بازار مالی چیست؟

بازارهای مالی به طور کلی به هر بازاری اشاره دارند که در آن معاملات اوراق بهادار انجام می‌شود، از جمله بازار سهام، بازار اوراق قرضه، بازار ارز (فارکس) و بازار مشتقات. بازارهای مالی برای عملکرد روان اقتصادهای سرمایه‌داری بسیار حیاتی هستند.

نکات کلیدی

• بازارهای مالی به طور کلی به هر بازاری اشاره دارند که در آن معاملات اوراق بهادار انجام می‌شود.
• انواع مختلفی از بازارهای مالی وجود دارند، از جمله (اما نه محدود به) بازارهای فارکس، پول، سهام و اوراق قرضه.
• این بازارها می‌توانند شامل دارایی‌ها یا اوراق بهاداری باشند که یا در بورس‌های تحت نظارت فهرست شده‌اند یا به صورت خارج از بورس (OTC) معامله می‌شوند.
• بازارهای مالی در انواع مختلف اوراق بهادار معامله می‌کنند و برای عملکرد روان یک جامعه سرمایه‌داری حیاتی هستند.
• زمانی که بازارهای مالی دچار بحران می‌شوند، می‌تواند منجر به اختلالات اقتصادی مانند رکود و افزایش بیکاری شود.

درک بازارهای مالی
بازارهای مالی نقش حیاتی در تسهیل عملکرد روان اقتصادهای سرمایه‌داری دارند، زیرا منابع را تخصیص داده و نقدینگی لازم را برای کسب‌وکارها و کارآفرینان ایجاد می‌کنند. این بازارها امکان خرید و فروش آسان دارایی‌های مالی را برای خریداران و فروشندگان فراهم می‌کنند.

بازارهای مالی محصولات اوراق بهاداری ایجاد می‌کنند که بازدهی برای کسانی که وجوه اضافی دارند (سرمایه‌گذاران/وام‌دهندگان) فراهم می‌کند و این وجوه را در اختیار کسانی که به پول بیشتری نیاز دارند (وام‌گیرندگان) قرار می‌دهند.

بازار سهام تنها یکی از انواع بازارهای مالی است. بازارهای مالی زمانی ایجاد می‌شوند که افراد ابزارهای مالی از جمله سهام، اوراق قرضه، ارزها و مشتقات را خرید و فروش می‌کنند. بازارهای مالی به شدت به شفافیت اطلاعاتی وابسته هستند تا اطمینان حاصل کنند که بازارها قیمت‌هایی کارآمد و مناسب تنظیم می‌کنند.

برخی از بازارهای مالی کوچک و با فعالیت کم هستند، در حالی که دیگر بازارها، مانند بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE)، روزانه تریلیون‌ها دلار در اوراق بهادار معامله می‌کنند. بازار سهام یک بازار مالی است که به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که سهام شرکت‌های عمومی را خرید و فروش کنند.

بازار اولیه سهام جایی است که سهام‌های جدید به فروش می‌رسند. هر گونه معامله بعدی سهام در بازار ثانویه انجام می‌شود، جایی که سرمایه‌گذاران اوراق بهاداری که قبلاً دارند را خرید و فروش می‌کنند.

مهم: قیمت اوراق بهاداری که در بازارهای مالی معامله می‌شوند لزوماً بازتاب ارزش ذاتی آنها نیست.

انواع بازارهای مالی
بازارهای مختلفی وجود دارند که هر کدام بر روی انواع و کلاس‌های ابزارهای مالی موجود در آن تمرکز دارند.

بازارهای سهام
احتمالاً رایج‌ترین نوع بازارهای مالی، بازارهای سهام هستند. این بازارها مکان‌هایی هستند که شرکت‌ها سهام خود را در آن فهرست می‌کنند و توسط معامله‌گران و سرمایه‌گذاران خرید و فروش می‌شوند. بازارهای سهام، یا بازارهای سهام عمومی، توسط شرکت‌ها برای جذب سرمایه و توسط سرمایه‌گذاران برای جستجوی بازده استفاده می‌شوند.

سهام ممکن است در بورس‌های فهرست‌شده، مانند بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE)، نزدک یا بازار خارج از بورس (OTC) معامله شوند. بیشتر معاملات سهام از طریق بورس‌های تحت نظارت انجام می‌شود که نقش اقتصادی مهمی ایفا می‌کند زیرا این یکی از راه‌های انتقال پول از طریق اقتصاد است.

