شاخص تبادل افول اعتبار داو جونز چیست؟

شاخص تبادل افول اعتبار داو جونز (Dow Jones CDX)، که امروز بیشتر با نام کوتاه CDX شناخته می‌شود، خانواده‌ای از شاخص‌های استاندارد و قابل معامله است که ریسک نکول، یعنی ناتوانی در بازپرداخت بدهی، را برای گروهی از وام‌گیرندگان یک‌جا می‌سنجد. هر یک از شاخص‌های اصلی CDX سبدی از ۲۵ تا ۱۲۵ قرارداد «سوآپ نکول اعتباری» روی شرکت‌های آمریکای شمالی یا دولت‌های بازارهای نوظهور است. سرمایه‌گذاران با خرید یا فروش این شاخص، کل سبد را در یک معامله در برابر نکول بیمه می‌کنند یا روی بهتر یا بدتر شدن وضع اعتباری آن موضع می‌گیرند.

نکات کلیدی

• «تبادل افول اعتبار» همان سوآپ نکول اعتباری (CDS) است؛ قراردادی شبیه بیمه که اگر وام‌گیرنده نکول کند، زیان خریدار حمایت را جبران می‌کند.
• CDX سبدی استاندارد از این قراردادهاست. شاخص درجهٔ سرمایه‌گذاری آمریکای شمالی ۱۲۵ شرکت و شاخص بازده بالای آن ۱۰۰ شرکت را در بر می‌گیرد.
• ترکیب شاخص‌ها هر شش ماه یک بار، در فرایندی به نام «رول»، به‌روز می‌شود و سری تازه‌ای عرضه می‌شود.
• CDX در بورس معامله نمی‌شود؛ قراردادی خارج از بورس اما استاندارد است که بخش بزرگی از آن از راه اتاق پایاپای مرکزی تسویه می‌شود.
• اسپرد CDX هزینهٔ سالانهٔ بیمه در برابر نکول است و یکی از سریع‌ترین دماسنج‌های ریسک اعتباری در اقتصاد آمریکا به شمار می‌رود.
• ورود غول‌های فناوری به CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری، گسترش CDX بازارهای نوظهور و راه‌اندازی شاخص CDX مالی از تحولات مهم دو سال اخیر این خانواده است.

تبادل افول اعتبار (CDS) چیست؟

سوآپ نکول اعتباری (Credit Default Swap یا CDS)، که در این نوشته «تبادل افول اعتبار» هم نامیده می‌شود، قراردادی مشتقه میان دو طرف است. خریدار حمایت هر سال مبلغ مشخصی، شبیه حق بیمه، به فروشندهٔ حمایت می‌پردازد. در عوض، اگر وام‌گیرندهٔ مورد نظر دچار «رویداد اعتباری» شود، فروشنده زیان خریدار را جبران می‌کند.

رویداد اعتباری یعنی رخدادهایی مانند نکول در پرداخت، ورشکستگی و در برخی قراردادها، بازسازی اجباری بدهی. به شرکت یا دولتی که قرارداد بر پایهٔ ریسک آن بسته شده است، «نهاد مرجع» (reference entity) می‌گویند. این قراردادها معمولاً خارج از بورس (Over-the-Counter یا OTC) و میان نهادهای مالی بسته می‌شوند.

ساده‌ترین تصویر از CDS، بیمه‌نامه‌ای در برابر نکول است. تفاوت مهم این است که خریدار CDS لازم نیست اوراق قرضهٔ همان وام‌گیرنده را داشته باشد. به همین دلیل، از CDS هم برای پوشش ریسک استفاده می‌شود و هم برای سفته‌بازی.

شاخص CDX چگونه کار می‌کند؟

CDX به‌جای یک وام‌گیرنده، سبدی از نهادهای مرجع را پوشش می‌دهد. خود شاخص ابزاری قابل معامله و در واقع یک مشتقهٔ اعتباری است. در عین حال مانند ظرفی عمل می‌کند که مجموعه‌ای از قراردادهای CDS تک‌نام را در خود جا داده است.

