اصول حسابداری چه هستند؟

اصول حسابداری مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و قوانین هستند که شرکت‌ها باید هنگام ثبت و گزارش معاملات مالی خود از آن‌ها پیروی کنند. این اصول باعث ایجاد یکنواختی در صورت‌های مالی می‌شوند و در نتیجه، پنهان کردن اطلاعات یا بزرگ‌نمایی اعداد برای شرکت‌ها دشوارتر می‌شود. همچنین این اصول درک وضعیت مالی کسب‌وکار و مقایسه‌ی عملکرد مالی شرکت‌های مختلف در دوره‌های زمانی متفاوت را برای سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران آسان‌تر می‌کند.

در ایالات متحده، استانداردهایی که باید رعایت شوند، «اصول پذیرفته‌شده‌ی عمومی حسابداری» (GAAP) نام دارند. در بسیاری از کشورهای دیگر نیز، شرکت‌ها از «استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی» (IFRS) پیروی می‌کنند.

نکات کلیدی

• اصول حسابداری قوانینی هستند که شرکت‌های عمومی باید هنگام تهیه و افشای صورت‌های مالی خود از آن‌ها استفاده کنند.
• این اصول بر پایه‌ی شیوه‌های اصلی حسابداری تعریف می‌شوند؛ به طور مثال، اصل تطابق می‌گوید که درآمدها و هزینه‌ها باید هم‌زمان ثبت شوند.
• حسابرسان خارجی برای بررسی اینکه آیا شرکت‌ها این اصول را رعایت کرده‌اند یا خیر، استخدام می‌شوند.
• از آنجا که هیئت‌های استانداردگذاری مختلف در برخی موارد رویکردهای متفاوتی دارند، اصول حسابداری متعددی (مانند GAAP و IFRS) وجود دارند.

اصول حسابداری چیست؟

اصول حسابداری مجموعه‌ای از قوانین هستند که به شرکت‌ها در چگونگی تهیه‌ی صورت‌های مالی‌شان راهنمایی می‌دهند. این اصول توضیح می‌دهند که معاملات مالی مانند فروش، خرید و پرداخت‌ها باید چگونه گزارش شوند. پیش از معرفی این اصول، شرکت‌ها آزاد بودند که داده‌های مالی خود را به هر شکلی که می‌خواستند ثبت و گزارش کنند. این موضوع باعث می‌شد مقایسه‌ی صورت‌های مالی دشوار شود و شرکت‌ها به راحتی می‌توانستند اعداد را به نفع خود دستکاری کنند؛ مسئله‌ای که برای سرمایه‌گذاران و نهادهای نظارتی بسیار مشکل‌ساز بود.

ریشه‌ی اصول مدرن حسابداری به «سقوط بازار سهام در سال ۱۹۲۹» و «رکود بزرگ» بازمی‌گردد. پیش از آن، شرکت‌ها می‌توانستند به دلخواه خود گزارش‌های مالی را تنظیم کنند، اغلب زیان‌ها را پنهان می‌کردند و سودها را با روش‌های خلاقانه بزرگ جلوه می‌دادند. پس از این بحران، کنگره‌ی آمریکا برای حمایت از سرمایه‌گذاران، قوانین «قانون اوراق بهادار سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۴» را تصویب کرد.

این قوانین «کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده» (SEC) را تأسیس کردند و استانداردسازی گزارش‌های مالی برای شرکت‌های عمومی را الزامی کردند. در همان دهه، «مؤسسه‌ی حسابداران رسمی آمریکا» (AICPA) با همکاری SEC نخستین استانداردهای رسمی حسابداری را تدوین کرد. در بسیاری از دیگر کشورها، این مسئولیت به عهده‌ی IFRS و «هیئت بین‌المللی استانداردهای حسابداری» (IASB) است.

