آینده مبهم ارزهای دیجیتال بانک مرکزی

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از فوربز، با افزایش جنبش جهانی برای ایجاد ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC)، یک مسئله اساسی با پیامدهای مهم برای حاکمیت و حریم خصوصی همچنان حل‌نشده باقی مانده است: چه کسی کنترل داده‌های مالی که زیربنای CBDC‌ها را تشکیل می‌دهند در دست خواهد داشت و این کنترل چگونه آینده حریم خصوصی و تصمیم‌گیری ما را شکل خواهد داد؟

در یکی از مقالات پیشین، صندوق بین‌المللی پول (IMF) آخرین تحلیل خود را درباره پتانسیل‌ها و خطرات اجرای CBDC ارائه کرده است. در این تحلیل، IMF به پیامدهای ثبات مالی ناشی از انتشار ارز دیجیتال برای عموم توسط بانک مرکزی پرداخته و به برخی از مسائل مهم در خصوص انتخاب‌های طراحی، پیاده‌سازی تدریجی و تدوین سیاست‌های شفاف پرداخته است. این موارد از مسائل مهمی هستند که باید هنگام توسعه سیاست‌ها و چارچوب‌های نظارتی CBDC در کشورها مورد بررسی قرار گیرند.

با این حال، در حالی که توصیه‌های IMF چارچوبی برای ثبات مالی فراهم می‌کنند، مسائل مربوط به مالکیت زیرساخت، دسترسی به داده‌ها و حکمرانی داده‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند. بانک‌های مرکزی و سازمان‌های بین‌المللی باید اذعان کنند که دسترسی، مدیریت و احتمالاً مالکیت تمامی داده‌های مالی که از طریق زیرساخت‌های CBDC جمع‌آوری می‌شوند، نه تنها شفافیت و دموکراتیک بودن ارزهای دیجیتال را تعیین خواهد کرد، بلکه این امر نیز مشخص می‌کند که آیا مردم علاقه‌مند به استفاده از آن‌ها خواهند بود یا خیر.

زیرساخت CBDC چیست؟

CBDC‌ها به عنوان ابزارهای کنترلی عمل می‌کنند، همان‌طور که نوربرت میشل اشاره می‌کند. زیرساخت CBDC مشخص می‌کند که این کنترل چگونه تقسیم می‌شود. زیرساخت CBDC سیستمی است که از ایجاد، مدیریت و استفاده از پول دیجیتال صادر شده توسط بانک مرکزی پشتیبانی می‌کند. از دیدگاه فنی، منطقی است که بانک مرکزی یک ارز دیجیتال منتشر کند که بتواند بر آن نظارت داشته باشد. برخلاف ارزهای دیجیتالی مانند بیت‌کوین یا تتر که در شبکه‌های غیرمتمرکز عمل می‌کنند، یک CBDC ابزاری برای پرداخت است که تحت کنترل دولت است و به احتمال زیاد به‌صورت متمرکز مدیریت و توسط مرجع صادرکننده و/یا ارائه‌دهنده فناوری آنها نظارت می‌شود. این به معنی آن است که دولت می‌تواند به‌طور مستقیم کنترل کند چه کسی از آن استفاده کند، چه مقدار استفاده شود، و برای چه مقاصدی.

به عنوان مثال، حتی اگر یک CBDC به عنوان ابزار حامل محدود (یک ارز دیجیتال که برای مصارف یا گروه‌های خاصی در نظر گرفته شده) راه‌اندازی شود، دولت می‌تواند کنترل دقیقی بر انتشار و استفاده از آن داشته باشد. اگرچه این امر می‌تواند به اجرای کارآمد سیاست پولی کمک کند، اما پیامدهای بلندمدت آن نگران‌کننده است. راجر هوانگ، نویسنده کتاب «آیا مائو بیت‌کوین را نگه می‌داشت؟» بیان می‌کند: «هرچه کنترل بیشتری به یک دولت بدهید، آنها بیشتر از آن استفاده خواهند کرد.» تمایل دولت‌ها به گسترش قدرت خود به‌خوبی مستند شده و تاریخ نشان‌دهنده خطرات چنین تمرکزی است.