مؤسسهٔ اس‌اندپی داو جونز (S&P Dow Jones Indices)، که مالکیت و ادارهٔ این خانواده را بر عهده دارد، در قواعد شاخص خود (نسخهٔ فوریهٔ ۲۰۲۶) دو شاخص اصلی را تعریف کرده است. شاخص درجهٔ سرمایه‌گذاری آمریکای شمالی (CDX.NA.IG) عملکرد ۱۲۵ نهاد از نقدشونده‌ترین بدهکاران آمریکای شمالی با رتبهٔ «درجهٔ سرمایه‌گذاری» را دنبال می‌کند. شاخص بازده بالا (CDX.NA.HY) هم ۱۰۰ بدهکار نقدشوندهٔ آمریکای شمالی با رتبهٔ «بازده بالا» را در بر می‌گیرد.

درجهٔ سرمایه‌گذاری (Investment Grade) به رتبه‌های اعتباری BBB منفی و بالاتر گفته می‌شود. بازده بالا (High Yield) رتبه‌های پایین‌تر از این حد را در بر می‌گیرد؛ این بدهکاران ریسک نکول بیشتری دارند و برای جبران آن، سود بیشتری می‌پردازند. طبق همان قواعد، همهٔ اعضای این شاخص‌ها وزن برابر دارند. برای نمونه در شاخصی با ۱۲۵ عضو، وزن هر عضو ۰٫۸٪ است و نکول یک شرکت فقط بر همین سهم کوچک از قرارداد اثر می‌گذارد.

اسپرد شاخص چه می‌گوید؟

قیمت CDX معمولاً با «اسپرد» بیان می‌شود؛ یعنی هزینهٔ سالانهٔ خرید حمایت به‌صورت درصدی از مبلغ اسمی قرارداد. اسپرد را با «واحد پایه» (basis point) می‌سنجند و هر واحد پایه یک‌صدم درصد است. پس اسپرد ۵۰ واحد پایه یعنی کسی که برای ۱۰ میلیون دلار بدهی حمایت می‌خرد، سالانه حدود ۵۰٬۰۰۰ دلار هزینه می‌کند.

در عمل، هر سری از شاخص یک «کوپن ثابت» دارد؛ یعنی نرخ سالانه‌ای که خریدار حمایت، اسپرد بازار هر چه باشد، می‌پردازد. این کوپن برای CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری ۱٪ (۱۰۰ واحد پایه) و برای CDX بازده بالا ۵٪ (۵۰۰ واحد پایه) است. تفاوت کوپن ثابت با اسپرد روز بازار، با یک پرداخت نقدی در آغاز معامله (upfront) جبران می‌شود. قراردادها با سررسیدهای گوناگون عرضه می‌شوند، اما سررسید پنج‌ساله رایج‌ترین و پرمعامله‌ترین است.

بالا رفتن اسپرد یعنی بازار ریسک نکول را بیشتر می‌بیند و بیمه گران‌تر شده است. پایین آمدن آن نشانهٔ آرامش و اعتماد بیشتر به توان بازپرداخت بدهکاران است.

سری‌ها و «رول» شاخص

ترکیب CDX ثابت نمی‌ماند. فهرست اعضا هر شش ماه یک بار بازبینی می‌شود و «سری» تازه‌ای با شماره‌ای جدید عرضه می‌شود؛ به این جابه‌جایی «رول» (roll) می‌گویند. طبق قواعد اس‌اندپی داو جونز، سری تازهٔ CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری هر سال در ۲۰ مارس و ۲۰ سپتامبر آغاز می‌شود و سری تازهٔ CDX بازده بالا در ۲۷ مارس و ۲۷ سپتامبر. اگر این روزها تعطیل باشد، نخستین روز کاری بعد ملاک است.

