خودمراقبتی در مقابل آنفلوآنزا و کووید

به گزارش سلامت نیوز به نقل از اعتماد، از ایستگاه‌های اصلی متروی پایتخت نشان می‌دهد که میزهای فروش ماسک یک‌بار مصرف و الکل و محلول ضدعفونی‌کننده دست در بعضی ایستگاه‌ها مستقر شده و خبرهایی درباره بازگشت سویه‌ای از کرونا و افزایش تعداد مبتلایان این بیماری تنفسی و همچنین، اخباری درباره افزایش تعداد مبتلایان آنفلوآنزا، دلیل استقرار این میزها در ایستگاه‌های مترو است .

البته مشتری این میزها هنوز خیلی زیاد نیست ولی از چند هفته قبل و به دنبال خنک شدن هوای تهران، تعداد بیشتری از مسافران مترو، در هنگام سوار شدن به واگن‌ها، به خصوص در ساعات پیک سفر و شلوغی قطار و در ساعات صبحگاهی یا عصرگاهی، در زمان اوج تردد دانش‌آموزان و دانشجویان و افراد شاغل، ماسک به صورت دارند .

نگرانی از ابتلا به بیماری‌های تنفسی فصلی به موازات گرانی قیمت داروهای سرماخوردگی و ویزیت پزشک عمومی و هزینه درمان، دلیل مهمی است که تعداد بیشتری از مسافران مترو را واداشته که در این شلوغ‌ترین کانون تجمع عمومی، با ساده‌ترین، اما موثرترین راهبرد پیشگیرانه، برای حفظ سلامت خود تلاش کنند، چون قیمت ماسک‌های سه لایه ساده، همچنان از قیمت داروهای سرماخوردگی و ویزیت پزشک عمومی و هزینه درمان، ارزان‌تر است .

در فروشگاه‌های اینترنتی، هر بسته 10 عددی ماسک سه لایه ساده، حدود 80 هزار تومان است . در همین فروشگاه‌های اینترنتی می‌توان قیمت انواع داروهای سرماخوردگی به شکل قرص و شربت را هم جست‌وجو کرد که مثلا یک ورق 20 عددی قرص سرماخوردگی، بسته به ترکیبات شیمیایی یا گیاهی قرص، قیمتی بین 70 هزار تا 340 هزار تومان دارد، اما قیمت داروهای مشابه خارجی یا تحت لیسانس که مواد موثره وارداتی دارند، بسیار گران‌تر است و بسته به برند سازنده و تحت لیسانس، قیمتی بین یک میلیون و 750 هزار تا 3 میلیون و 300 هزار تومان دارد. ویزیت پزشک عمومی، حتی در مراکز درمانی دولتی هم، بسیار گران‌تر از هزینه یک مراقبت پیشگیرانه ساده مثل استفاده از ماسک است .

طبق تعرفه‌های اعلام شده از سوی دولت، امسال، ویزیت پزشک عمومی مستقر در مراکز درمانی خصوصی، بسته به سابقه طبابت بین 357 هزار تا 399 هزار تومان، در مراکز درمانی دولتی و بدون بیمه پایه، بین 128 هزار تا 199 هزار تومان است که اگر بیمار، تحت پوشش هر کدام از بیمه‌های پایه باشد، این رقم به حدود 38 هزار تومان کاهش می‌یابد .

گزارش‌های مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت نشان می‌دهد که طی هفته‌های اخیر، با عبور آمار شیوع آنفلوآنزا و کرونا از آستانه هشدار بالا (10 درصد) و همچنین در مقایسه با وضعیت مدت مشابه پارسال، باید به زودی منتظر پیک بیماری‌های تنفسی در کشور باشیم. به همین دلیل مسوولان وزارت بهداشت، از اوایل مهر ماه، در توصیه‌های مستمر، از مردم می‌خواهند که حتما به مراقبت‌های پیشگیرانه توجه کنند و در هفته‌های اخیر هم، تاکید بر استفاده از ماسک در مراکز و تجمعات پرخطر مثل بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، آسایشگاه‌های سالمندان و سایر مراکز نگهداری و مدارس و پادگان‌ها و وسایل نقلیه عمومی افزایش یافته است .

