مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴، ارزش معاملات تجارت الکترونیکی کشور را ۸ هزار و ۲۰۴ هزار میلیارد تومان اعلام کرده است؛ رقمی که در مقایسه با حدود ۵ هزار و ۵۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳، رشد اسمی ۴۹ درصدی را نشان می‌دهد. با این حال، نرخ تورم ۴۸.۳ درصدی اعلام‌شده در همین گزارش نشان می‌دهد رشد ارزش معاملات تقریباً هم‌پای تورم بوده است.
گزارش مرکز توسعه تجارت الکترونیکی همچنین نشان می‌دهد جنگ ۱۲روزه، ناآرامی‌های دی‌ماه و اختلال یا قطع اینترنت در اسفندماه، روند رشد بازار را تحت تأثیر قرار داده‌اند. بر اساس این گزارش، در صورت نبود این سه دوره بحرانی، رشد واقعی ارزش معاملات در سال ۱۴۰۴ می‌توانست از ۷۰ درصد فراتر برود.
رشد منفی معاملات در اسفند؛ افت ۸ درصدی ارزش خریدهای آنلاین
میانگین رشد سالانه تجارت الکترونیکی، به‌تنهایی تأثیر دوره‌های بحرانی بر عملکرد این بازار را نشان نمی‌دهد. در خرداد و تیرماه، هم‌زمان با جنگ ۱۲روزه، رشد تعداد تراکنش‌ها به‌ترتیب به ۷ و ۴ درصد رسید که پایین‌ترین نرخ‌های رشد مثبت در طول سال بودند.
در دی‌ماه نیز هم‌زمان با ناآرامی‌ها، رشد تعداد تراکنش‌ها به ۱۰ درصد محدود شد و رشد ارزش معاملات با ثبت حدود ۴۷ درصد، به پایین‌ترین سطح خود در نیمه دوم سال رسید. وضعیت در اسفندماه وخیم‌تر شد و هر دو شاخص رشد منفی را تجربه کردند؛ تعداد تراکنش‌ها ۶ درصد و ارزش معاملات ۸ درصد کاهش یافت.
بررسی آمارها نشان می‌دهد با کنار گذاشتن ماه‌های بحرانی، میانگین رشد ارزش معاملات در ماه‌های عادی سال به بیش از ۶۰ درصد و رشد تعداد تراکنش‌ها به بیش از ۱۵ درصد می‌رسید.
مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در گزارش خود تأکید کرده است: «در صورت نبود این سه بازه بحرانی رشد واقعی ارزش معاملات در سال ۱۴۰۴ می‌توانست به بالای ۷۰ درصد برسد که نشان‌دهنده پتانسیل بالای این بازار در شرایط عادی است.»
این گزارش اختلال زیرساخت‌های ارتباطی و قطع اینترنت را از عوامل مؤثر بر افت معاملات اسفندماه معرفی می‌کند؛ دوره‌ای که معمولاً برای فروش کسب‌وکارهای اینترنتی و برگزاری کمپین‌های پایان سال اهمیت زیادی دارد.
در مجموع، تعداد تراکنش‌های تجارت الکترونیکی در سال ۱۴۰۴ رشد ۱۱ درصدی را ثبت کرد. گزارش مرکز توسعه تجارت الکترونیکی این روند را نشانه تمایل مردم به خرید آنلاین در دوره‌های بدون بحران می‌داند، اما تأکید می‌کند ناآرامی‌ها و اختلال اینترنت می‌توانند خریدها را به تعویق بیندازند یا مسیر مصرف‌کنندگان را به سمت خرید حضوری تغییر دهند.
۳۰ درصد ارزش معاملات از درگاه‌های پرداخت اینترنتی نبود
از مجموع ۸ هزار و ۲۰۴ هزار میلیارد تومان ارزش معاملات تجارت الکترونیکی در سال ۱۴۰۴، حدود ۵ هزار و ۷۳۴ هزار میلیارد تومان به خرید از طریق درگاه‌های پرداخت اینترنتی اختصاص داشت. در مقابل، ۲ هزار و ۴۷۰ هزار میلیارد تومان از طریق پرداخت در محل و سایر روش‌های پرداخت محاسبه شده است؛ یعنی حدود ۳۰ درصد ارزش معاملات به روش‌هایی غیر از پرداخت مستقیم از درگاه اینترنتی مربوط می‌شود.
