آرمان امروز- گروه جامعه: هفته سلامت روان امسال با شعار «شنیدن روایت‌های جامعه: گامی برای عبور از بحران» از ۱۸ تا ۲۴ مهرماه برگزار می‌شود؛ شعاری که بیش از یک یادآوری تقویمی، دعوتی برای بازنگری در وضعیت روانی جامعه و توجه به تجربه‌های زیسته مردمی است که در میان فشارهای اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی، برای ادامه زندگی و ساختن آینده تلاش می‌کنند. ۱۸ مهرماه، برابر با ۱۰ اکتبر، روز جهانی سلامت روان است؛ فرصتی برای طرح این پرسش اساسی که جامعه‌ای که به دنبال توسعه، پیشرفت و آینده‌ای روشن است، تا چه اندازه به سلامت روان شهروندان خود توجه می‌کند؟. سلامت روان، برخلاف تصور رایج، صرفاً به معنای نداشتن اختلال روانی یا تجربه نکردن غم و اضطراب نیست. برخورداری از سلامت روان به افراد کمک می‌کند با فشارهای زندگی مواجه شوند، توانایی‌های خود را پرورش دهند، روابط سالم‌تری برقرار کنند و در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی مشارکت داشته باشند. از این منظر، سلامت روان نه موضوعی حاشیه‌ای و مختص نظام درمان، بلکه بخشی از سرمایه انسانی و اجتماعی هر کشور است؛ سرمایه‌ای که کیفیت آن بر آموزش، اشتغال، روابط خانوادگی، مشارکت اجتماعی و حتی امید به آینده تأثیر می‌گذارد. توسعه از انسان آغاز می‌شود در نگاه جامعه‌شناختی، نمی‌توان وضعیت روانی افراد را جدا از شرایط زندگی آنان بررسی کرد. انسان در خلأ زندگی نمی‌کند؛ وضعیت اقتصادی خانواده، فرصت‌های شغلی، کیفیت روابط اجتماعی، احساس عدالت، امنیت و امکان برنامه‌ریزی برای آینده، همگی بر تجربه روانی او اثر می‌گذارند. سازمان جهانی بهداشت نیز فقر، نابرابری، محرومیت و شرایط نامناسب زندگی را از عوامل مؤثر بر سلامت روان معرفی می‌کند. بنابراین، مواجهه با مشکلات روانی تنها از مسیر درمان فردی امکان‌پذیر نیست و به اصلاح شرایط اجتماعی و اقتصادی نیز نیاز دارد. (سازمان جهانی بهداشت) وقتی جوانی با وجود تحصیلات و توانایی‌های خود چشم‌انداز روشنی برای اشتغال ندارد، وقتی خانواده‌ای زیر فشار هزینه‌های زندگی امکان تأمین نیازهای اولیه را به‌سختی پیدا می‌کند یا وقتی افراد در محیط کار و جامعه احساس تبعیض و بی‌عدالتی دارند، فشار روانی می‌تواند به تجربه‌ای مستمر تبدیل شود. در چنین شرایطی، توصیه به مثبت‌اندیشی، بدون توجه به ریشه‌های اجتماعی مشکلات، پاسخ کاملی به نیازهای افراد نیست. از منظر روان‌شناسی، احساس کنترل بر زندگی، برخورداری از حمایت اجتماعی و توانایی تصور آینده‌ای قابل دستیابی، در سازگاری با دشواری‌ها اهمیت دارد. در مقابل، تداوم نااطمینانی و احساس ناتوانی در تغییر شرایط می‌تواند انرژی روانی افراد را کاهش دهد و تصمیم‌گیری، روابط و عملکرد روزمره آنان را تحت تأثیر قرار دهد. توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار رشد اقتصادی و پیشرفت فناوری، کیفیت زندگی روانی مردم نیز بهبود یابد. جامعه‌ای که شهروندانش از فرسودگی روانی رنج می‌برند، برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی خود با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد. شنیدن روایت‌های جامعه؛ فراتر از یک شعار شعار امسال هفته سلامت روان، یعنی «شنیدن روایت‌های جامعه: گامی برای عبور از بحران»، بر ضرورت دیدن و شنیدن تجربه‌هایی تأکید می‌کند که گاهی در آمارها و گزارش‌های رسمی کمتر دیده می‌شوند. هر فرد، از نوجوانی که با اضطراب تحصیلی روبه‌روست تا کارگری که نگران امنیت شغلی خود است، از زنی که بار سنگین مسئولیت‌های خانوادگی را بر دوش می‌کشد تا سالمندی که تنهایی را تجربه می‌کند، ممکن است روایت متفاوتی از فشار روانی داشته باشد. شنیدن این روایت‌ها نخستین گام برای شناخت دقیق‌تر مسائل است. در خانواده، شنیدن بدون قضاوت می‌تواند زمینه گفت‌وگو و اعتماد را فراهم کند. در مدرسه، توجه به تجربه دانش‌آموزان به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک می‌کند. در محیط کار نیز فراهم کردن امکان