در هر رول، نام‌هایی که دیگر شرایط لازم را ندارند کنار می‌روند و نام‌های تازه جایشان را می‌گیرند؛ برای مثال شرکتی که رتبه‌اش تغییر کرده یا قراردادهایش کم‌معامله شده است. اگر رتبهٔ شرکتی از بازده بالا به درجهٔ سرمایه‌گذاری ارتقا یابد، ممکن است از شاخص بازده بالا خارج شود و در صورت داشتن شرایط لازم، به شاخص درجهٔ سرمایه‌گذاری بپیوندد.

تازه‌ترین سری را «سری جاری» (on-the-run) می‌نامند و بیشتر حجم معاملات به همین سری تعلق دارد. سری‌های قدیمی‌تر (off-the-run) تا سررسیدشان معتبر می‌مانند، ولی معمولاً نقدشوندگی کمتری دارند.

خانوادهٔ شاخص‌های CDX

اس‌اندپی داو جونز چند شاخص اصلی و شماری زیرشاخص را در این خانواده منتشر می‌کند. جدول زیر مهم‌ترین آن‌ها را نشان می‌دهد.

شاخص	پوشش	تعداد اعضا
CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری آمریکای شمالی (CDX.NA.IG)	نقدشونده‌ترین شرکت‌های آمریکای شمالی با رتبهٔ درجهٔ سرمایه‌گذاری؛ با زیرشاخص‌هایی بر پایهٔ رتبه و بخش اقتصادی	۱۲۵
CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری با نوسان بالا (HVOL)	زیرشاخصی از CDX.NA.IG شامل اعضایی که در ۱۰ روز پیش از تاریخ مبنا، بیشترین میانگین اسپرد پنج‌ساله را داشته‌اند	۳۰
CDX بازده بالای آمریکای شمالی (CDX.NA.HY)	شرکت‌های آمریکای شمالی با رتبهٔ پایین‌تر از درجهٔ سرمایه‌گذاری؛ با زیرشاخص‌های رتبه‌ای B، BB و Ex-BB	۱۰۰
CDX بازارهای نوظهور (CDX.EM)	ریسک اعتباری دولت‌های بازارهای نوظهور در آسیا، اروپای شرقی، خاورمیانه، آفریقا و آمریکای لاتین	۳۰ (از مارس ۲۰۲۶)
CDX مالی (CDX Financials)	بیمه‌گرها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات، شرکت‌های توسعهٔ کسب‌وکار، بانک‌های منطقه‌ای و شماری از شرکت‌های خدمات مالی آمریکای شمالی	۲۵ (از آوریل ۲۰۲۶)

بعدها شاخص دیگری به نام LCDX هم ساخته شد. LCDX نیز شاخصی از مشتقات اعتباری است، اما سبد آن از ۱۰۰ قرارداد CDS تک‌نام تشکیل می‌شود که فقط به وام‌ها مربوط‌اند، نه اوراق قرضه. همهٔ این وام‌ها «وام اهرمی» (leveraged loan) هستند؛ یعنی وام بانکی به شرکت‌هایی که بدهی زیادی دارند.

وام بانکی معمولاً بدهی دارای وثیقه به شمار می‌رود، اما شرکت‌هایی که در بازار وام‌های اهرمی حضور دارند، اعتبار ضعیف‌تری دارند. به همین دلیل، LCDX بیشتر به کار کسانی می‌آید که می‌خواهند با پذیرش ریسک بیشتر، در معرض بدهی‌های بازده بالا قرار بگیرند.

چرا نام «داو جونز» روی این شاخص است؟

خانوادهٔ CDX در نیمهٔ نخست دههٔ ۲۰۰۰، دوره‌ای پرتحول در بازارهای مالی، از ادغام شاخص‌های اولیهٔ بازار CDS پدید آمد. هدف این بود که ورود به بازار پیچیده و پرریسک مشتقات اعتباری، که گاه بازده بالایی هم دارد، ساده‌تر و کم‌خطرتر شود. این شاخص‌ها در سال‌های نخست با نشان تجاری داو جونز عرضه می‌شدند و نام «شاخص تبادل افول اعتبار داو جونز» یادگار همان دوره است.