به موازات تاکیدات وزارت بهداشت، اخبار و توصیه‌های مرتبط با ضرورت مراقبت‌های پیشگیرانه در فصل شیوع بیماری‌های تنفسی، به پایگاه اطلاع‌رسانی دولت هم راه پیدا کرده و برای اولین‌بار در طول 6 سال اخیر و بعد از آغاز همه‌گیری کرونا در ایران، اخباری با محور توصیه به استفاده از ماسک در فضاهای عمومی و هشدار درباره روند افزایشی کرونا، در این پایگاه اطلاع‌رسانی که برای عموم مردم هم قابل دسترسی است، منتشر شده است . سابقه انتشار اولین خبر با این محور در پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، به 12 شهریور ماه می‌رسد که مضمون آن، نامه معاون بهداشت به دانشگاه‌های علوم پزشکی درباره روند افزایشی کرونا و عبور شاخص موارد مثبت از آستانه هشدار با ضمیمه ضرورت تشدید مراقبت و مدیریت عفونت‌های حاد تنفسی به ویژه کرونا و آنفلوآنزا در سراسر کشور است .

در این نامه همچنین بر استفاده صحیح از ماسک، به‌ویژه در فضاهای بسته و اماکن تجمعی و پرجمعیت، رعایت آداب تنفسی و سرفه و توجه به اصول خودمراقبتی فردی و اجتماعی، پایش دوره‌ای اماکن تجمعی از جمله زندان‌ها، آسایشگاه‌ها و مدارس، آموزش راه‌های انتقال، انتشار و پیشگیری از بیماری‌های حاد تنفسی واگیر در سطوح تخصصی، فنی و عمومی و آموزش مسوولان و مجریان کاروان‌های زیارتی، تجمعات و مراسم تاکید شده است . بخش دیگری از این نامه، درباره ورود به فصل شیوع عفونت‌های حاد تنفسی و ارتباط این موعد زمانی با تشدید روند صعودی عفونت‌های تنفسی و همچنین بروز موارد عفونت هشدار می‌دهد. جدیدترین خبر پایگاه اطلاع‌رسانی دولت با مضمون شیوع آنفلوآنزا و کرونا، دوم آبان و در قالب یک تصویر منتشر شده که هم درباره بیماری‌های تنفسی شایع در نیمه دوم سال (کرونا، آنفلوآنزا و سرماخوردگی) اطلاع‌رسانی کرده و هم علایم این بیماری‌ها و راه‌های انتقال را معرفی کرده و هم نسبت به ضرورت تشدید مراقبت‌ها برای گروه‌های پرخطر شامل سالمندان، مبتلایان بیماری‌های قلبی و کلیوی و تنفسی هشدار داده و هم بر پرهیز جدی از خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک‌ها تاکید کرده است .

طبق آخرین گزارشی که مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت منتشر کرده، در فاصله 25 مهر تا دوم آبان ماه، نسبت موارد دارای علایم عفونت‌های تنفسی در مقایسه با هفته پیش از آن (18 تا 25 مهر) در مراجعان سرپایی، کاهش و در مراجعان بستری، افزایش داشته چنانکه در فاصله 18 تا 25 مهر ماه، 10.7 درصد مراجعان سرپایی، علایم شبه‌آنفلوآنزا (ILI) داشتند که تعداد این افراد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان به 8.6 درصد رسیده، اما در فاصله 18 تا 25 مهر، 9.5 درصد مراجعان بستری دارای علایم تنفسی شدید (SARI) بوده‌اند که تعداد این افراد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان به 10.9 درصد رسیده است .