اصول و قوانین اصلی حسابداری

در اینجا فهرستی از رایج‌ترین اصول حسابداری آورده شده است:

• اصل احتیاط
  هزینه‌ها و بدهی‌ها باید در اسرع وقت شناسایی شوند، حتی اگر عدم قطعیت وجود داشته باشد، در حالی که درآمدها و دارایی‌ها فقط زمانی باید شناسایی شوند که تحقق آن‌ها قطعی باشد.
• اصل یکنواختی
  هنگامی که شرکت یک اصل یا روش حسابداری را اتخاذ می‌کند، باید به آن پایبند بماند تا تغییرات آینده به راحتی قابل مقایسه باشند.
• اصل بهای تمام‌شده
  یک دارایی، بدهی یا سرمایه‌گذاری باید به بهای خرید اولیه ثبت شود.
• اصل موجودیت اقتصادی
  معاملات مالی شرکت و مالکان آن باید از یکدیگر جدا در نظر گرفته شوند و برای هر یک، حساب‌های بانکی و سوابق مالی جداگانه گزارش شوند.
• اصل افشای کامل
  شرکت‌ها باید تمام اطلاعات مربوط و با اهمیت را در صورت‌های مالی خود افشا کنند. برای مثال، اگر کاهش ارزش قابل توجهی رخ داده، باید جزئیات مربوط به نحوه‌ی محاسبه‌ی استهلاک نیز ارائه شود.
• اصل تداوم فعالیت
  فرض می‌شود که شرکت در آینده نیز به فعالیت خود ادامه خواهد داد؛ بنابراین، می‌تواند شناسایی برخی هزینه‌ها (مانند استهلاک) را به دوره‌های آتی موکول کند.
• اصل تطابق
  تمام هزینه‌های مرتبط با یک تراکنش درآمدزا باید در همان زمانی که درآمد شناسایی می‌شود، ثبت شوند. این اصل مانع از آن می‌شود که شرکت‌ها سود خود را با ثبت درآمد در یک زمان و هزینه‌های آن را در زمان دیگر به‌طور غیرواقعی بالا ببرند.
• اصل اهمیت
  هر اطلاعاتی که به طور معقول ممکن است بر تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران اثر بگذارد، باید به طور کامل و دقیق در صورت‌های مالی شرکت گزارش شود.
• اصل واحد پولی
  فقط مواردی که قابل بیان به یک واحد پولی هستند باید در صورت‌های مالی ثبت شوند. این اصل مانع از آن می‌شود که شرکت‌ها ارزش بخش‌هایی از کسب‌وکار خود (مانند کیفیت کارکنان) را به شکل بیش از حد خوش‌بینانه وارد صورت‌های مالی کنند.
• اصل عینیت
  حسابداری باید مبتنی بر حقایق و شواهد عینی باشد و از تعصبات و نظرات شخصی به دور باشد.
• اصل قابلیت اتکا
  فقط معاملاتی که دارای مدارک پشتیبان (مانند رسید یا فاکتور) هستند باید ثبت شوند.
• اصل شناسایی درآمد
  درآمدها باید در دوره‌ای که تحقق یافته و به دست آمده‌اند در صورت سود و زیان شناسایی شوند؛ نه لزوماً هنگام دریافت وجه نقد.
• اصل دوره‌ی زمانی
  شرکت‌ها باید فعالیت‌های مالی خود را در یک دوره‌ی زمانی استاندارد (مانند سه‌ماهه یا سالانه) گزارش کنند.

اصول پذیرفته‌شده‌ی عمومی حسابداری (GAAP)

GAAP مجموعه‌ای از اصول حسابداری است که تمام نهادهای تحت نظارت ایالات متحده، از جمله شرکت‌های عمومی، نهادهای دولتی و مؤسسات غیرانتفاعی، باید از آن‌ها پیروی کنند. این اصول توسط «هیئت استانداردهای حسابداری مالی» (FASB) که یک سازمان مستقل و غیرانتفاعی است، تنظیم و به طور دوره‌ای بازبینی می‌شوند.

رعایت GAAP توسط یک حسابرس خارجی که حسابدار رسمی است، بررسی و تأیید می‌شود.

شرکت‌ها معمولاً علاوه بر ارائه‌ی ارقام منطبق با GAAP، از ارقام غیر GAAP نیز در صورت‌های مالی خود استفاده می‌کنند. زمانی که شرکتی از ارقام غیر GAAP استفاده می‌کند، باید آن را به وضوح اعلام کند و سرمایه‌گذاران نیز باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشند.

