هوشمندسازی معادن باید به خلق ارزش اقتصادی و کاهش خطرپذیری منجر شود

­نائب رئیس هیئت مدیره شرکت صنعتی و معدنی گل گهر سیرجان با تأکید بر ضرورت استفاده هدفمند از هوش مصنوعی در صنعت ِمعدن گفت: هوشمندسازی صرفاً به معنای دیجیتالی‌سازی، پایش یا خودکارسازی تجهیزات نیست، بلکه باید به بهبود تصمیم‌گیری، کاهش خطرپذیری و خلق ارزش اقتصادی در زنجیره معدن منجر شود.

احد علیخانی در گفت‌و‌گو اختصاصی با خبرنگار تحریریه صنعت و معدن خبرگزاری صداوسیما ؛ با اشاره به حضور متخصصان رشته‌های مختلف در حوزه هوش مصنوعی افزود: دانش‌های متنوع، از زمین‌شناسی و مهندسی معدن تا نانوفناوری و زیست‌فناوری، می‌توانند در حل مسائل صنعت معدن نقش‌آفرینی کنند. به گفته وی، تعریف درست مسائل و یافتن راه‌حل‌های کاربردی برای آنها، زمینه‌ساز توسعه فناوری و ایجاد فرصت‌های جدید کارآفرینی خواهد بود.

وی با بیان اینکه هوشمندسازی نتیجه چند دهه تحول فناوری، از مکانیزاسیون و خودکارسازی تا دیجیتالی‌سازی است، افزود: دیجیتالی‌سازی لزوماً به معنای هوشمندسازی نیست؛ زیرا ممکن است یک فرایند اشتباه را تنها با سرعت بیشتری اجرا کند. همچنین پایش اطلاعات و استفاده از تجهیزات خودکار، از جمله دامپتراک‌های بدون راننده، به‌تنهایی برای هوشمند شدن یک معدن کافی نیست.

این کارشناس حوزه معدن، هوشمندسازی را توانایی یک سامانه در استفاده از داده‌ها، مدل‌ها و دانش تخصصی برای انتخاب اقدام مناسب در شرایط متغیر و اصلاح تصمیم‌ها بر اساس نتایج واقعی تعریف کرد و گفت: نباید هر خروجی هوش مصنوعی را بدون ارزیابی پذیرفت. تصمیم‌ها باید با واقعیت‌های عملیاتی تطبیق داده شوند و نظارت و مسئولیت‌پذیری انسانی همچنان جایگاه خود را حفظ کنند.

قیمت‌های متغییر چالش اصلی طرح‌های معدنی

علیخانی افزود: قیمت مواد معدنی یکی از عوامل تأثیرگذار بر ارزش فعلی خالص طرح‌ها (NPV) است و متغیر‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فناورانه می‌توانند تغییرات قابل‌توجهی در قیمت‌ها ایجاد کنند. این تغییرات نیز بر طراحی معدن، محدوده اقتصادی استخراج و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری اثر می‌گذارند.

وی ادامه داد: در طرح‌های معدنی، گاهی برای دوره‌هایی طولانی، حتی حدود ۲۰ سال، برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری می‌شود؛ درحالی‌که شناخت کامل از ویژگی‌های ماده معدنی و شرایط استخراج از ابتدا امکان‌پذیر نیست. از این‌رو، نوسانات بازار و خطرپذیری‌های مسائل زمین‌شناسی می‌تواند برخی تصمیم‌های اولیه را در سال‌های بعد، از نظر اقتصادی نامناسب کند.

به گفته علیخانی، هوشمندسازی باید امکان ارزیابی مستمر شرایط و اصلاح تصمیم‌ها را فراهم کند تا برنامه‌های استخراج با تغییرات قیمت، عیار، سختی سنگ، مصرف انرژی و هزینه‌های عملیاتی هماهنگ شوند.

هوش مصنوعی؛ ابزاری برای اکتشاف ذخایر پنهان

این کارشناس حوزه معدن با اشاره به ظرفیت‌های زمین‌شناسی ایران در کمربند متالوژنی آلپ ـ هیمالیا افزود: بخش مهمی از ظرفیت‌های معدنی کشور ممکن است در مناطقی قرار داشته باشد که تاکنون به‌طور کامل شناسایی نشده‌اند. تمرکز بر مناطق دارای رخنمون‌های مشخص یا سابقه فعالیت معدنی، به معنای شناخت تمام ظرفیت‌های زیرسطحی کشور نیست.

وی ادامه داد: تلفیق هوش مصنوعی با داده‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی و ژئوفیزیکی و استفاده از فناوری‌های نوین آزمایشگاهی می‌تواند به شناسایی ذخایر پنهان و بهبود فرایند اکتشاف کمک کند. این حوزه همچنین ظرفیت مناسبی برای توسعه فناوری‌های بومی و ایجاد کسب‌وکار‌های نوآورانه دارد.

یکپارچگی زنجیره ارزش؛ شرط تحقق معدن هوشمند

علیخانی در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به ارزش اقتصادی در مرحله بهره‌برداری گفت: عیار و تناژ به‌تنهایی تعیین‌کننده ارزش یک بلوک معدنی نیستند؛ عواملی مانند سختی سنگ، مصرف انرژی، هزینه استخراج و قابلیت فرآوری نیز باید در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شوند.

وی با اشاره به ارتباط میان بخش‌های مختلف معدن افزود: ممکن است کاهش تولید و افزایش مصرف انرژی در کارخانه، ناشی از ویژگی‌های سنگ ورودی باشد؛ درحالی‌که ارزیابی مستقل عملکرد معدن و کارخانه، علت اصلی مشکل را مشخص نکند. بنابراین، داده‌ها و تصمیم‌های بخش‌های مختلف باید در ارتباط با یکدیگر تحلیل شوند.

این کارشناس حوزه معدن تأکید کرد: زنجیره ارزش معدن از پی‌جویی و اکتشاف تا استخراج، فرآوری، فروش و بازسازی امتداد دارد و هوشمندسازی باید همه این مراحل را به‌صورت یکپارچه پوشش دهد.

علیخانی گفت: آینده معدن هوشمند به استفاده صرف از تجهیزات خودکار یا ابزار‌های هوش مصنوعی وابسته نیست؛ بلکه در گرو پیوند داده‌ها، دانش تخصصی و تجربه انسانی برای مدیریت عدم قطعیت، افزایش بهره‌وری، کاهش ریسک و خلق ارزش اقتصادی است.