از پاریس تا قاهره؛ ترکش‌های بحران تنگه هرمز روی پیشخوان کتابفروشی‌ها

به‌گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، بسته‌شدن تنگه هرمز، که روزانه حدود 20.7 تا 20.9 میلیون بشکه نفت را جابه‌جا می‌کند، دیگر تنها به بازار انرژی محدود نمانده و تأثیر خود را بر دیگر صنایع از جمله صنعت نشر نیز نشان داده است.

تأثیرگذاری محدودیت‌ها در تنگه هرمز بر اثر تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران، در ابعاد مختلف صنعت نشر جهان خود را نشان داده است؛ از تحمیل هزینه‌های بیشتر بر چاپخانه‌داران گرفته تا محدودیت صادرات کتاب.

به‌گزارش نشریه Livres Hebdo، پاسکال بووِرو (Pascal Bovéro)، مدیرکل اتحادیه ملی صنایع چاپ و ارتباطات فرانسه از جهش 40 تا 50 درصدی مواد پلاستیکی کاربردی در صنعت نشر خبر داده و گفته است که به‌دلیل سهم عمده کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در تولید مواد پتروشیمی، قیمت مونومرها و پلیمرهای پلاستیکی (که برای ساخت فیلم‌های محافظ، بسته‌بندی و پوشش‌های سلفونی کتاب استفاده می‌شوند) بین 40 تا 50 درصد افزایش یافته است. او این هزینه‌ها را برای چاپخانه‌داران «غیرقابل‌اجتناب و سنگین» توصیف کرده است.

به‌گفته او؛ بخش دیگر هزینه‌های تحمیل‌شده بر صنعت نشر به حوزه “انرژی” و “حمل‌ونقل” اختصاص دارد که مستقیماً بر “خشک‌کن‌های حرارتی” (که وابستگی بالایی به گاز دارند) تأثیر گذاشته است.

بنا بر تحلیل این گزارش، قیمت کاغذ که 40 درصد هزینه تمام‌شده تولید هر کتاب را شامل می‌شود، به‌دلیل واردات آن از اروپای شمالی دستخوش تغییر نشده و همین امر، به ثبات قیمت کتاب در فرانسه کمک کرده است، با این حال، نباید افزایش قیمت‌ها در دیگر ملزومات چاپ و تأثیر آتی آن را دست‌کم گرفت؛ چرا که انرژی حدود 20 درصد، جوهر 10 درصد و کرایه حمل‌ونقل حدود 8 درصد هزینه چاپ کتاب را شامل می‌شود، این گزارش تأکید می‌کند که “ثبات در بخش کاغذ لزوماً به‌معنای تضمین ثبات تمام ملزومات چاپ نیست، سایر مؤلفه‌ها مستعد گران‌شدن هستندو”، اما چه‌کسانی اولین تکانه‌های این تغییرات قیمت را لمس می‌کنند؟

براساس این گزارش، ابتدا چاپخانه‌داران هستند که متأثر از چنین شرایطی خواهند شد؛ و پس از آن، ناشران کوچک‌تر. به‌باور نویسنده این گزارش، ناشرانی که قدرت قیمت‌گذاری بالایی در بازار فرانسه دارند، تأثیر چندانی از این تغییرات ممکن است دریافت نکنند، اما ناشران کوچک‌تر برای حفظ سرمایه و رسیدن به سود مجبورند تصمیات جدیدی بگیرند، نظیر کاهش کیفیت کاغذ و جلد و تیراژ.

افزایش قیمت “جوهر و مرکب” از دیگر تکانه‌های صنعت نشر طی ماه‌های اخیر در راستای تأثیرپذیری از شرایط حاکم بر تنگه هرمز بود. یکی از اتفاقات قابل اشاره در این زمینه، تصمیم جدید شرکت سان کمیکال (Sun Chemical) به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده جوهر چاپ، رنگدانه‌ها (پیگمنت‌ها) و پوشش‌های صنعتی در جهان است. این شرکت اعلام کرده است که در حال اعمال افزایش قیمت و عوارض در تمامی بخش‌های تولیدی خود است. طبق بیانیه این شرکت، این تعدیل‌ها ناشی از تحولات ژئوپولیتیکی جاری در خاورمیانه است که بازارهای جهانی انرژی، مسیرهای لجستیکی و دسترسی به مواد اولیه شیمیایی را تحت‌تأثیر قرار داده است.