این خانواده بعدها با نام مارکیت سی‌دی‌ایکس (Markit CDX) شناخته شد. امروز، طبق قواعد شاخص، مالکیت، اداره و انتشار همهٔ شاخص‌های CDX با اس‌اندپی داو جونز است که بخشی از شرکت اس‌اندپی گلوبال (S&P Global) به شمار می‌رود. همتای این خانواده در اروپا و آسیا، شاخص‌های آی‌تراکس (iTraxx) هستند.

چرا سرمایه‌گذاران از CDX استفاده می‌کنند؟

• پوشش ریسک یک‌جا: مدیر سبد اوراق قرضه می‌تواند با خرید حمایت روی شاخص، در یک معامله کل سبد اعتباری خود را در برابر بدتر شدن اوضاع بیمه کند. همین کار با خرید ده‌ها CDS جداگانه پرهزینه‌تر و وقت‌گیرتر است.
• نقدشوندگی بیشتر و هزینهٔ کمتر: قراردادهای شاخص استاندارد و پرمعامله‌اند. به همین دلیل، اختلاف قیمت خرید و فروش (bid-ask spread) در آن‌ها معمولاً از CDSهای تک‌نام کمتر است.
• موضع‌گیری دربارهٔ کل بازار: معامله‌گری که انتظار دارد کیفیت اعتباری شرکت‌ها بدتر یا بهتر شود، می‌تواند با خرید یا فروش حمایت روی شاخص، دیدگاهش را در یک معامله پیاده کند.
• معیار سنجش عملکرد: CDX وضعیت بخش‌های مختلف بازار بدهی را اندازه می‌گیرد. سرمایه‌گذاران و مدیران صندوق، سبد خود را با آن مقایسه می‌کنند و دارایی‌هایشان را بر همین پایه تنظیم می‌کنند.
• دماسنج اقتصاد: اسپرد CDX لحظه‌به‌لحظه در بازار تعیین می‌شود. حرکت آن گاهی تغییر حال‌وهوای اقتصاد را پیش از شاخص‌های دیگر نشان می‌دهد؛ از همین رو، از مدیران صندوق‌های پوشش ریسک تا بانک‌های مرکزی آن را دنبال می‌کنند.

ترکیب شاخص دو بار در سال و با قواعدی شفاف بازبینی می‌شود. همین نظم، CDX را به ابزاری قابل اتکا برای ورود به بازاری پیچیده تبدیل کرده است؛ بازاری که بسیاری از سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند اجزای آن را جداگانه در اختیار نگیرند.

CDS و CDX چه تفاوتی دارند؟

CDS قراردادی دربارهٔ ریسک اعتباری یک نهاد است. CDX شاخصی است که شمار زیادی از این قراردادها را کنار هم می‌گذارد و ریسک اعتباری یک سبد را نشان می‌دهد.

ویژگی	CDS تک‌نام	CDX
موضوع قرارداد	ریسک اعتباری یک شرکت یا یک دولت	ریسک اعتباری سبدی از نهادها (۲۵ تا ۱۲۵ نهاد در شاخص‌های اصلی)
استانداردسازی	شرایط متنوع‌تر	ترکیب، کوپن و سررسید استاندارد
نقدشوندگی	برای بسیاری از نام‌ها محدود	معمولاً بالا، به‌ویژه در سری جاری
اثر نکول یک نهاد	کل مبلغ قرارداد را درگیر می‌کند	فقط سهم همان نهاد را درگیر می‌کند و شاخص با اعضای باقی‌مانده ادامه می‌یابد
کاربرد اصلی	پوشش ریسک یا موضع‌گیری دربارهٔ یک نام	پوشش ریسک یا موضع‌گیری دربارهٔ کل بازار یا بخشی از آن