شرکت‌کنندگان معمولی در بازار سهام شامل سرمایه‌گذاران (هم خرده‌فروشی و هم نهادی)، معامله‌گران، سازندگان بازار و متخصصانی هستند که نقدینگی را حفظ کرده و بازارهای دوطرفه را فراهم می‌آورند. بروکرها طرف‌های ثالثی هستند که معاملات بین خریداران و فروشندگان را تسهیل می‌کنند، اما خود در سهام هیچ موضعی نمی‌گیرند.

بازارهای خارج از بورس (OTC)
بازار خارج از بورس یک بازار غیرمتمرکز است که به این معناست که مکان‌های فیزیکی ندارد و معاملات به صورت الکترونیکی انجام می‌شود، در این بازار، شرکت‌کنندگان بازار به طور مستقیم (بدون نیاز به بروکر) اوراق بهادار را معامله می‌کنند.

در حالی که بازارهای OTC ممکن است معاملات سهام خاصی (مانند شرکت‌های کوچک یا پرریسک که معیارهای فهرست‌بندی بورس‌ها را ندارند) را انجام دهند، بیشتر معاملات سهام از طریق بورس‌ها صورت می‌گیرد.

با این حال، برخی از بازارهای مشتقه به طور خاص OTC هستند و بخش ضروری از بازارهای مالی را تشکیل می‌دهند. به طور کلی، بازارهای OTC و معاملات انجام‌شده در آن‌ها معمولاً کمتر نظارت‌شده، کم‌نقدینگی‌تر و مبهم‌تر هستند.

بازارهای اوراق قرضه
اوراق قرضه یک اوراق بهادار است که در آن یک سرمایه‌گذار برای مدت مشخصی پول قرض می‌دهد و در قبال آن نرخ بهره از پیش تعیین‌شده دریافت می‌کند. شما می‌توانید اوراق قرضه را به عنوان یک توافق‌نامه بین وام‌دهنده و وام‌گیرنده در نظر بگیرید که جزئیات و پرداخت‌های قرض را در خود جای داده است.

اوراق قرضه توسط شرکت‌ها، شهرداری‌ها، ایالات و دولت‌های مستقل به منظور تأمین مالی پروژه‌ها و عملیات‌ها صادر می‌شوند.

برای مثال، بازار اوراق قرضه اوراق بهاداری مانند اسناد و قبوض منتشرشده توسط خزانه‌داری ایالات متحده را می‌فروشد. بازار اوراق قرضه همچنین به بازار بدهی، اعتبار یا درآمد ثابت نیز شناخته می‌شود.

بازارهای پولی
معمولاً بازارهای پولی در محصولاتی با سررسید کوتاه‌مدت و نقدینگی بالا (کمتر از یک سال) معامله می‌کنند و به‌ویژه با درجه بالایی از امنیت و بازدهی نسبتاً پایین‌تر از سایر بازارها شناخته می‌شوند.

در سطح عمده‌فروشی، بازارهای پولی شامل معاملات با حجم زیاد بین مؤسسات و معامله‌گران است. در سطح خرده‌فروشی، این بازارها شامل صندوق‌های مشترک بازار پولی هستند که توسط سرمایه‌گذاران فردی خریداری می‌شوند و حساب‌های بازار پولی که توسط مشتریان بانک باز می‌شود.

افراد همچنین می‌توانند با خرید گواهی‌نامه‌های سپرده کوتاه‌مدت (CDs)، اسناد شهری یا قبوض خزانه‌داری ایالات متحده و سایر نمونه‌ها در بازارهای پولی سرمایه‌گذاری کنند.

بازارهای مشتقه
مشتقه یک قرارداد بین دو یا چند طرف است که ارزش آن بر اساس یک دارایی مالی زیربنایی توافق‌شده (مانند اوراق بهادار) یا مجموعه‌ای از دارایی‌ها (مانند شاخص‌ها) تعیین می‌شود.

