به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو ، گندم از مهم‌ترین محصولات راهبردی کشاورزی ایران است و وضعیت تولید، خرید تضمینی و پرداخت بهای محصول، هم بر درآمد کشاورزان و هم بر تامین پایدار نان اثر می‌گذارد. افزایش تولید به‌تنهایی برای ارزیابی موفقیت سیاست‌های حمایتی کافی نیست؛ زیرا باید مشخص شود چه میزان از محصول تولیدشده به مراکز خرید تحویل داده شده، نرخ خرید تا چه اندازه هزینه‌های تولید را پوشش می‌دهد و مطالبات کشاورزان در چه زمانی پرداخت می‌شود.
تولید گندم کشور در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ به ۱۱ میلیون تن رسید که از افزایش ۲۷ درصدی نسبت به دوره مبنای اعلام‌شده حکایت دارد. این رشد، اهمیت ظرفیت تولید داخلی را نشان می‌دهد، اما برای ارزیابی دقیق عملکرد بخش کشاورزی باید آمار تولید را از میزان خرید تضمینی تفکیک کرد.
تولید به مجموع محصول برداشت‌شده مربوط است، در حالی که خرید تضمینی میزان گندمی را نشان می‌دهد که دولت از کشاورزان خریداری می‌کند. بنابراین، نمی‌توان این دو شاخص را به جای یکدیگر به کار برد یا صرفا بر مبنای افزایش تولید درباره کاهش واردات و بهبود وضعیت ذخایر نتیجه‌گیری کرد.
خرید تضمینی گندم به ۸.۴ میلیون تن رسید
میزان خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ به ۸ میلیون و ۴۸۱ هزار تن رسید. به گفته عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، بیش از ۶۱۴ هزار کشاورز این محصول را در قالب یک میلیون و ۶۳۶ هزار محموله به مراکز خرید تحویل داده‌اند.
این آمار به سال زراعی بعد از دوره مربوط به رقم ۱۱ میلیون تن تولید تعلق دارد و نباید به‌عنوان بخشی از همان آمار یا مقایسه مستقیم با آن معرفی شود.
اختلاف ۲۵ هزار تومانی بر سر نرخ جدید
یکی از مهم‌ترین موضوعات در حمایت از گندمکاران، تعیین نرخ خرید تضمینی برای سال زراعی جدید است. نرخ پیشنهادی بنیاد ملی گندمکاران برای هر کیلوگرم گندم ۸۵ هزار تومان اعلام شده، در حالی که به گفته رئیس این بنیاد، نمایندگان سازمان برنامه و بودجه و وزارت امور اقتصادی و دارایی بر نرخ ۶۰ هزار تومان اصرار دارند.
این اختلاف به ۲۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم می‌رسد و می‌تواند در محاسبه درآمد کشاورزان نقش مهمی داشته باشد. با این حال، ارزیابی کفایت نرخ خرید تضمینی باید بر پایه هزینه‌های واقعی تولید، از جمله بذر، کود، سم، آب، ماشین‌آلات و دستمزد انجام شود. بدون چنین محاسبه‌ای نمی‌توان درباره سود یا زیان نهایی گندمکاران حکم قطعی داد.
مطالبات گندمکاران؛ دو روایت متفاوت
وضعیت پرداخت مطالبات نیز یکی از موضوعات مهم در بررسی سیاست خرید تضمینی است. در گزارشی که اول آبان منتشر شد، رئیس بنیاد ملی گندمکاران از باقی ماندن نزدیک به ۳۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات کشاورزان خبر داد و ابراز امیدواری کرد این مبلغ تا هفته بعد پرداخت شود.
در مقابل، رئیس سازمان برنامه و بودجه در گزارشی که ۲۷ مهر منتشر شد، از تسویه کامل مطالبات گندمکاران خبر داد و هزینه خرید گندم در سال جاری را حدود ۴۵۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.
این دو اظهارنظر تصویر یکسانی از وضعیت پرداخت‌ها ارائه نمی‌کنند. ممکن است میان تامین اعتبار، تسویه حساب دولت با دستگاه اجرایی و واریز وجه به حساب کشاورز تفاوت وجود داشته باشد؛ بنابراین، تعیین وضعیت نهایی مطالبات به آمار به‌روز و تفکیک‌شده از سوی دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
افزایش تولید چه زمانی به امنیت غذایی کمک می‌کند؟
رشد تولید داخلی می‌تواند به تامین نیاز کشور از محل محصول داخلی کمک کند، اما میزان اثر آن به حجم مصرف، کیفیت محصول، خرید تضمینی، موجودی ذخایر و نیاز احتمالی به واردات بستگی دارد. در نتیجه، افزایش تولید به‌تنهایی برای اثبات کاهش وابستگی به واردات یا افت قیمت گندم کافی نیست.
از سوی دیگر، نرخ خرید تضمینی باید با توجه به هزینه‌های تولید و منابع مالی دولت تعیین شود. اگر این نرخ با هزینه‌های واقعی کشاورزی تناسب نداشته باشد، ممکن است در دوره‌های بعد بر تصمیم کشاورزان برای ادامه کشت اثر بگذارد. به همین دلیل، حمایت از تولید داخلی فقط به میزان محصول برداشت‌شده محدود نمی‌شود و سیاست خرید و پرداخت مطالبات نیز در آن نقش دارد.
تولید بیشتر کافی نیست؛ گندمکار باید به حقش برسد
افزایش تولید گندم به ۱۱ میلیون تن در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، ظرفیت تولید داخلی را نشان می‌دهد؛ اما تداوم این روند به سیاست‌هایی فراتر از ثبت آمارهای امیدوارکننده نیاز دارد.
معیار موفقیت خرید تضمینی آن است که کشاورز محصول خود را با نرخی متناسب با هزینه‌های تولید بفروشد و بهای آن را به‌موقع دریافت کند. تعیین نرخ منصفانه، شفافیت در پرداخت مطالبات و انتشار آمار دقیق تولید و خرید، می‌تواند فاصله میان افزایش تولید و تقویت واقعی امنیت غذایی را کاهش دهد. در نهایت، پایداری تولید زمانی تضمین می‌شود که کشاورز برای کشت سال آینده، علاوه بر زمین و محصول، از درآمد و زمان دریافت بهای محصول خود نیز اطمینان داشته باشد.
نظرات کاربران