مثال فرضی: پوشش ریسک با CDX

مثال فرضی: مدیر یک صندوق اوراق قرضه نگران است که وضع اعتباری شرکت‌های بزرگ آمریکایی بدتر شود. او روی CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری با مبلغ اسمی ۱۰ میلیون دلار حمایت می‌خرد. برای ساده‌سازی فرض کنید اسپرد بازار با کوپن ثابت ۱٪ برابر است و پرداخت اولیه‌ای لازم نیست.

• هزینهٔ سالانه: ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۱٪ = ۱۰۰٬۰۰۰ دلار که معمولاً در چهار قسط ۲۵٬۰۰۰ دلاری پرداخت می‌شود.
• سهم هر شرکت: شاخص ۱۲۵ عضو با وزن برابر دارد؛ پس سهم هر شرکت ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ÷ ۱۲۵ = ۸۰٬۰۰۰ دلار است.
• اگر یک شرکت نکول کند: فرض کنید طلبکاران ۴۰٪ از طلب خود را از آن شرکت پس بگیرند. فروشندهٔ حمایت ۸۰٬۰۰۰ × (۱ − ۰٫۴) = ۴۸٬۰۰۰ دلار به صندوق می‌پردازد. از آن پس، مبلغ اسمی قرارداد به ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ − ۸۰٬۰۰۰ = ۹٬۹۲۰٬۰۰۰ دلار و هزینهٔ سالانه به ۹٬۹۲۰٬۰۰۰ × ۱٪ = ۹۹٬۲۰۰ دلار کاهش می‌یابد.
• اگر نکولی رخ ندهد ولی نگرانی بازار بیشتر شود: فرض کنید اسپرد از ۱۰۰ به ۱۱۵ واحد پایه برسد و ضریب حساسیت قرارداد به اسپرد (تقریباً معادل دیرش آن) ۴٫۵ باشد. ارزش موقعیت صندوق تقریباً ۰٫۱۵٪ × ۴٫۵ × ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۶۷٬۵۰۰ دلار افزایش می‌یابد. صندوق می‌تواند با بستن موقعیت این سود را نقد کند و بخشی از افت ارزش اوراق خود را جبران کند.

عکس این وضع هم ممکن است. اگر اوضاع آرام بماند و اسپرد پایین بیاید، خریدار حمایت هزینهٔ بیمه را پرداخته و ارزش موقعیتش هم کم شده است. فروشندهٔ حمایت درست در طرف مقابل همین سود و زیان‌ها قرار دارد.

تحولات دو سال اخیر

رشد بازار و گسترش تسویهٔ مرکزی

بازار سوآپ‌های نکول اعتباری در سال ۲۰۲۵ رشد چشمگیری داشت. انجمن بین‌المللی سوآپ و مشتقات (ISDA) در گزارش ژوئیهٔ ۲۰۲۶ خود، بر پایهٔ آمار بانک تسویه‌های بین‌المللی (BIS)، اعلام کرد که ارزش اسمی CDSهای موجود در جهان در پایان ۲۰۲۵ به ۱۱ تریلیون دلار رسید؛ یعنی ۲۱٫۷٪ بیشتر از پایان ۲۰۲۴. از این رقم، ۶٫۴ تریلیون دلار به قراردادهای چندنامی تعلق داشت که ۲۴٫۴٪ رشد کرده بود؛ شاخص‌هایی مانند CDX در همین دسته جای می‌گیرند. سهم CDSهای تک‌نام ۴٫۶ تریلیون دلار بود که ۱۸٫۱٪ رشد نشان می‌داد.