داده‌های شاپرک در این گزارش نشان می‌دهد تعداد کل تراکنش‌های خرید در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۶ درصد افزایش یافته است. در همین دوره، تعداد تراکنش‌های خرید از طریق پایانه‌های فروشگاهی تنها ۲ درصد رشد کرد، درحالی‌که تعداد خریدهای ثبت‌شده از طریق درگاه‌های پرداخت اینترنتی ۱۲ درصد افزایش یافت.
این اختلاف نشان می‌دهد تعداد خریدهای اینترنتی با سرعت بیشتری از خریدهای انجام‌شده از طریق کارت‌خوان‌ها رشد کرده است؛ هرچند افت معاملات در ماه‌های بحرانی، روند کلی بازار را تحت تأثیر قرار داده است.
بازار و فروش، تأمین مالی و زیرساخت؛ سه چالش اصلی کسب‌وکارها
مرکز توسعه تجارت الکترونیکی در بخش دیگری از گزارش، چالش‌های کسب‌وکارهای این حوزه را بر اساس نتایج پرسشنامه بررسی کرده است. مشکلات بازار و فروش با سهم ۲۷ درصدی در صدر چالش‌های اعلام‌شده قرار دارند. تأمین مالی با ۲۵.۵ درصد در رتبه دوم و مشکلات زیرساختی با ۲۱.۶ درصد در رتبه سوم هستند.
این سه حوزه در مجموع ۷۴.۱ درصد از چالش‌های طبقه‌بندی‌شده را تشکیل می‌دهند. چالش‌های حکمرانی و سیاست‌گذاری نیز سهم ۱۱.۲ درصدی دارند.
در بخش تأمین مالی، ۹۴ درصد کسب‌وکارهای مورد بررسی اعلام کرده‌اند از سرمایه شخصی استفاده می‌کنند. سهم سرمایه‌گذاری شتاب‌دهنده‌ها و سایر بخش‌های خصوصی ۲.۳ درصد، تأمین مالی جمعی ۲ درصد و سرمایه‌گذاری دولتی ۱.۷ درصد گزارش شده است.
مرکز توسعه تجارت الکترونیکی اتکای گسترده کسب‌وکارها به سرمایه شخصی را نشانه خوداتکایی و استقلال آنها ارزیابی کرده است. در عین حال، این آمار نشان می‌دهد سهم روش‌های جایگزین تأمین مالی در میان کسب‌وکارهای بررسی‌شده محدود است.
شبکه‌های اجتماعی مهم‌تر از وب‌سایت در فروش آنلاین
بر اساس نتایج پرسشنامه، تنها ۱۷ درصد کسب‌وکارهای پاسخ‌دهنده صرفاً از وب‌سایت برای عرضه محصولات و خدمات خود استفاده می‌کنند و سایر کسب‌وکارها در کنار وب‌سایت از کانال‌های دیگری نیز بهره می‌برند.
شبکه‌های اجتماعی با سهم ۷۷.۱ درصدی، پرکاربردترین کانال مکمل فروش و بازاریابی هستند. پس از آنها پیام‌رسان‌ها با ۶۲.۶ درصد، تلفن با ۴۳.۱ درصد، پیامک با ۳۱.۸ درصد، ایمیل با ۱۸.۶ درصد و اپلیکیشن‌های اختصاصی با ۵.۳ درصد قرار دارند.
وابستگی کسب‌وکارها به این بسترها باعث می‌شود اختلال یا محدودیت دسترسی به اینترنت، علاوه بر فروش مستقیم، بازاریابی و ارتباط با مشتریان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
همچنین ۴۴.۷ درصد کسب‌وکارهای پاسخ‌دهنده پیش از ورود به فروش اینترنتی فروشگاه فیزیکی داشته‌اند و ۷.۶ درصد پس از آغاز فعالیت آنلاین، فروشگاه فیزیکی راه‌اندازی کرده‌اند. در مقابل، ۴۷.۷ درصد بدون سابقه فروشگاه فیزیکی وارد تجارت الکترونیکی شده‌اند.