در چین نیز گرایش به تمرکزگرایی را می‌توان مشاهده کرد. با این حال، e-CNY (یوان دیجیتال) هنوز با پذیرش گسترده‌ای مواجه نشده است. پس از بیش از چهار سال آزمایش‌های آزمایشی، دولت همچنان در شناسایی موارد کاربرد قانع‌کننده با چالش‌هایی روبروست که منجر به پذیرش محدود این ارز شده است. چین در حال پیشبرد برنامه‌هایی برای استفاده از e-CNY در تجارت بین‌المللی و فراتر از مرزهای خود است. شاید همین جا دقیقاً همان جایی باشد که باید از CBDC‌ها استفاده کنیم — در تجارت جهانی. با این حال، برگردیم به پرسش اصلی این مطلب: چه کسی باید کنترل زیرساخت‌ها و در نتیجه داده‌های مالی را در اختیار داشته باشد؟

قدرت داده‌های مالی

در دو دهه گذشته، متوجه شده‌ایم که یکی از بزرگترین قدرت‌هایی که ما - مردم - از دست داده‌ایم، داده‌های ما بوده است. همان‌طور که شوشانا زوبوف در کتاب چشمگیر «سرمایه‌داری نظارتی» می‌نویسد: «ما از خدمات دیجیتال جدید به عنوان خدمات رایگان استقبال کردیم، اما اکنون می‌بینیم که سرمایه‌داران نظارتی پشت این خدمات، ما را به‌عنوان کالای رایگان می‌پندارند.»

از رفتارها و علایق گرفته تا تمایلات‌مان در دنیای دیجیتال، این قطعات از اطلاعات شخصی توسط شرکت‌های بزرگ فناوری مانند آمازون، متا، گوگل و مایکروسافت جمع‌آوری، تحلیل و به پول تبدیل شده‌اند.

آنچه زمانی به نظر می‌رسید تعاملات بی‌ضرر باشند—جستجو، خرید یا پیمایش در اینترنت—به سوختی برای ایجاد اکوسیستم‌ها و محصولات دیجیتالی عظیمی تبدیل شده‌اند که بر پایه داده‌های ما رشد کرده و میلیاردها سود تولید می‌کنند. اما نگرانی از این هم فراتر می‌رود؛ حوزه‌ای بزرگتر وجود دارد که در آن داده‌ها برای شرکت‌های بزرگ فناوری، دولت‌ها یا مؤسسات مالی پتانسیلی شگرف دارند: دنیای داده‌های مالی.

داده‌های مالی فقط درباره تراکنش‌ها نیستند؛ این داده‌ها نقشه‌ای دقیق از زندگی ما را نشان می‌دهند. این داده‌ها آشکار می‌کنند که به کجا می‌رویم، چه می‌خریم، از چه کسانی حمایت می‌کنیم و حتی چگونه فکر می‌کنیم. همچنین، ارزش‌های ما را نیز منعکس می‌کنند؛ چرا که نشان می‌دهند چقدر حاضریم خرج کنیم و پولمان را صرف چه چیزهایی می‌کنیم. با دیجیتالی‌شدن روزافزون سیستم‌های پرداخت، این داده‌ها اکنون از هر زمان دیگری ارزشمندتر شده‌اند. قدرت بالقوه‌ای که از کنترل کامل زیرساخت‌های مالی ناشی می‌شود، چشمگیر است.

تصور کنید سیستمی که در آن هر تراکنش قابل ردیابی باشد، هر تصمیم مالی ثبت شود و هر حسابی زیر ذره‌بین قرار گیرد - همگی در یک سیستم. این واقعیتی است که با حرکت دولت‌ها، بانک‌های مرکزی و شرکت‌های خصوصی به سمت سیستم‌های مالی کاملاً دیجیتالی، از جمله نوآوری‌هایی مانند ارزهای دیجیتال بانک مرکزی (CBDC)، به آن نزدیک می‌شویم. در حالی که این سیستم‌ها وعده راحتی و کارایی را می‌دهند، در عین حال دری به سوی نظارت و کنترل بی‌سابقه باز می‌کنند. شاید کسی بگوید که با سطح دیجیتالی‌شدن فعلی، ما همین حالا در این موقعیت قرار داریم. تا حدی، این استدلال ممکن است درست باشد.