ارزش اسمی مبلغی است که پرداخت‌ها بر پایهٔ آن حساب می‌شود و با پولی که واقعاً در معرض خطر است، یکی نیست. طبق همان گزارش، در نیمهٔ دوم ۲۰۲۵، ۷۰٫۲٪ از ارزش اسمی CDSها، معادل ۷٫۷ تریلیون دلار، از راه اتاق پایاپای مرکزی یا «طرف مقابل مرکزی» (Central Counterparty یا CCP) تسویه شده بود. اتاق پایاپای میان خریدار و فروشنده قرار می‌گیرد، از هر دو وثیقه می‌گیرد و خطر ناتوانی یک طرف در انجام تعهدش را کم می‌کند.

با این همه، معاملهٔ CDSهای شاخصی همیشه روی سکوهای معاملاتی رسمی انجام نمی‌شود. سازمان بین‌المللی کمیسیون‌های اوراق بهادار (IOSCO) در گزارش نوامبر ۲۰۲۵ خود نوشت که در کشورهای پاسخ‌دهنده به نظرسنجی‌اش، سهم معاملات انجام‌شده روی سکوهای معاملاتی از بازار CDSهای شاخصی از ۳٫۴٪ تا ۶۳٪ متغیر بوده و میانگین وزنی آن ۱۴٫۸٪ است. به بیان دیگر، این سهم از کشوری به کشور دیگر بسیار فرق می‌کند، اما در مجموع این کشورها بیشتر معاملات بیرون از سکوهای معاملاتی انجام می‌شود.

رفتار اسپردها در سال ۲۰۲۵

به گزارش مرور سالانهٔ اس‌اندپی داو جونز که ۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶ منتشر شد، CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری آمریکای شمالی سال ۲۰۲۵ را با اسپرد ۵۰ واحد پایه به پایان برد که تقریباً با ۴۹٫۹ واحد پایهٔ پایان ۲۰۲۴ برابر بود. CDX بازده بالا نیز سال را در ۳۱۶ واحد پایه بست که با ۳۱۲ واحد پایهٔ پایان ۲۰۲۴ تفاوت چندانی نداشت. به این ترتیب، هزینهٔ بیمهٔ بدهی شرکت‌های پرریسک‌تر بیش از شش برابر شرکت‌های با رتبهٔ بالا بود.

آرامش پایان سال به معنای سالی بی‌تلاطم نبود. طبق همین گزارش، اسپرد هر سه شاخص اصلی (درجهٔ سرمایه‌گذاری، بازده بالا و بازارهای نوظهور) در مارس و آوریل ۲۰۲۵، هم‌زمان با افزایش موقت نوسان نرخ بهره در جهان و گریز گسترده از ریسک، بالا رفت و سپس دوباره پایین آمد. این نمونه نشان می‌دهد CDX چگونه نگرانی بازار را بی‌درنگ بازتاب می‌دهد.

ورود غول‌های فناوری به CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری

سری ۴۶ شاخص CDX درجهٔ سرمایه‌گذاری از ۲۰ مارس ۲۰۲۶ اجرایی شد. طبق فهرست رسمی اعضا که اس‌اندپی داو جونز منتشر کرده است، آلفابت، متا پلتفرمز و مایکروسافت هم در میان ۱۲۵ عضو این سری هستند. گورو فوکوس (GuruFocus) در گزارشی که ۲۰ مارس ۲۰۲۶ در یاهو فایننس منتشر شد، نوشت این سه غول فناوری به‌تازگی به شاخص افزوده شده‌اند و حضورشان جایگاه محوری آن‌ها را در بازار اعتبار آمریکا نشان می‌دهد. به نوشتهٔ همین گزارش، این تحول هم‌زمان با انتشار بی‌سابقهٔ اوراق بدهی از سوی این شرکت‌ها برای ساخت زیرساخت هوش مصنوعی رخ داده است.