آخرین گزارش مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت از نظام مراقبت دیده‌وری و مقایسه این گزارش با مدت مشابه پارسال (فاصله 25 مهر تا دوم آبان 1404) نشان می‌دهد که در این بازه زمانی در سال جاری، از میان 245 نمونه تنفسی به دست آمده از مراجعانی که علایم شبه‌آنفلوآنزا (ILI) یا علایم تنفسی شدید (SARI) داشتند، نسبت نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا، از آستانه هشدار بالا عبور کرده و به 10.6 درصد رسیده در حالی که در هفته مشابه سال قبل، این عدد 2.3 درصد بوده است . جدول‌های این گزارش نشان می‌دهد در فاصله 25 مهر تا دوم آبان امسال، نمونه‌های مثبت کووید-۱۹، برای دومین هفته پیاپی کاهش داشته و به 16.3 درصد رسیده، اما همچنان در آستانه هشدار بالا قرار دارد.

علاوه بر این، نمونه‌های به دست آمده از نظام مراقبت غیردیده‌وری آزمایشگاهی در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور نشان می‌دهد که در فاصله 25 مهر تا دوم آبان امسال، از میان 6798 نمونه تنفسی (96.9 درصد از بیماران بستری)، 383 مورد مثبت (5.6 درصد) آنفلوآنزا بوده است. نکته مهم در این نمونه‌ها، تغییر سویه غالب ویروس در گردش آنفلوآنزا در نیمه اول سال جاری است که طبق گزارش مراکز آزمایشگاهی دانشگاهی، 73.5 درصد موارد مثبت آنفلوآنزا از سویه B بوده در حالی که در مدت مشابه پارسال، سویه غالب در گردش در کشور، ویروس A بوده است. گزارش مراکز آزمایشگاهی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور همچنین نشان می‌دهد که از مجموع نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا در فاصله 25 مهر تا دوم آبان 49.3 درصد مربوط به گروه سنی کودکان و بیشترین شیوع هم در گروه سنی 6 تا 15 سال (30 درصد) بوده که به نظر می‌رسد شیوع آنفلوآنزا در گروه سنی کودکان نسبت به هفته پیش از آن کاهش داشته چنانکه در فاصله 18 تا 25 مهر، شیوع موارد مثبت آنفلوآنزا در گروه سنی کودکان 56.1 درصد و بیشترین شیوع نمونه‌های مثبت هم با 32.9 درصد در گروه سنی 6 تا 15 سال بوده است .

طبق این گزارش، استان‌هایی که در هفته 25 مهر تا دوم آبان، نمونه‌های مثبت آنفلوآنزا در سطحی بالاتر از آستانه هشدار بالا را گزارش کرده‌اند، شامل: استان‌های‌ بوشهر (36.1 درصد)، کردستان (24.2 درصد)، کرمانشاه (17.4 درصد)، خوزستان (17.1 درصد)، فارس (14.9 درصد) و چهارمحال و بختیاری (10.8 درصد) هستند .

علیرضا رییسی که معاون بهداشت وزارت بهداشت است، ابتدای هفته جاری در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا گفته بود که کرونا به یک بیماری بومی تبدیل شده و مانند آنفلوآنزا در گردش است و بر رعایت مراقبت‌های بهداشتی مانند ماسک ‌زدن، شست‌وشوی مرتب دست‌ها و امتناع از حضور در مکان‌های عمومی در صورت ابتلا به بیماری تاکید کرده بود .

رییس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم پزشکی تهران هم، روزهای پایانی مهر ضمن هشدار درباره قدرت بالای واگیری در زیرگونه‌های جدید کرونای سویه اومیکرون، به ایسنا گفته بود که پیش‌بینی‌ها حاکی از روند رو به افزایش بیشتری از آنفلوآنزا در آبان‌ماه است و در تشریح وضعیت شیوع کرونا و آنفلوآنزا در هفته‌های پیش رو گفته بود: «با توجه به شناسایی موارد جدید کووید-۱۹ در شهریور، روند رو به افزایش ابتلا را با بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها پیش‌بینی می‌کردیم و روند افزایشی ابتلا را هم طی دو تا سه هفته گذشته و مراجعات به بیمارستان‌ها تجربه کرده‌ایم، علاوه بر آنکه با زیرگونه‌های جدید اومیکرون مواجه شده‌ایم که انواع ترکیبی هستند و قدرت واگیری بالایی دارند و می‌توانند بیماری‌های سیستم تنفسی فوقانی شدید ایجاد کنند. همچنین به نظر می‌رسد با آغاز پاییز به تدریج با آنفلوآنزای نوع A مواجه شویم . این نوع از آنفلوآنزا از این قدرت برخوردار است که گسترش بیشتری داشته‌ باشد و براساس تجربه سال‌های گذشته، این احتمال وجود دارد که در اواخر آبان‌ماه وارد پیک آنفلوآنزا شویم.»