به جای معامله مستقیم سهام، بازار مشتقات در قراردادهای آتی، آپشن و دیگر محصولات مالی پیشرفته‌ای که ارزش آن‌ها از ابزارهای زیربنایی مانند اوراق قرضه، کالاها، ارزها، نرخ‌های بهره، شاخص‌های بازار و سهام گرفته می‌شود، معامله می‌کند.

بازارهای آتی جایی هستند که قراردادهای آتی فهرست شده و معامله می‌شوند. برخلاف قراردادهای پیش‌رو که خارج از بورس (OTC) معامله می‌شوند، بازارهای آتی از مشخصات قرارداد استاندارد شده استفاده می‌کنند، به خوبی تنظیم شده‌اند و از اتاق‌های پایاپای برای تسویه و تأیید معاملات بهره می‌برند.

بازارهای آپشن، مانند بورس آپشن شیکاگو (Cboe)، به طور مشابه قراردادهای گزینه را فهرست و تنظیم می‌کنند. هر دو بورس آتی و آپشن ممکن است قراردادهایی در کلاس‌های مختلف دارایی، مانند سهام، اوراق بهادار با درآمد ثابت، کالاها و غیره فهرست کنند.

بازار فارکس
بازار فارکس (مبادلات ارز خارجی) جایی است که شرکت‌کنندگان می‌توانند نرخ‌های مبادله ارزهای مختلف را خرید، فروش، پوشش‌دهی و حدس بزنند. بازار فارکس نقدشونده‌ترین بازار در جهان است، زیرا پول نقد نقدشونده‌ترین دارایی است. بازار ارز بیش از 7.5 تریلیون دلار در معاملات روزانه را مدیریت می‌کند، که بیشتر از بازارهای آتی و سهام به طور ترکیبی است.

همانطور که در بازارهای OTC، بازار فارکس نیز غیرمتمرکز است و از یک شبکه جهانی از کامپیوترها و بروکرهای سرتاسر دنیا تشکیل شده است. بازار فارکس شامل بانک‌ها، شرکت‌های تجاری، بانک‌های مرکزی، شرکت‌های مدیریت سرمایه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، صندوق‌های پوشش ریسک و بروکرها و سرمایه‌گذاران خرده‌فروشی فارکس است.

بازارهای کالا
بازارهای کالا مکان‌هایی هستند که تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان برای تبادل کالاهای فیزیکی مانند محصولات کشاورزی (مانند ذرت، دام، سویا)، محصولات انرژی (نفت، گاز، اعتبار کربن)، فلزات گرانبها (طلا، نقره، پلاتین) یا کالاهای "نرم" (مانند پنبه، قهوه و شکر) با یکدیگر ملاقات می‌کنند. این بازارها به عنوان بازارهای کالاهای نقدی شناخته می‌شوند که در آن کالاهای فیزیکی با پول مبادله می‌شوند.

با این حال، بخش عمده‌ای از معاملات این کالاها در بازارهای مشتقه انجام می‌شود که کالاهای نقدی را به عنوان دارایی‌های زیربنایی استفاده می‌کنند. قراردادهای پیش‌رو، آتی و آپشن بر روی کالاها هم در بازارهای OTC و هم در بورس‌های فهرست‌شده در سراسر جهان، مانند بورس کالای شیکاگو (CME) و بورس بین‌المللی (ICE) معامله می‌شوند.

بازارهای ارزهای دیجیتال
هزاران توکن ارز دیجیتال در دسترس هستند و در سطح جهانی در یک شبکه از بورس‌های مستقل آنلاین ارزهای دیجیتال معامله می‌شوند. این بورس‌ها کیف‌پول‌های دیجیتال را برای معامله‌گران فراهم می‌کنند تا یک ارز دیجیتال را با دیگری یا با پول‌های فیات مانند دلار یا یورو مبادله کنند.

از آنجا که بیشتر بورس‌های ارز دیجیتال پلتفرم‌های متمرکز هستند، کاربران در معرض حملات هکری یا فعالیت‌های تقلبی قرار دارند. همچنین بورس‌های غیرمتمرکز نیز موجود هستند که بدون هیچ مرجع مرکزی فعالیت می‌کنند.

این بورس‌ها امکان معامله مستقیم از فرد به فرد (P2P) را فراهم می‌کنند، بدون اینکه یک مرجع بورس واقعی برای تسهیل معاملات وجود داشته باشد. معاملات آتی و آپشن نیز در ارزهای دیجیتال اصلی موجود است.