گسترش CDX بازارهای نوظهور

اعضای CDX بازارهای نوظهور، دولت‌ها هستند و بر پایهٔ حجم معاملات CDS خود در ۱۲ ماه گذشته انتخاب می‌شوند. وزن هر کشور هم به سهم آن از حجم کل معاملات بستگی دارد. اس‌اندپی داو جونز در ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶ اعلام کرد که از رول مارس همان سال، تعداد اعضای این شاخص از ۲۲ به ۳۰ افزایش می‌یابد. هم‌زمان سقف وزن هر عضو از ۹٪ به ۷٪ کاهش یافت و کف آن ۲٪ باقی ماند؛ در نتیجه وزن هیچ کشوری در شاخص از ۷٪ بیشتر نمی‌شود.

CDX مالی، نخستین شاخص CDS برای ریسک اعتبار خصوصی

تازه‌ترین عضو این خانواده، شاخص CDX مالی (CDX Financials) است که ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ راه‌اندازی شد. به گزارش آموزشی اس‌اندپی داو جونز که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد، این شاخص ۲۵ عضو با وزن برابر دارد. بانک‌های دارای اهمیت سیستمی جهانی (G-SIB) عمداً از آن کنار گذاشته شده‌اند، چون محدودیت‌های مقرراتی ممکن است مانع معاملهٔ این بانک‌ها روی شاخص شود.

این شاخص نقدشونده‌ترین بیمه‌گرها و صندوق‌های سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات (REIT) بازار CDS تک‌نام را در بر می‌گیرد. سه «شرکت توسعهٔ کسب‌وکار» (Business Development Company یا BDC) هم عضو آن‌اند و پس از این‌ها، بانک‌های منطقه‌ای تا جایی افزوده می‌شوند که شمار اعضا به ۲۵ برسد.

شرکت‌های توسعهٔ کسب‌وکار، شرکت‌های سرمایه‌گذاری‌ای هستند که بیشتر از راه وام‌دهی، شرکت‌های کوچک و متوسط را تأمین مالی می‌کنند. آن‌ها پلی میان بازار عمومی بدهی و «اعتبار خصوصی» (private credit) می‌سازند؛ یعنی وام‌دهی مستقیم صندوق‌ها به شرکت‌ها بیرون از نظام بانکی. اس‌اندپی داو جونز این شاخص را نخستین شاخص CDS می‌داند که ریسک اعتبار خصوصی را دنبال می‌کند. به گزارش همین مؤسسه، از روز راه‌اندازی تا ۵ ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۲٫۴ میلیارد دلار ارزش اسمی روی این شاخص معامله شد.

ریسک‌های شاخص تبادل افول اعتبار

پیچیدگی

CDX ابزاری پیچیده است. اگر سرمایه‌گذار سازوکار کوپن، پرداخت اولیه، رول و رویداد اعتباری را خوب نشناسد، ممکن است ارزش و ریسک موقعیت خود را درست نسنجد و تصمیم نادرست بگیرد.

ریسک طرف مقابل

در هر قرارداد مشتقه این خطر وجود دارد که طرف مقابل به تعهدش عمل نکند. برای خریدار حمایت، مهم‌ترین نگرانی این است که فروشندهٔ حمایت درست در زمان نکول شرکت‌ها توان پرداخت نداشته باشد. تسویه از راه اتاق پایاپای مرکزی و سپردن وثیقه این ریسک را کم می‌کند، ولی به صفر نمی‌رساند.

ریسک نقدشوندگی

بازار CDX در شرایط عادی نقدشونده است، اما در دوره‌های تنش ممکن است خریدار و فروشنده کم شوند و اختلاف قیمت خرید و فروش به‌شدت بالا برود. در این شرایط بستن یا تنظیم موقعیت با قیمت دلخواه دشوار می‌شود، زیان‌ها بزرگ‌تر می‌شوند و عملکرد کل سبد آسیب می‌بیند.