در این بیانیه آمده است که سان کمیکال با افزایش شدید قیمت مواد اولیه و محصولات میانی، هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل، لجستیک و بیمه، زمان تحویل طولانی‌تر و هزینه‌های انرژی بیشتری مواجه است.

تأثیرات مسدودبودن تنگه هرمز تنها محدود به افزایش قیمت ملزومات چاپ نبوده است، این آبراه یکی از شریان‌های اصلی جهت صادرات و توزیع کتاب و محصولات صنعت نشر در جهان به‌شمار می‌آید، شرکت‌های اروپایی و آمریکایی بخشی از منابع مکتوب خود را از این مسیر تأمین و یا صادر می‌کردند،

شرکت بریتانیایی وودلند گلوبال (Woodland Global) از جمله آنهاست که نقشی کلیدی در امور واردات و صادرات چندین ناشر بزرگ کتاب دارد. به‌گفته جک استیونز، رئیس این شرکت، تنش‌های خاورمیانه باعث شده است شرکت‌های کشتیرانی قراردادهای جدید حمل بار با ناشران را لغو کنند و علاوه بر جابه‌جایی کشتی‌ها و کانتینرها به مناطق امن‌تر، اضافه‌بهای سوخت را در دو سوی اقیانوس اطلس بین 5 تا 40 درصد افزایش دهند.

هزینه‌های حمل‌ونقل هوایی نیز به‌دلیل تغییر مسیر هواپیماها برای اجتناب از آسمان ناامن خاورمیانه و مصرف بیشتر سوخت جت به‌شدت بالا رفته است که این امر خود ظرفیت حمل بار را کاهش می‌دهد.

مشکل دیگر ناشران در صادرات کتاب، عدم‌پوشش شرکت‌های بیمه است؛ آنها اقدام به لغو فوری پوشش ریسک جنگ برای کشتی‌های در حال تردد در خلیج فارس، خلیج عدن و مناطق اطراف کرده‌اند؛ مشکلی که چندی پیش شرکت انتشارات کمیک فانتاگرافیکس (Fantagraphics) پس از حادثه در خلیج فارس با آن مواجه شد.

اما تأثیرات مسدودشدن تنگه هرمز محدود به صنعت نشر در اروپا نبوده است، این تأثیرات در مصر، “قلب تپنده نشر جهان عرب” نیز ملموس بوده است. حدود 60 درصد از نیاز بازار نشر مصر به کاغذ از طریق واردات از سوی چین و اندونزی تأمین می‌شود. افزایش هزینه‌های واردات و بهای سوخت، چرخه تأمین بازار نشر مصر را با مشکل مواجه کرده است.

مصر در صدر عناوین چاپ‌شده جهان عرب قرار دارد، اما گزارش‌ها حاکی است شرایط فعلی تنگه هرمز ناشران را بر سر یک دوراهی قرار داده است؛ کاهش شمارگان و افزایش قیمت تمام‌شده هر جلد کتاب یا تیراژ بالا و افزایش ریسک سرمایه‌گذاری.

برآیند آنچه این روزها در صنعت نشر جهان می‌گذرد و احتمالاً ابعادی گسترده‌تر از آن در ماه‌های آتی خود را نشان خواهد داد، گویای این مسئله است که بهای تجاوز، تنها محدود به پمپ‌بنزین‌ها نخواهد بود و خیلی زود دومینووار دیگر حوزه‌ها را، از جمله حوزه فرهنگ و اقتصاد نشر، نیز تحت‌تأثیر خود قرار می‌دهد.