نمونه‌هایی از بازارهای مالی
بخش‌های قبلی این موضوع را روشن می‌کنند که "بازارهای مالی" از نظر دامنه و مقیاس بسیار وسیع هستند. برای ارائه دو مثال ملموس‌تر، نقش بازارهای سهام در آوردن یک شرکت به عرضه عمومی اولیه (IPO) و نقش بازار مشتقات OTC در بحران مالی 2008-2009 را بررسی خواهیم کرد.

بازارهای سهام و IPOها
زمانی که یک شرکت در طول زمان خود را تثبیت می‌کند و رشد می‌کند، به دسترسی به سرمایه اضافی نیاز دارد. این شرکت ممکن است خود را در نیاز به مقادیر بسیار بیشتری از سرمایه بیابد که نمی‌تواند از عملیات جاری، وام‌های بانکی سنتی یا تأمین مالی‌های سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر یا فرشتگان تأمین کند.

شرکت‌ها می‌توانند با فروش سهام خود به عموم از طریق عرضه عمومی اولیه (IPO) مبلغ سرمایه مورد نیاز خود را جمع‌آوری کنند. این کار وضعیت شرکت را از یک شرکت "خصوصی" که سهام آن در دست چند سهامدار است به یک شرکت عمومی تبدیل می‌کند که سهام آن به‌طور بعدی در دست سرمایه‌گذاران عمومی خواهد بود.

IPO همچنین به سرمایه‌گذاران اولیه شرکت این فرصت را می‌دهد تا بخشی از سهام خود را نقد کنند و اغلب در این فرایند پاداش‌های بسیار خوبی دریافت می‌کنند. معمولاً کارگزاران زیرساخت قیمت IPO را از طریق فرآیند پیش‌فروش خود تعیین می‌کنند.

پس از اینکه سهام شرکت در بورس فهرست شد و معاملات آغاز شد، قیمت این سهام به طور مداوم نوسان خواهد داشت زیرا سرمایه‌گذاران و معامله‌گران ارزش ذاتی آن‌ها و عرضه و تقاضا برای آن سهام را در هر لحظه ارزیابی و مجدداً ارزیابی می‌کنند.

مشتقات OTC و بحران مالی 2008: MBS و CDOs
در حالی که بحران مالی 2008-2009 به دلیل چندین عامل مختلف بوجود آمد و تشدید شد، یکی از عواملی که به‌طور وسیعی شناسایی شده است، بازار اوراق بهادار با پشتوانه وام مسکن (MBS) است.

این‌ها مشتقات OTC هستند که در آن جریان‌های نقدی از وام‌های مسکن فردی جمع‌آوری، برش داده شده و به سرمایه‌گذاران فروخته می‌شوند. بحران ناشی از یک سری از رویدادها بود که هرکدام محرک خود را داشتند — این رویدادها به سقوط قریب‌الوقوع سیستم بانکی منتهی شد.

برخی بر این باورند که بذرهای بحران از دهه 1970 با تصویب قانون توسعه جامعه (Community Development Act) کاشته شد، که به بانک‌ها دستور می‌داد تا الزامات اعتباری خود را برای مصرف‌کنندگان با درآمد پایین‌تر تسهیل کنند و بازار وام‌های رهنی با کیفیت پایین را ایجاد کنند.

میزان بدهی وام‌های رهنی با کیفیت پایین که توسط فِرِدی مک و فَنی می تضمین می‌شد، تا اوایل دهه 2000 به رشد خود ادامه داد زمانی که هیئت فدرال ذخیره شروع به کاهش شدید نرخ‌های بهره برای جلوگیری از رکود اقتصادی کرد.

ترکیب الزامات اعتباری شل و پول ارزان باعث رونق مسکن شد، که موجب ایجاد سفته‌بازی و افزایش قیمت مسکن شد و حباب املاک و مستغلات را به وجود آورد.

48%: میزان کاهش شاخص S&P 500 از اوج محلی خود در آگوست 2008 تا پایین‌ترین نقطه آن در مارس 2009.

در همین حین، بانک‌های سرمایه‌گذاری که به دنبال سود آسان در پی فروپاشی دات‌کام و رکود اقتصادی 2001 بودند، نوعی از MBS به نام اوراق بدهی تأمین‌شده (CDOs) را از وام‌های رهنی خریداری‌شده در بازار ثانویه ایجاد کردند.