همکاری با بازارگاه‌های اینترنتی نیز هنوز در میان پاسخ‌دهندگان فراگیر نیست. طبق گزارش، ۳۲.۳ درصد کسب‌وکارها در کنار فروش مستقیم از طریق وب‌سایت خود با بازارگاه‌ها همکاری دارند و ۶۷.۷ درصد وارد این نوع همکاری نشده‌اند.
فروش اقساطی هنوز سهم محدودی دارد
با وجود گسترش خدمات اعتباری در تجارت الکترونیکی، ۷۹.۳ درصد کسب‌وکارهای بررسی‌شده اعلام کرده‌اند کمتر از ۲۰ درصد فروش آنها از طریق همکاری با تسهیلات‌یارها و به‌صورت اقساطی انجام می‌شود.
در مقابل، ۹.۴ درصد کسب‌وکارها سهم فروش اقساطی را بین ۲۰ تا ۴۰ درصد، ۵.۵ درصد بین ۴۰ تا ۷۰ درصد و ۵.۸ درصد بیش از ۷۰ درصد اعلام کرده‌اند.
در بخش رسیدگی به شکایت‌ها نیز گزارش شده است که در سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۳۰ هزار و ۱۹۸ شکایت در سامانه هوشمند رسیدگی به شکایات تجارت الکترونیکی ثبت شده است. از این تعداد، ۷۲.۱ درصد حل‌وفصل شده‌اند؛ ۲۷.۴ درصد به سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان و اتحادیه ارجاع شده‌اند و ۰.۴ درصد نیز در وضعیت پیگیری قرار داشته‌اند.
تعداد اینمادهای فعال از ۴۰۰ هزار گذشت
بر اساس گزارش سال ۱۴۰۴ مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، تعداد اینمادهای فعال کشور به ۴۰۲ هزار و ۷۴ مورد رسیده که نسبت به سال قبل ۳۱ درصد افزایش یافته است. از این تعداد، ۱۲۰ هزار و ۱۶۵ اینماد بدون ستاره هستند.
توزیع جغرافیایی اینمادها نیز از تمرکز کسب‌وکارهای اینترنتی در تهران حکایت دارد. استان تهران با ۱۵۹ هزار و ۸۹۳ اینماد فعال، حدود ۴۰ درصد از کل اینمادهای فعال کشور را در پایان سال ۱۴۰۴ در اختیار داشته است. البته تعداد اینمادهای فعال به‌تنهایی نشان‌دهنده سهم استان‌ها از ارزش معاملات یا تعداد مشتریان نیست.
در بخش جنسیت صاحبان کسب‌وکارها، سهم زنان از صاحبان واحدهای تجارت الکترونیکی دارای اینماد در سال ۱۴۰۴ به ۲۳ درصد رسیده و سهم مردان ۷۷ درصد بوده است. سهم زنان در سال قبل ۲۲ درصد اعلام شده بود.
در مقابل، زنان ۲۹ درصد از دریافت‌کنندگان اینمادهای صادرشده در سال ۱۴۰۴ را تشکیل داده‌اند؛ رقمی که از سهم بالاتر زنان در میان دریافت‌کنندگان جدید اینماد نسبت به کل اینمادهای فعال حکایت دارد.
گزارش عملکرد پیام‌رسان «بله»: ۸۶ درصد از کاربران از «هوش مصنوعی بله» رضایت دارند
وزیر ارتباطات: اگر به سمت مسدودسازی برویم، باید هوش مصنوعی را فراموش کنیم
ویژه نامه سرمایه گذاری خطرپذیر
ویژه نامه کارآفرینی اجتماعی
اکوموتیو رسانه‌‌ای تخصصی است که می‌کوشد ضمن پوشش اخبار و رویدادهای جامعه استارتاپی، با تولید محتوای شناختی و کاربردی بخشی از نیاز محتوایی این جامعه را تامین نماید و در راستای شکوفایی آن نقش‌آفرینی کند.
بهترین مقالات اکوموتیو را در ایمیل خود دریافت کنید
نظرات کاربران