بنابراین، در نهایت مسئله فقط این نیست که چه کسی داده‌ها را می‌بیند، بلکه این است که چگونه از آن داده‌ها استفاده می‌شود. با دسترسی به یک تصویر کامل از جریان‌های مالی، نهادها—چه دولت‌ها، شرکت‌های بزرگ فناوری یا مؤسسات مالی—توانایی پیش‌بینی رفتار، تأثیرگذاری بر تصمیم‌ها و حتی محدود کردن فعالیت‌ها را به دست می‌آورند. به عنوان مثال، اگر داده‌های مالی کاملاً متمرکز و تحت کنترل باشد، می‌توان از آن برای اجرای سیاست‌ها در لحظه استفاده کرد، مانند محدود کردن هزینه برای کالاهای خاص یا مسدود کردن حساب‌ها به دلیل تخلفات قانونی یا اقداماتی که پیش‌بینی آن‌ها دشوارتر است.

اما مسئله به همین جا ختم نمی‌شود.

داده‌های مالی، نماد قدرت در مقیاس کلان است. این داده‌ها ابزاری برای شکل‌دادن به اقتصادها، هدایت رفتار مصرف‌کنندگان و تأثیرگذاری بر نتایج سیاسی هستند. برخی از این مثال‌ها را در نظر بگیرید:

در دستان دولت‌ها، داده‌های مالی می‌تواند به بهبود رعایت مالیات و مبارزه با تقلب کمک کند، اما اگر مورد سوءاستفاده قرار گیرد، می‌تواند حریم خصوصی و آزادی را تضعیف کند. آیا در تظاهرات ضد دولتی شرکت کرده‌اید؟ آیا بلیت متروی برگشتی از آن تظاهرات را خریداری کرده‌اید؟

برای شرکت‌ها، دسترسی به داده‌های مالی به معنی بازاریابی دقیق‌تر، اعطای وام هدفمند یا حتی انحصار بازارهاست، از طریق درک نقاط ضعف مصرف‌کنندگان بهتر از خودشان.

برای افراد، از دست دادن خودمختاری مالی ممکن است آینده‌ای ایجاد کند که در آن تصمیمات هزینه‌ای دیگر کاملاً از آنِ ما نباشد. آینده‌ای که در آن مستقیماً کنترل می‌شویم، پروفایل‌سازی می‌شویم و شاید حتی مورد تبعیض قرار بگیریم.

بنابراین، ریسک روشن است: با متمرکزسازی کنترل بر داده‌های مالی، احتمال ایجاد سیستم‌هایی وجود دارد که قدرت را به شکل‌هایی متمرکز می‌کنند که ممکن است با آزادی‌های فردی و ارزش‌های دموکراتیک سازگار نباشند. قدرت داده‌های مالی باید با محافظت‌های قوی متعادل شود — محافظت از حریم خصوصی، خودمختاری و پاسخگویی.

ریسک روشن است، اما آیا راه‌حلی هم داریم؟

نه، هنوز نه.

در حالی که ما در این عصر جدید حرکت می‌کنیم، ارزش این را دارد که به درس‌های دو دهه گذشته فکر کنیم. ما به همراه دولت‌های دموکراتیکی که نماینده ما هستند، باید اطمینان حاصل کنیم که فناوری و زیرساخت‌هایی که برای CBDC‌ها اتخاذ می‌کنیم، برای خدمت واقعی و سودمند برای کاربران خود یعنی ما طراحی شده‌اند. دستیابی به این هدف، اولین بار در تاریخ خواهد بود که چنین سیستم‌هایی به عمد، با منافع افراد در هسته خود ساخته می‌شوند