ریسک بازار

ارزش موقعیت CDX با تغییر اسپردهای اعتباری و شرایط اقتصادی بالا و پایین می‌رود. در بازارهای پرنوسان، این شاخص‌ها ممکن است جهش‌های ناگهانی داشته باشند و نااطمینانی و بی‌ثباتی مالی سرمایه‌گذاران را بیشتر کنند. همین نوسان‌ها ممکن است سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز را از این بازار دور نگه دارد.

ریسک پایه

سبد CDX با سبد واقعی یک سرمایه‌گذار دقیقاً یکی نیست. ممکن است اوراق قرضه‌ای که در اختیار دارید افت کند، اما اسپرد شاخص تغییر چندانی نکند؛ در این صورت پوشش ریسک کامل عمل نمی‌کند. به این ناهمخوانی «ریسک پایه» (basis risk) می‌گویند.

پرسش‌های متداول

چه کسانی در CDX سرمایه‌گذاری می‌کنند؟

بازیگران اصلی بازار CDX نهادهای مالی‌اند؛ مانند صندوق‌های پوشش ریسک، صندوق‌های بازنشستگی، شرکت‌های بیمه، بانک‌ها و مدیران دارایی. معاملهٔ مستقیم این قراردادها معمولاً به قرارداد چارچوب انجمن بین‌المللی سوآپ و مشتقات و شرایط حرفه‌ای نیاز دارد. سرمایه‌گذاران فردی بیشتر به‌طور غیرمستقیم و از راه صندوق‌ها با آن سروکار پیدا می‌کنند.

چرا سرمایه‌گذار ممکن است CDX را به CDSهای جداگانه ترجیح دهد؟

چون با یک معامله، ریسک اعتباری ده‌ها نهاد را مدیریت می‌کند، از مزیت تنوع سبد بهره می‌برد و معمولاً هزینهٔ معامله‌اش کمتر است.

«رول» شدن CDX یعنی چه؟

یعنی سری فعلی جای خود را به سری تازه‌ای با فهرست به‌روز نهادهای مرجع می‌دهد تا شاخص تغییرات بازار اعتبار را بازتاب دهد. این کار هر شش ماه یک بار، در مارس و سپتامبر، انجام می‌شود.

آیا CDX در بورس معامله می‌شود؟

خیر. CDX قراردادی خارج از بورس است، هرچند شرایطش استاندارد است و بخش بزرگی از معاملاتش از راه اتاق پایاپای مرکزی تسویه می‌شود. بخشی از معاملات هم روی سکوهای معاملاتی الکترونیکی انجام می‌شود، اما این سکوها بورس به معنای رایج آن نیستند.

این شاخص چه ربطی به شاخص صنعتی داو جونز دارد؟

ربط مستقیمی ندارد. شاخص صنعتی داو جونز میانگین قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ آمریکایی را نشان می‌دهد، اما CDX هزینهٔ بیمه در برابر نکول بدهی را می‌سنجد. وجه مشترک آن‌ها نام تجاری «داو جونز» است و امروز هر دو زیر چتر اس‌اندپی داو جونز قرار دارند.

سخن پایانی

شاخص تبادل افول اعتبار داو جونز ابزاری کلیدی در بازارهای مالی است که ریسک اعتباری سبدی متنوع از شرکت‌های آمریکای شمالی و دولت‌های بازارهای نوظهور را در یک قرارداد استاندارد جمع می‌کند. این ابزار به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد با یک معامله در معرض بخش بزرگی از بازار قرار بگیرند یا به شکلی کارآمد در برابر نکول‌ها از خود محافظت کنند. تحولات اخیر، از ورود غول‌های فناوری تا راه‌اندازی شاخص مالی، نشان می‌دهد CDX همپای تغییر چهرهٔ بازار بدهی به‌روز می‌شود.

با این حال، سرمایه‌گذاری در CDX ریسک‌های مهمی دارد؛ از نوسان بازار و کمبود نقدشوندگی در دوره‌های تنش تا ریسک طرف مقابل و ناهمخوانی شاخص با سبد واقعی سرمایه‌گذار.