توقف تجارت در دو گذرگاه مرزی ایران و پاکستان، در شرایطی که محاصره دریایی آمریکا و تحریم‌های اقتصادی راه‌های تجارت خارجی ایران را محدود کرده است، نگرانی‌ها درباره افزایش دوباره قیمت کالاها و تشدید فشار بر معیشت مردم را بیشتر کرده است. صدها کامیون حامل مواد غذایی، گاز مایع و کالاهای تجاری در دو سوی مرز متوقف شده‌اند و بازرگانان از زیان‌های سنگین و اختلال در زنجیره تأمین خبر می‌دهند. مقام‌های دو کشور این وضعیت را موقتی می‌دانند، اما هنوز زمان مشخصی برای بازگشایی کامل مسیرهای تجاری اعلام نشده است.
پاکستان از روز شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵ فعالیت تجاری در دو گذرگاه مهم گبد–ریمدان و تفتان–میرجاوه را متوقف کرده است. روزنامه پاکستانی «داون» گزارش داد که وزارت بازرگانی پاکستان با صدور بخشنامه‌ای، مجوز پیشین فعالیت تجاری از این مسیرها را لغو کرده است. مقام‌های ایالت بلوچستان پاکستان اعلام کرده‌اند که این تصمیم با هدف رسیدگی به نگرانی‌های امنیتی، جلوگیری از قاچاق و بهبود مدیریت مرزی اتخاذ شده است.
در تهران، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، توقف مراودات مرزی را تأیید کرد و گفت این وضعیت به دلیل «برخی مشکلات فنی و لزوم اتخاذ تدابیر احتیاطی» پیش آمده است. او افزود مسئولان ایرانی و پاکستانی برای حل مشکل و بازگشت فعالیت گذرگاه‌ها به شرایط عادی در تماس نزدیک هستند. در همین حال، مسئولان سازمان راهداری ایران اعلام کرده‌اند که با وجود توقف فعالیت تجاری در ریمدان، تردد مسافران از این گذرگاه همچنان برقرار بوده است.
گزارش‌های رسانه‌های پاکستانی از توقف صدها کامیون حامل برنج، میوه، گاز مایع و دیگر کالاهای ضروری در دو سوی مرز حکایت دارند. روزنامه داون نوشته است که اتاق بازرگانی کویته از اعضای خود خواسته تا اطلاع بعدی از ثبت سفارش‌های تازه وارداتی و صادراتی با ایران خودداری کنند. این وضعیت به‌ویژه برای محموله‌های فسادپذیر و رانندگان و بازرگانانی که هزینه توقف روزانه را می‌پردازند، مشکلات فوری ایجاد کرده است.
گذرگاه گبد–ریمدان طی ماه‌های گذشته به یکی از مسیرهای مهم انتقال گاز مایع ایران به پاکستان تبدیل شده بود. به گزارش داون، روزانه بیش از چهار هزار تن گاز مایع از این مسیر وارد پاکستان می‌شد. توقف این تجارت می‌تواند به کمبود عرضه و افزایش قیمت گاز مایع در شهرهایی مانند کراچی منجر شود. از سوی دیگر، اختلال در صادرات ایران و ورود کالاهای پاکستانی، درآمد فعالان اقتصادی مناطق مرزی، به‌ویژه در سیستان و بلوچستان، را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
مدیر بازارچه مرزی ریمدان اعلام کرده است که در پی تغییر برخی شرایط تعرفه‌ای و بانکی از سوی پاکستان، مذاکرات برای رفع موانع صادراتی آغاز شده است. در این گفت‌وگوها، تسریع ترخیص کالاهای فسادپذیر و محصولات کشاورزی در اولویت قرار دارد. گزارش‌ها از دستیابی به توافق‌های اولیه حکایت دارند، اما تا روز دوشنبه ۲۷ مهر، بازگشایی کامل و پایدار مسیرهای تجاری تأیید نشده است.
این اختلال مرزی در شرایطی رخ داده که اقتصاد ایران با محدودیت‌های سنگین در تجارت دریایی مواجه است. آمریکا با اعمال محاصره دریایی و تشدید تحریم‌های صادرات انرژی، تلاش می‌کند درآمدهای خارجی ایران را محدود کند. رویترز در گزارشی در روز ۲۴ مهر نوشت که با وجود محاصره دریایی، شماری از کشتی‌های حامل گاز مایع و سوخت هواپیما توانسته‌اند محموله‌هایی را از ایران خارج کنند؛ اما صادرات نفت خام ایران در ماه سپتامبر به‌شدت کاهش یافته است.
هم‌زمان، وزارت خزانه‌داری آمریکا روز ۲۳ مهر تحریم‌های تازه‌ای علیه اشخاص و نهادهای مرتبط با ایران اعلام کرد. این فشارها در کنار دشواری نقل‌وانتقال پول، افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل و محدود شدن فعالیت کشتی‌رانی، تجارت خارجی ایران را با موانع بیشتری روبه‌رو کرده است. با این حال، مقام‌های پاکستانی تاکنون توقف تجارت مرزی را به دلایل امنیتی و اداری نسبت داده‌اند و ارتباط مستقیم این تصمیم با فشار تحریم‌های آمریکا تأیید نشده است.
اهمیت سیاسی تصمیم پاکستان نیز قابل توجه است. اسلام‌آباد در ماه‌های گذشته در تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان تهران و واشنگتن نقش داشته و هم‌زمان روابط تجاری خود با ایران را حفظ کرده است. اکنون توقف فعالیت دو گذرگاه مهم، نشان می‌دهد که همکاری‌های سیاسی و اقتصادی دو کشور نیز در برابر بحران‌های امنیتی و محدودیت‌های تجاری آسیب‌پذیر است.
در حالی که مذاکرات ایران و آمریکا درباره شرایط پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به نتیجه نرسیده، تداوم اختلال در مرز پاکستان می‌تواند فشار بیشتری بر تجارت منطقه‌ای ایران وارد کند. مسئله پیش روی اقتصاد ایران اکنون تنها کاهش صادرات نفت یا دشواری فعالیت بنادر نیست؛ پایداری مسیرهای زمینی و امکان دسترسی به بازارهای همسایه نیز اهمیت بیشتری یافته است. بازگشایی گذرگاه‌های ریمدان و تفتان می‌تواند بخشی از فشار فوری را کاهش دهد، اما ادامه تحریم‌ها و محدودیت‌های حمل‌ونقل همچنان بر هزینه تجارت و معیشت مردم تأثیر خواهد گذاشت.
نظرات کاربران