پول ملی بیشتری در اقتصاد باشد و تولید هم‌پای آن رشد نکند، ارزش هر واحد ریال کاهش می‌یابد. بخشی از این پول اضافه به سمت بازارهایی مانند دلار و طلا حرکت می‌کند.
عامل دوم، ناترازی بانک‌هاست؛ یعنی وضعیتی که تعهدات و بدهی‌های یک بانک از دارایی‌های قابل‌اتکای آن بیشتر می‌شود. بانک‌های ناتراز برای جبران کسری خود به منابع بانک مرکزی متکی می‌شوند و این روند به خلق پول تازه می‌انجامد. عامل سوم، کسری بودجه دولت است که وقتی از منابع پایدار تأمین نشود، باز هم به افزایش نقدینگی دامن می‌زند.
عامل چهارم، بازنگشتن ارزهای صادراتی است. وقتی بخشی از درآمد ارزی صادرکنندگان به چرخه رسمی اقتصاد بازنمی‌گردد، عرضه پایدار ارز کم می‌شود. در این شرایط، بار تأمین ارز بیش از پیش بر دوش ذخایر بانک مرکزی می‌افتد.
ابزار موقت در برابر مسئله ساختاری
داده‌ها و تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد عرضه اسکناس بیشتر نقش مسکن کوتاه‌مدت را دارد. محتمل‌ترین سناریو آن است که این اقدام شدت نوسان روزانه را کم کند، اما مسیر میان‌مدت دلار همچنان به سرنوشت نقدینگی، ترازنامه بانک‌ها، بودجه دولت و بازگشت ارز صادراتی وابسته باشد. پیگیری همین شاخص‌ها در هفته‌های آینده، تصویر روشن‌تری از پایداری آرامش بازار به دست می‌دهد.
نظرات کاربران