به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ بانک مرکزی روز چهارشنبه هشتم مهرماه ۱۴۰۵ از برنامه خود برای عرضه تا سقف دو میلیارد دلار اسکناس ارز خبر داد. بر اساس اطلاعیه این بانک، در مرحله نخست قرار بود یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی در سراسر کشور عرضه شود. همچنین اعلام شد که تمامی افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی، نیاز ارزی خود را تا سقف ۱۰ هزار دلار تأمین کنند .
با وجود اعلام آغاز فرایند عرضه در هشتم مهرماه، فروش عملی ارز در شعب منتخب چهار بانک از شنبه ۱۱ مهرماه آغاز شد. بانک‌های ملت، تجارت، صادرات و سامان در شروع اجرای طرح حضور داشتند و بانک ملی نیز از ۱۲ مهرماه به جمع بانک‌های عرضه‌کننده اضافه شد .
نرخ‌های اولیه: در نخستین روز اجرای طرح، نرخ فروش دلار در گزارش‌های منتشرشده حدود ۲۵۹ هزار تومان اعلام شد و در روز دوم، نرخ گزارش‌شده به حدود ۲۵۷ هزار تومان رسید. این ارقام، نرخ‌های اعلام‌شده در روزهای ابتدایی طرح هستند و نباید به‌عنوان نرخ ثابت فروش در تمام دوره اجرا در نظر گرفته شوند .
ابهام بزرگ؛ دو میلیارد دلار عرضه شد یا نه؟
مهم‌ترین نکته در ارزیابی این سیاست، تفاوت میان ظرفیت اعلام‌شده برای عرضه و فروش قطعی ارز است. بانک مرکزی از برنامه عرضه تا دو میلیارد دلار خبر داده و اعلام کرده بود یک میلیارد دلار را به‌عنوان حجم مرحله نخست عرضه خواهد کرد. اما اعلام این ارقام به معنای فروش قطعی یک یا دو میلیارد دلار نیست.
بررسی اطلاعیه‌های رسمی در دسترس تا چهارم آبان نشان نمی‌دهد که بانک مرکزی آمار تجمیعی روشنی از میزان فروش این طرح منتشر کرده باشد. بنابراین، در حال حاضر نمی‌توان با اتکا به اطلاعات عمومی موجود، اعلام کرد چه میزان از یک میلیارد دلار مرحله نخست فروخته شده و چه مقدار از آن باقی مانده یا چه حجمی از مرحله دوم به فروش رسیده است.
این خلأ آماری، یکی از مهم‌ترین پرسش‌های مطرح درباره اجرای سیاست جدید ارزی است؛ به‌ویژه آنکه انتشار آمار روزانه یا هفتگی می‌تواند امکان ارزیابی دقیق‌تر عملکرد شبکه بانکی و میزان استقبال متقاضیان را فراهم کند.
نظر کارشناسان؛ مدیریت سقف قیمت، نه کاهش پایدار
ابراهیم سماوی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با رسانه‌ها با بیان اینکه عرضه ارز تا سقف ۱۰ هزار دلار به ازای هر نفر نتوانسته به کاهش پایدار قیمت دلار منجر شود، گفت: «این سیاست در کوتاه‌مدت توانست سقف قیمت ارز را مدیریت کند، اما در میان‌مدت، تحولات جنگ، ریسک‌های ژئوپلیتیکی، کسری بودجه و انتظارات تورمی عوامل تعیین‌کننده بازار ارز خواهند بود.»
وی با اشاره به جهش قیمت ارز در بازار غیررسمی در شهریورماه افزود: «بر اساس مبانی مختلف ارزش‌گذاری دلار، قیمت دلار در آن مقطع حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد بالاتر از مبانی ارزش‌گذاری قرار گرفته بود. سیاست بانک مرکزی بر این مبنا قرار گرفت که با توجه به بالاتر بودن قیمت دلار از ارزش ذاتی آن، عرضه ارز انجام شود. در نتیجه، بانک مرکزی توانست با استفاده از ارزهای در اختیار خود، سقف قیمت را در دوره حدود یک‌ماهه اجرای این سیاست مدیریت کند.»