بیان نگرانی‌ها و برخورداری از حمایت، می‌تواند از تشدید فشارهای روانی جلوگیری کند. در سطح سیاست‌گذاری، شنیدن صدای گروه‌های مختلف جامعه باید به شناخت نیازها، طراحی خدمات متناسب و ارزیابی اثربخشی برنامه‌ها منجر شود. بدون مشارکت مردم، حتی برنامه‌هایی که با نیت حمایت از سلامت روان تدوین می‌شوند، ممکن است با نیازهای واقعی جامعه فاصله داشته باشند. تأکید پزشکیان بر ابعاد اجتماعی سلامت مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، با تأکید بر اینکه سلامت به ابعاد جسمی محدود نمی‌شود، معتقد است شبکه بهداشت باید خدمات مرتبط با سلامت روان، سلامت اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را بخشی جدایی‌ناپذیر از مأموریت خود بداند. او احساس تبعیض، فقر، بیکاری، انزوای اجتماعی و حاشیه‌نشینی را از عوامل مؤثر بر بروز مشکلات روانی و افسردگی دانسته و بر نقش شبکه بهداشت در شناسایی عوامل خطر، مداخله زودهنگام و ارتقای سلامت روان جامعه تأکید کرده است. این نگاه، سلامت روان را از محدوده مطب‌ها و مراکز درمانی فراتر می‌برد و به مسئولیتی مشترک میان نظام سلامت، نهادهای آموزشی، محیط‌های کاری، سازمان‌های اجتماعی و سیاست‌گذاران تبدیل می‌کند. دسترسی آسان‌تر به خدمات مشاوره و روان‌شناسی، کاهش هزینه‌های درمان، آموزش مهارت‌های زندگی و مقابله با انگ اجتماعی مراجعه به متخصصان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد. با توکه به گفته های رئیس جمهور، نهادهای اجتماعی زمانی می‌توانند نقش حمایتی مؤثری داشته باشند که زمینه ارتباط، همبستگی، اعتماد و مشارکت داوطلبانه را فراهم کنند. مسجد، انجمن محلی، گروه‌های داوطلبانه، مراکز فرهنگی و شبکه‌های دوستانه، در صورت برخورداری از فضایی پذیرا و فراگیر، می‌توانند به کاهش احساس تنهایی و تقویت حمایت اجتماعی کمک کنند. البته این ظرفیت‌ها مکمل خدمات تخصصی سلامت روان هستند و نباید جایگزین تشخیص و درمان حرفه‌ای شوند. امید اجتماعی نیز صرفاً با دعوت مردم به امیدوار بودن شکل نمی‌گیرد. امید زمانی تقویت می‌شود که افراد بتوانند نشانه‌هایی واقعی از امکان تغییر را در زندگی خود ببینند؛ از دسترسی به فرصت‌های شغلی و آموزشی تا برخورداری از حمایت اجتماعی و امکان مشارکت در تصمیم‌هایی که بر زندگی‌شان اثر می‌گذارند. سلامت روان را باید یکی از شاخص‌های مهم کیفیت توسعه دانست؛ شاخصی که نشان می‌دهد پیشرفت تا چه اندازه به زندگی واقعی مردم راه یافته است. سرمایه‌گذاری در سلامت روان، در کنار حمایت از خانواده‌ها، کاهش نابرابری، بهبود شرایط کار، تقویت خدمات اجتماعی و دسترسی به درمان، می‌تواند زمینه مشارکت مؤثرتر شهروندان در ساختن آینده را فراهم کند.
سلامت روان؛ آرامش و شادابی زندگی سالم معصومه صبور- کارشناس مشاوره: سلامت روان، ثروت ارزشمندی است که تحت‌تأثیر عوامل متعدد فردی و محیطی قرار دارد. شناخت این عوامل و اتخاذ سبک زندگی سالم، کلید دستیابی به آرامش و خلق زندگی شاد و پویاست. به‌منظور حفظ سلامت روان خود کیفیت روابط اجتماعی‌تان را افزایش دهید، ورزش کنید، رژیم غذایی سالم و خواب کافی داشته باشید، با دوستان‌تان بیرون بروید و از این طریق به تقویت و سلامت روح و روان خود بپردازید. از شنیدن اخبار منفی و کذب اجتناب کنید. شاید لازم باشد در این روزها دسترسی‌تان به فضای مجازی را محدود کنید و خود را در معرض هر داده‌ای قرار ندهید.به‌جای ارتباط با افرادی که ذهن شما را به‌هم‌می‌ریزند به افراد امن تکیه کنید. استرس خود را مدیریت کنید و با انجام کارهای لذتبخش و کمک به دیگران و خیریه‌ها احساس خوبی در خود ایجاد کنید. از مصرف الکل، سیگار و مواد مخدر خودداری کنید.سطح ویتامین دی خود را چک کنید و در صورت نیاز از مکمل استفاده کنید. به‌طور قطع نمی‌توان دلایل خاص و مشخصی برای هر اختلال روانی در‌نظر گرفت اما ویژگی‌های محیطی، عوامل اجتماعی و فرهنگی، عوامل شناختی و نبود پایگاه عاطفی مناسب نقش بسزایی در ایجاد اختلالات روانی دارد.
نظرات کاربران