گنجِ خانواده یا سرابِ شبکه‌های اجتماعی؟؛ چطور پایه‌های تعهد زناشویی را بیمه کنیم؟

مواجهه بی‌مهار با محتوای نامناسب در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند با دامن‌زدن به مقایسه‌گری، بدبینی و نارضایتی، آرام‌آرام به رابطه زوج‌ها آسیب بزند؛ آسیبی که با تقویت حیا، تقوا و مسئولیت متقابل زن و مرد در خانه قابل پیشگیری است.

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: گسترش بی بندو باری در جامعه و در شبکه‌های اجتماعی، مرزهای خانه را نیز درنوردیده و خانواده‌ها را هر روز با حجم زیادی از تصویرها و محتواهای اثرگذار روبه‌رو کرده است. این مواجهه، اگر بی‌مهار و بدون توجه به پیامدهایش ادامه یابد، می‌تواند نگاه زوج‌ها به یکدیگر و احساس رضایت و تعهد در زندگی مشترک را تحت‌تأثیر قرار دهد.به همین منظور، با حجت‌الاسلام کریم‌خانی کارشناس خانواده به گفت‌وگو نشسته‌ایم در ادامه حاصل این مصاحبه تقدیم شما مخاطبان گرامی می‌شود.

مواجهه مداوم، مستمر و بی‌مهار با فضاها و محتواهای نامناسب در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، می‌تواند به‌آرامی، بی‌صدا و فرسایشی، پایه‌های نگاه محترمانه به همسر، رضایت زناشویی و تعهد عاطفی را سست کند. در این میان، عدم رعایت تقوا که همچون سپری محافظ در برابر آسیب‌ها عمل می‌کند، نه‌تنها به سقوط فردی و معنوی انسان می‌انجامد، بلکه نوع نگاه مرد به همسرش را نیز دگرگون می‌سازد. در اثر این تغییر نگاه، رضایت جای خود را به نارضایتی می‌دهد و به تبع آن، تعهد قلبی رنگ می‌بازد.

سه‌ضلعی بحران‌ساز: مقایسه‌گری، بدبینی و نارضایتی

مشاهده مستمر ناهنجاری‌ها، فساد رفتاری و بی‌بندوباری در جامعه و به‌ویژه در بسترهای رسانه‌ای تقویت‌شده مانند اینستاگرام، تأثیری مستقیم، چندلایه و فرسایشی بر روان انسان دارد. این تأثیر مخرب بر زندگی مشترک را می‌توان از طریق سه مؤلفهٔ به‌هم‌پیوستهٔ «مقایسه‌گری»، «بدبینی» و «نارضایتی» تحلیل کرد که هر کدام به‌تنهایی می‌توانند زندگی را دچار بحران و چالش کنند. این مؤلفه‌ها پیوندی ناگسستنی با یکدیگر دارند؛ به‌طوری‌که مقایسه‌گری موجب بدبینی شده و بدبینی خود عامل بروز نارضایتی در زندگی مشترک خواهد شد.

حیا؛ سیستم ایمنی و بازدارندهٔ اخلاقی خانواده

حیا در حقیقت سیستم ایمنی اخلاقی و رفتاری انسان است که خالق هستی به او بخشیده است. در معارف اسلامی، حیا صرفاً یک حس شرمندگی نیست، بلکه «نیروی بازدارنده‌ای» است که مانع از ارتکاب رفتار نامناسب شده و حس حضور پروردگار را در تمام احوال زنده نگه می‌دارد.

در مواجهه با موج بی‌بندوباری در جامعه و فضای مجازی، حیا به‌عنوان کنترل‌کنندهٔ ورودی‌های ذهن و قلب عمل کرده و با پیشگیری از عادی‌سازی ناهنجاری‌ها، خطوط قرمز حریم خانواده را حفظ می‌کند.