جهان با چه وضعی مواجه است؟

مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در آخرین گزارش خود در رصد وضعیت جهانی شیوع کرونا و آنفلوآنزا اعلام کرده که فعالیت کووید-19 اگرچه در مقیاس جهانی، پایین و نسبتا پایدار باقی مانده، اما در برخی مناطق امریکای مرکزی و کاراییب، جنوب غربی و شمال اروپا، شرق و جنوب شرقی آسیا بالاست و بیش از 10 درصد عفونت‌های حاد تنفسی از نوع ویروس کووید-19 است . در کشور امریکا، شیوع کووید-۱۹ در برخی مناطق بالاست، اما در سطح کشوری روند آن نزولی بوده و بیشترین موارد مثبت در بخش اورژانس بیمارستانی، در کودکان کمتر از 5 سال و بیشترین تعداد بستری‌ها مربوط به گروه سنی بالای 65 سال بوده است . در قاره اروپا نیز، بیشترین موارد بستری کووید-19، در گروه سنی بالای 65 سال گزارش شده است .

طبق این گزارش، شیوع آنفلوآنزا هم هنوز در سطح جهان بالا نیست و در هفته قبل، بیشترین موارد مثبت در برخی کشورهای مناطق امریکای مرکزی و کاراییب، غرب آفریقا و همچنین غرب، جنوب، جنوب‌ شرقی و شرق آسیا با شیوع بیش از 10 درصد و در برخی کشورهای غرب، جنوب و جنوب ‌شرقی آسیا با شیوع بیش از 30 درصد گزارش شده و مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت تاکید دارد که بالا بودن شیوع آنفلوآنزا در غرب، جنوب و جنوب شرقی آسیا باید به عنوان یک نشانه مهم و مرتبط با وضعیت ایران در نظر گرفته شود .

اما سازمان بهداشت جهانی هم گزارشی درباره گردش سویه جدید کرونا موسوم به XFG دارد؛ سویه‌ای نوترکیب و تلفیقی از سویه‌های قبلی که اولین‌بار در سال ۲۰۲۵ شناسایی شده و از تابستان امسال، شایع‌ترین سویه کرونا در جهان بوده است .

سازمان جهانی بهداشت این احتمال را مطرح می‌کند که با توجه به ماهیت ژنتیکی سویه‌های ترکیب شده در XFG ممکن است عفونت گسترش یابد، اما هنوز هیچ شواهدی در دست نیست که ابتلا به این سویه نوترکیب، الزاما به بیماری شدیدتری منجر شود . علایمی که از گردش سویه فعلی کووید-19 گزارش شده، همان علایم سویه‌های قبلی و شبیه به آنفلوآنزا از جمله سرفه، گرفتگی و آبریزش بینی، تب و لرز، بدن درد، سردرد، تنگی نفس، خستگی، از دست دادن ناگهانی حس چشایی یا بویایی است و در مواردی هم گلودرد بسیار شدید یا احساس سوزش هنگام بلع گزارش شده است . پژوهشگران جهانی می‌گویند که با وجود گردش این سویه نوترکیب، اما رویکرد کلی درمان کووید-۱۹ طی چند سال گذشته تغییر چندانی نکرده چنانکه برای مبتلایان نوع خفیف بیماری، استراحت، نوشیدن مایعات کافی و تسکین علایم توصیه می‌شود، اما برای تعدادی دیگر از مبتلایان و به خصوص برای گروه‌های پرخطر شامل سالمندان، افراد واکسینه ‌نشده و مبتلایان بیماری‌های مزمن و دارای نقص ایمنی متوسط تا شدید، داروهای ضدویروسی گزینه درمانی مناسب‌تری است .