اصل حسابداری	مفهوم	قوانین GAAP مرتبط	الزامات قوانین	مثال
اصل احتیاط	در ثبت سودها با احتیاط عمل کن، ولی زیان‌های احتمالی را سریع ثبت کن	• قوانین زیان‌های احتمالی (ASC 450-20) • قوانین کاهش ارزش دارایی‌ها (ASC 360)	معیارهای مشخص برای زمان ثبت زیان‌های احتمالی و نحوه ارزش‌گذاری دارایی‌های کاهش‌یافته	در صورت پیش‌بینی با احتمال قوی زیان ناشی از یک دعوی حقوقی، باید فوراً آن را ثبت کرد، اما سودهای احتمالی فقط در صورت قطعیت ثبت می‌شوند.
اصل یکنواختی	از روش‌های حسابداری ثابت در طول زمان استفاده کن	• قوانین تغییرات حسابداری (ASC 250) • الزامات افشا	شرایط دقیق برای زمان و نحوه تغییر روش‌های حسابداری	در صورت تغییر روش استهلاک، باید دلایل آن را توضیح داد و صورت‌های مالی گذشته را نیز به‌طور بازنگری‌شده ارائه کرد.
اصل بهای تمام‌شده	اقلام را به قیمت خرید اولیه ثبت کن	• قوانین ارزش‌گذاری دارایی‌ها (ASC 360) • الزامات قیمت تاریخی	دستورالعمل‌های دقیق برای تعیین و ثبت هزینه اولیه دارایی‌ها	تجهیزاتی که خریداری می‌شود باید به قیمت خرید به علاوه هزینه‌های نصب ثبت شود، نه به ارزش بازار.
اصل موجودیت اقتصادی	معاملات کسب‌وکار را از معاملات شخصی جدا نگه دار	• قوانین تلفیق صورت‌های مالی (ASC 810) • قوانین طرف‌های مرتبط (ASC 850)	معیارهای دقیق برای گزارش روابط بین نهادهای مرتبط، از جمله الزامات برای تهیه صورت‌های مالی تلفیقی	یک شرکت مادر باید صورت‌های مالی تلفیقی تهیه کند که نتایج مالی شرکت‌های زیرمجموعه را نیز شامل شود، حتی اگر از نظر حقوقی مستقل باشند.
اصل افشای کامل	تمام اطلاعات مالی مهم را گزارش کن	• الزامات MD&A • قوانین یادداشت‌های توضیحی • قوانین گزارش‌دهی بخش‌ها (ASC 280)	موارد خاصی که باید افشا شوند و نحوه ارائه آن‌ها	باید نام و سهم هر مشتری که بیش از ۱۰٪ از درآمد را تشکیل می‌دهد افشا شود.
اصل تداوم فعالیت	فرض کن که کسب‌وکار در آینده نیز به فعالیت ادامه می‌دهد	• قوانین ارزیابی تداوم فعالیت (ASC 205-40)	معیارهای ارزیابی برای تعیین اینکه آیا کسب‌وکار توان ادامه فعالیت را دارد یا خیر	اگر تردید جدی درباره ادامه فعالیت وجود داشته باشد، باید در صورت‌های مالی ذکر و افشا شود.
اصل تطابق	درآمدها و هزینه‌های مرتبط را هم‌زمان ثبت کن	• قوانین شناسایی درآمد (ASC 606) • قوانین شناسایی هزینه	دستورالعمل‌های دقیق برای تطابق هزینه‌ها با درآمدهای مرتبط	هزینه پورسانت فروش باید در همان دوره‌ای که فروش مربوطه ثبت می‌شود، ثبت گردد.
اصل شناسایی درآمد	درآمد را زمانی ثبت کن که به دست آمده، نه زمانی که وجه دریافت شده	• مدل پنج‌مرحله‌ای شناسایی درآمد (ASC 606)	معیارهای خاص برای زمان و نحوه ثبت درآمد بر اساس فرآیند پنج‌مرحله‌ای	شرکت‌های نرم‌افزاری باید درآمد اشتراک‌های خدمات را به‌صورت تدریجی در طول دوره‌ی خدمت شناسایی کنند.