برای انتقال این مفهوم به نسل نو، والدین باید ادبیات تربیتی خود را از «بایدها و نبایدهای سلبی و شرم‌آور» به «رویکرد ایجابی و ارزش‌افزا» تغییر دهند. راهکارهای کلیدی در این زمینه عبارتند از:

* تفکیک مفهوم حیا از خجالت و سرکوب؛

* تعریف حیا به‌عنوان «کنترل و فرمانروایی بر خود»؛

* تأکید بر «کرامت انسانی در برابر کالاشدگی»؛

* الگوسازی رفتاری والدین؛

* حفظ کرامت فرزندان با گفتگو و ادبیات تحسین‌کننده.

تقسیم متوازن مسئولیت‌ها و نگاه مشترک قرآن به مدیریت نگاه

برخلاف برخی نگاه‌های یک‌جانبه، در اسلام بار مسئولیت حفظ حریم خانواده و جامعه میان «مردان»، «زنان» و «جامعه» به‌صورت متوازن و مشخص تقسیم شده است و هیچ‌کس نباید دیگری را مقصر مطلق بداند. قرآن کریم در آیات شریفه سوره نور، وظیفهٔ خطیر کنترل نگاه و پاکدامنی را به‌صورت مشترک و متقابل بر عهدهٔ زنان و مردان قرار داده است:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ إِنَّ اللّهَ خَبِیرٌ بِما یَصْنَعُونَ(نور، ۳۰)

«به مؤمنان بگو چشم‌های خود را از نگاه حرام فروبندند و دامان خود را حفظ کنند؛ این برای آنان پاکیزه‌تر است؛ خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است.»

وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها... وَ تُوبُوا إِلَی اللّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (نور، ۳۱)

«و به زنان باایمان بگو چشم‌های خود را [از نگاه حرام] فروبندند و دامان خود را حفظ کنند و زینت خود را آشکار نسازند مگر آنچه به‌طور طبیعی ظاهر است... و ای مؤمنان! همگی به سوی خدا بازگردید تا رستگار شوید.»

همچنین در این عصر پرآشوب، اگرچه اصول و ارزش‌هایی مانند حیا و عفت ثابت‌اند، اما مأموریت‌ها و مهارت‌های زنِ محجبه تحول یافته است. در گذشته خانه با حریم فیزیکی محافظت می‌شد، اما امروز گسترش گوشی‌های هوشمند مرزهای سنتی خانه را برداشته است؛ ازاین‌رو، زنِ محجبهٔ امروز علاوه بر حفظ ارزش‌ها، به «مهارت‌های مدرن و نقش‌های پویاتر» نیاز دارد تا در صیانت از کانون خانواده موفق باشد.

تأمین نیازهای عاطفی در خانه و بیمه‌کردن امنیت روانی خانواده

از سوی دیگر، مردان در خانه به نیازهای عاطفی ویژه‌ای از جمله «زیبایی و آرامش» نیازمندند. اگر زیبایی بصری (در محیط خانه)، آرامش (به دور از تنش و غر زدن)، احترام (تأیید اقتدار مرد) و صمیمیت (محبت کلامی و عاطفی) به قدر کفایت در خانه تأمین شود، مرد دیگر نیازی به جستجوی تصاویر توهمی و فیلترشده در اینستاگرام نخواهد داشت؛ چرا که «گنجِ واقعی» را در کانون خانه یافته است. البته در کنار این عوامل، نقش بی‌بدلیل «تقوا» نیز محفوظ است؛ چه اینکه گاه افرادی با وجود سیراب شدن در منزل، به علت ضعف تقوا دچار لغزش می‌شوند.

خانواده در عصر رسانه و فتنه‌های مدرن، مانند کشتی در تلاطم امواج است. اگر زوج‌های جوان به‌جای سرزنش یکدیگر و انداختن تقصیرها به گردن هم، دست در دست یکدیگر بگذارند و با تکیه بر دستورات اصیل اخلاقی و فقهی دین عمل کنند:

* ورودی‌های ذهن خود را پاک نگه دارند؛

* به یکدیگر به چشم «امن‌ترین پناهگاه» بنگرند؛

* و اصول اخلاقی، تقوایی و دینی را چراغ راه خود سازند؛

هیچ هجمه، فیلتر یا توهم اینستاگرامی قادر نخواهد بود پایه‌های گرم و استوار عشق و تعهد قلبی آن‌ها را متزلزل کند.