نکته کلیدی: سماوی تصریح کرد: «عرضه ارز نتوانست حتی کاهش پایدار پنج درصدی در قیمت دلار ایجاد کند و بیشتر موجب تثبیت قیمت در یک محدوده مشخص شد. در این دوره، قیمت دلار در محدوده‌ای با نوسان حدود سه تا چهار درصد مدیریت شد و از حدود ۲۵۷ تا ۲۵۸ هزار تومان تا محدوده ۲۷۲ هزار تومان در نوسان قرار گرفت.»
افزایش عرضه ارز لزوماً به کاهش قیمت منجر نمی‌شود
سماوی با تأکید بر اینکه افزایش عرضه ارز لزوماً به کاهش قیمت منجر نمی‌شود، گفت: «حتی اگر بانک مرکزی بخواهد ۱۰ میلیارد دلار به بازار تزریق کند، چنانچه قیمت ارز پایین‌تر از ارزش ذاتی آن نباشد و عوامل بنیادی همچنان از افزایش قیمت حمایت کنند، بازار می‌تواند این میزان ارز را جذب کند؛ در نتیجه، تزریق ارز الزاماً اثر پایداری بر قیمت‌ها نخواهد داشت.»
وی مهم‌ترین عامل اثرگذار بر چشم‌انداز میان‌مدت بازار ارز را ریسک‌های سیستماتیک و ژئوپلیتیکی دانست و اظهار کرد: «اگر تحولات مرتبط با جنگ ادامه پیدا کند، شرایط بازار ارز نیز می‌تواند تغییر کند. بسیاری از شرکت‌های فعال در بازار سرمایه که درآمدهای دلاری دارند و تاکنون با اتکا به ذخایر و موجودی انبار خود فعالیت کرده‌اند، ممکن است در صورت تداوم این شرایط با مشکلاتی مواجه شوند.»
مدیریت تقاضای هیجانی در کوتاه‌مدت
سماوی با اشاره به ضرورت استفاده از ابزارهای مکمل برای مدیریت بازار ارز گفت: «بانک مرکزی در ادامه باید با توجه به ریسک‌هایی که ممکن است در هفته‌ها و ماه‌های آینده ایجاد شود، از ابزارهای تکمیلی دیگری نیز استفاده کند؛ با این حال، باید توجه داشت که اثر سیاست فعلی عمدتاً کوتاه‌مدت بوده و در یک بازه حدود یک‌ماهه، بیشتر توانسته تقاضای هیجانی را مدیریت کند و مانع از عبور قیمت از سقف‌های بالاتر شود.»
بازار همچنان در انتظار و نوسان
به گزارش راه دانا، هدف اصلی افزایش عرضه اسکناس، تأمین بخشی از نیاز ارزی متقاضیان و مدیریت نوسانات بازار بود. در شرایطی که انتظارات افزایشی می‌تواند تقاضای احتیاطی را تقویت کند، افزایش دسترسی به ارز از مسیر رسمی می‌تواند بخشی از فشار خرید را به شبکه بانکی منتقل کند.
آنچه در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود: انتشار آمار شفاف از فروش واقعی ارز، تداوم یا توقف عرضه، تحولات ریسک‌های سیاسی و ژئوپلیتیک، و رفتار انتظارات تورمی در بازار.
توصیه کارشناسان: اثرگذاری این سیاست را نمی‌توان تنها با اعلام حجم عرضه یا تغییر نرخ دلار در یک روز سنجید. انتشار آمار شفاف و مستمر، استمرار عرضه و مدیریت انتظارات کلید موفقیت پایدار این طرح است.
نظرات کاربران