این جدول نمونه‌هایی ساده‌شده ارائه می‌دهد. در واقعیت، شرایط حسابداری معمولاً بسیار پیچیده‌تر هستند و نیاز به راهنمایی حرفه‌ای دارند.

استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS)
استانداردهای IFRS در ۱۶۸ حوزه قضایی در سراسر جهان استفاده می‌شوند، از جمله اتحادیه اروپا، بریتانیا، کانادا، هند، روسیه، کره جنوبی، آفریقای جنوبی و شیلی. این استانداردها توسط هیئت استانداردهای بین‌المللی حسابداری (IASB) که یک نهاد مستقل و خصوصی مستقر در لندن است، تدوین و نگهداری می‌شوند.

این ۱۷ استاندارد IFRS حوزه‌های مختلفی را پوشش می‌دهند؛ از نحوه شناسایی درآمد حاصل از قراردادها گرفته تا نحوه حسابداری برای قراردادهای بیمه و اجاره‌ها. این قواعد بر چهار اصل اساسی استوارند: شفافیت، مرتبط بودن، قابلیت اتکا، و قابلیت مقایسه.

اینکه چه نوع شرکت‌هایی ملزم به رعایت IFRS هستند، بستگی به قوانین هر کشور یا منطقه دارد. برای مثال، در اتحادیه اروپا همه شرکت‌ها باید از این استانداردها پیروی کنند. اما در برخی کشورها، IFRS ممکن است فقط برای دسته خاصی از شرکت‌ها، مانند بانک‌ها یا شرکت‌های دارای ارزش بازار بالا، اجباری باشد.

سرمایه‌گذاران باید هنگام مقایسه صورت‌های مالی شرکت‌های کشورهای مختلف احتیاط کنند؛ زیرا اصول حسابداری در همه کشورها یکسان نیست.

IFRS در مقابل GAAP

در حالی که GAAP و IFRS تفاوت‌هایی دارند، هدف اصلی هر دو یکی است—حفاظت از سرمایه‌گذاران از طریق شفافیت و انسجام گزارشگری مالی. IFRS مبتنی بر اصول است و در نتیجه فضای بیشتری برای تفسیر فراهم می‌کند، در حالی که GAAP (با وجود نام آن) مبتنی بر قواعد است و دقیقاً مشخص می‌کند که صورت‌های مالی چگونه باید تهیه شوند.

این دو استاندارد همچنین در نحوه ثبت و گزارش برخی از معاملات تفاوت دارند؛ از جمله نحوه تنظیم ترازنامه‌ها، نحوه برخورد با بهره، تجدید ارزیابی دارایی‌ها، موجودی کالا، دارایی‌های نامشهود، هزینه‌های تحقیق و توسعه، بدهی‌ها و درآمد.

به‌عنوان مثال، GAAP اجازه استفاده از روش آخرین وارده، اولین صادره (LIFO) برای موجودی کالا را می‌دهد، اما اجازه بازگشت ارزش‌گذاری موجودی را نمی‌دهد؛ در حالی که IFRS استفاده از روش LIFO را ممنوع کرده ولی در شرایط خاصی اجازه بازگشت ارزش‌گذاری موجودی را می‌دهد.

جمع‌بندی

اصول حسابداری کمک می‌کنند تا شرکت‌ها در گزارشگری مالی خود تا حد امکان شفاف، منسجم و عینی عمل کنند و از روش‌های مشابه برای سنجش و ارزش‌گذاری استفاده نمایند. این امر برای سرمایه‌گذاران این مزیت را دارد که صورت‌های مالی شرکت‌ها مشابه و در نتیجه آسان‌تر قابل درک، تحلیل و مقایسه باشند.

اصول حسابداری در مناطق مختلف دنیا متفاوت هستند؛ اما عموماً بر پایه مفاهیم و اهداف مشترکی بنا شده‌اند، از جمله محافظه‌کاری در برآورد درآمد و شفافیت در افشای هزینه‌ها.