ریسک پایه چیست؟

به طور کلی، ریسک پایه (Basis Risk) نوعی ریسک مالی است که زمانی به وجود می‌آید که سرمایه‌گذاری‌های جبرانی در یک استراتژی هجینگ (پوشش ریسک) دچار تغییرات قیمتی در جهات کاملاً مخالف یکدیگر نشوند.

ریسک پایه چیست؟

ریسک پایه نوعی ریسک مالی است که در آن سرمایه‌گذاری‌هایی که برای جبران یکدیگر در یک استراتژی پوشش ریسک در نظر گرفته شده‌اند، دچار تغییرات قیمتی کاملاً مخالف هم نمی‌شوند. این همبستگی ناقص بین دو سرمایه‌گذاری، پتانسیل زیان یا سود بیشتر از حد انتظار را در استراتژی پوشش ایجاد می‌کند و در نتیجه، به موقعیت سرمایه‌گذاری، ریسک بیشتری وارد می‌کند.

درک مفهوم ریسک پایه

ابزارهای جبرانی معمولاً از نظر ساختار به دارایی‌ای که در حال پوشش ریسک آن هستیم، شباهت دارند اما همچنان تفاوت‌هایی وجود دارد که می‌تواند نگران‌کننده باشد. برای مثال، اگر بخواهیم یک اوراق قرضه دو ساله را با استفاده از قرارداد آتی اوراق خزانه (T-bill futures) پوشش دهیم، این احتمال وجود دارد که قیمت اوراق خزانه و اوراق قرضه به یک شکل نوسان نکنند.

برای محاسبه مقدار ریسک پایه، سرمایه‌گذار کافی‌ست قیمت فعلی بازار دارایی مورد نظر را از قیمت قرارداد آتی مربوط به آن کم کند. به‌عنوان نمونه، اگر قیمت نفت ۵۵ دلار به‌ازای هر بشکه باشد و قرارداد آتی مورد استفاده برای هج کردن موقعیت با قیمت ۵۴.۹۸ دلار معامله شود، مقدار پایه برابر با ۰.۰۲ دلار است. زمانی‌که حجم زیادی از قراردادها یا سهام در معامله باشد، این تفاوت کوچک می‌تواند تأثیر مالی بزرگی در سود یا زیان ایجاد کند.

نکات کلیدی

• ریسک پایه، ریسکی است که از عدم تطابق کامل در یک موقعیت هج شده به وجود می‌آید.
• زمانی‌که هج ناقص باشد و زیان‌های ناشی از یک سرمایه‌گذاری دقیقاً با سودهای حاصل از هج جبران نشوند، ریسک پایه رخ می‌دهد.
• برخی دارایی‌ها ابزار پوشش ریسک مناسبی ندارند و در نتیجه، بیشتر در معرض ریسک پایه قرار دارند.

سایر انواع ریسک پایه

ریسک پایه مکانی (Locational Basis Risk):
این نوع ریسک معمولاً در بازار کالاها دیده می‌شود، زمانی‌که قرارداد آتی، نقطه تحویلی متفاوت از مکان مورد نیاز فروشنده کالا دارد. برای مثال، اگر یک تولیدکننده گاز طبیعی در ایالت لوئیزیانا بخواهد قیمت فروش خود را با استفاده از قراردادی که در ایالت کلرادو قابل تحویل است، هج کند، دچار ریسک پایه مکانی می‌شود. فرض کنید قرارداد لوئیزیانا با قیمت ۳.۵۰ دلار به‌ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیایی (MMBtu) معامله می‌شود، در حالی‌که قرارداد کلرادو با قیمت ۳.۶۵ دلار معامله می‌شود؛ در این صورت، ریسک پایه مکانی برابر با ۰.۱۵ دلار در هر MMBtu است.

ریسک پایه محصول یا کیفیت (Product or Quality Basis Risk):
این نوع ریسک زمانی رخ می‌دهد که برای هج کردن یک محصول خاص، از قراردادی مربوط به محصول یا کیفیتی دیگر استفاده شود. یک مثال رایج این است که شرکت‌های هواپیمایی برای هج کردن هزینه سوخت جت، از قراردادهای نفت خام یا گازوئیل کم‌گوگرد استفاده می‌کنند، چراکه این قراردادها نقدشوندگی بیشتری دارند. شرکت‌هایی که چنین هج‌هایی انجام می‌دهند، معمولاً از وجود این ریسک آگاه‌اند اما ترجیح می‌دهند این ریسک را بپذیرند تا اینکه اصلاً هج نکنند.

ریسک پایه تقویمی (Calendar Basis Risk):
این ریسک زمانی به‌وجود می‌آید که یک شرکت یا سرمایه‌گذار موقعیت خود را با قراردادی هج می‌کند که تاریخ سررسید آن با تاریخ سررسید موقعیت اصلی یکسان نیست. برای مثال، قراردادهای آتی بنزین RBOB در بازار نیویورک (NYMEX) در آخرین روز ماه قبل از ماه تحویل منقضی می‌شوند. بنابراین، قراردادی که در ماه مه تحویل داده می‌شود، در تاریخ ۳۰ آوریل منقضی می‌گردد. گرچه این اختلاف ممکن است تنها چند روز باشد، ولی ریسک پایه همچنان وجود دارد.