به گزارش « نبض فناوری » به نقل از مرکز ملی فضای مجازی، در فضای پرشتاب شبکه‌های اجتماعی، شایعه می‌تواند در زمانی کوتاه از یک ادعای محدود به خبری پربازدید تبدیل شود؛ به‌ویژه اگر موضوع آن با سلامت، امنیت، سیاست یا زندگی روزمره مردم ارتباط داشته باشد. در چنین شرایطی، سرعت واکنش و میزان دیده‌شدن تکذیبیه‌ها اهمیت پیدا می‌کند.
ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور در گزارشی به بررسی کمی و کیفی اخبار جعلی و تکذیب‌شده در بازه زمانی ۲۳ تا ۲۹ مهرماه ۱۴۰۵ پرداخته است. در این بازه، از میان ۱۶۸ مطلب و خبر دارای شبهه و شایعه شناسایی‌شده، ۷۳ مورد به‌صورت رسمی تکذیب شد که از میان آن‌ها ۵۹ مورد واکاوی و ۱۱ خبر تکذیب‌شده پربازدید برای بررسی انتخاب شدند.
بازدید تکذیبیه‌ها از خبرهای جعلی بیشتر بود
براساس این گزارش مجموع بازدید ۱۱ تکذیبیه بررسی‌شده به ۱۲۸ میلیون و ۹۴۹ هزار و ۴۰۰ می‌رسد؛ در حالی که مجموع بازدید خبرهای جعلی مرتبط با آن‌ها ۸۹ میلیون و ۴۸ هزار و ۸۰۰ بود. به این ترتیب، تکذیبیه‌ها حدود ۳۹ میلیون و ۹۰۰ هزار بازدید بیشتر داشتند؛ یعنی بازدید آن‌ها نزدیک به ۴۵ درصد از بازدید خبرهای جعلی بیشتر بود.
در ۹ مورد از ۱۱ خبر بررسی‌شده، بازدید تکذیبیه از بازدید خبر جعلی بیشتر بود. دو استثنا، ویدئوهای ساختگی درباره غرق‌شدن کانتینرها و صید آیفون‌های ۱۸ از آب، و نیز خبر جمع‌آوری گوشی‌های آیفون ۱۸ از دریا بودند؛ در این دو مورد، خبر جعلی بازدید بیشتری داشت. بیشترین بازدید تکذیبیه به خبر ابتلا و مرگ یک دانشجوی دندان‌پزشکی کرمانشاه بر اثر طاعون تعلق گرفت. ویدئوهای جعلی مرتبط با کانتینرها و آیفون‌ها با ۱۷ میلیون و ۴۸۳ هزار و ۶۰۰ بازدید، بیشترین بازدید را در میان خبرهای جعلی این فهرست داشتند.
شایعات به‌طور میانگین بیش از دو روز ماندگار شدند
طبق اعلام ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور ماندگاری خبرهای جعلی در فضای مجازی، از یک تا چهار روز متغیر بود و میانگین آن به حدود ۲٫۴ روز می‌رسد. برخی از خبرها دو روز در گردش بودند؛ بیش از ۶ خبر سه روز و تعداد محدودی از اخبار پربازدید چهار روز ماندگاری داشتند. برخی از اخبار پس از یک روز از چرخه انتشار خارج شدند. در مجموع، بیشتر شایعات این نمونه دست‌کم دو روز ماندگار بودند.
سرعت انتشار تکذیبیه‌ها نیز یکسان نبود
چهار مورد از اخبار ظرف یک ساعت، یک مورد در دو ساعت و یک مورد در پنج ساعت تکذیب شد. برای پنج خبر دیگر، سرعت تکذیب به یک روز رسید. این تفاوت نشان می‌دهد که زمان واکنش در پرونده‌های مختلف یکسان نبوده و برخی تکذیبیه‌ها در فاصله‌ای کوتاه منتشر شده‌اند، در حالی که در موارد دیگر، مخاطبان با فاصله زمانی بیشتری با پاسخ رسمی روبه‌رو شده‌اند. از طرفی تحولات منطقه و جهان باعث شده، سرعت انتشار تکذیبیه‌ها سرعت بیشتری پیدا کنند و نسبت به هفته گذشته فاصله زمان انتشار خبر جعلی تا زمان انتشار آن بیش از ۶۴ درصد کاهش پیدا کند.
از سلامت و آموزش تا سیاست، امنیت و فناوری
موضوع‌های فهرست اخبار پربازدید هفته طیف متنوعی داشتند: از شایعات مربوط به سلامت و مدرسه تا ادعاهای سیاسی، امنیتی و بین‌المللی و خبرهای مرتبط با فناوری. خبرهای مربوط به تنگه هرمز، روابط ایران و روسیه، دیدار فرمانده ارتش پاکستان و حمله به ستاد قوه قضائیه، در کنار شایعات مربوط به آیفون و ویدئوهای تولیدشده با هوش مصنوعی قرار می‌گیرند. این تنوع نشان می‌دهد که شایعات پربازدید لزوماً به یک حوزه خاص محدود نیستند و موضوعات گوناگون می‌توانند توجه گسترده مخاطبان را جلب کنند.
از نظر جغرافیایی، کرمانشاه، مازندران، بوشهر و تهران از استان‌های فعال در تکذیب اخبار استانی معرفی شده‌اند. در میان منابع رسمی، خبرگزاری‌های فارس، تسنیم، میزان و صدا و سیما به ترتیب در صدر منابع تکذیب اخبار جعلی هستند.
همچنین سپاه پاسداران، وزارتخانه‌های امور خارجه، آموزش‌وپرورش و بهداشت و درمان از نهادهای فعال در تکذیب شایعات حوزه‌های مرتبط با خود بوده‌اند.
نظرات کاربران