زیرا وام‌های رهنی با کیفیت پایین با وام‌های با کیفیت بالا بسته‌بندی شدند، هیچ راهی برای سرمایه‌گذاران وجود نداشت تا خطرات مرتبط با این محصول را درک کنند.

زمانی که بازار CDOها شروع به داغ شدن کرد، حباب مسکن که برای چندین سال در حال شکل‌گیری بود، در نهایت ترکید. با کاهش قیمت‌های مسکن، وام‌گیرندگان با کیفیت پایین شروع به نکول در پرداخت وام‌هایی کردند که ارزش آن‌ها بیشتر از ارزش خانه‌هایشان بود و این امر باعث تسریع در کاهش قیمت‌ها شد.

هنگامی که سرمایه‌گذاران متوجه شدند که MBS و CDOها به دلیل بدهی‌های سمی که نمایانگر آن‌ها بودند، بی‌ارزش شده‌اند، تلاش کردند تا این تعهدات را تخلیه کنند. اما هیچ بازاری برای CDOها وجود نداشت. تسلسل شکست‌های وام‌دهندگان با کیفیت پایین، باعث ایجاد آلودگی نقدینگی شد که به سطوح بالاتر سیستم بانکی رسید.

دو بانک سرمایه‌گذاری بزرگ، لیمن برادرز و بیر استیرنز، تحت فشار ناشی از در معرض قرار گرفتن به بدهی‌های با کیفیت پایین، سقوط کردند و بیش از 450 بانک در پنج سال بعدی ورشکسته شدند. چندین بانک بزرگ در آستانه ورشکستگی بودند و توسط یک نجات‌دهی که با پول مالیات‌دهندگان تأمین شده بود، نجات یافتند.

انواع مختلف بازارهای مالی کدامند؟
برخی از نمونه‌های بازارهای مالی و نقش آن‌ها شامل بازار سهام، بازار اوراق قرضه، بازار فارکس، بازار کالاها، و بازار املاک و مستغلات، از جمله موارد دیگر است. بازارهای مالی همچنین می‌توانند به بازارهای سرمایه، بازارهای پول، بازارهای اولیه و ثانویه، و بازارهای فهرست‌شده و OTC تقسیم شوند.

بازارهای مالی چگونه کار می‌کنند؟
علیرغم پوشش دادن انواع مختلف دارایی‌ها و داشتن ساختارها و مقررات گوناگون، تمام بازارهای مالی اساساً با جمع‌آوری خریداران و فروشندگان در یک دارایی یا قرارداد و اجازه دادن به آن‌ها برای معامله با یکدیگر کار می‌کنند. این معمولاً از طریق یک مکانیزم حراج یا کشف قیمت انجام می‌شود.

وظایف اصلی بازارهای مالی چیست؟
بازارهای مالی به دلایل مختلفی وجود دارند، اما مهم‌ترین و بنیادی‌ترین وظیفه آن‌ها این است که تخصیص مؤثر سرمایه و دارایی‌ها را در یک اقتصاد مالی ممکن می‌سازند. با اجازه دادن به یک بازار آزاد برای جریان سرمایه، تعهدات مالی و پول، بازارهای مالی باعث می‌شوند که اقتصاد جهانی به‌طور روان‌تری کار کند و در عین حال به سرمایه‌گذاران این امکان را می‌دهد که در طول زمان از سود سرمایه بهره‌مند شوند.

جمع‌بندی
بازارهای مالی نقدینگی، سرمایه و مشارکتی را فراهم می‌کنند که برای رشد و ثبات اقتصادی ضروری هستند. بدون بازارهای مالی، سرمایه نمی‌توانست به‌طور مؤثر تخصیص یابد و فعالیت‌های اقتصادی مانند تجارت و خرید و فروش، سرمایه‌گذاری‌ها و فرصت‌های رشد به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌یافتند.

بازیگران مختلف باعث می‌شوند که بازارها به یک بخش اساسی از اقتصاد تبدیل شوند—شرکت‌ها از بازارهای سهام و اوراق قرضه برای جمع‌آوری سرمایه از سرمایه‌گذاران استفاده می‌کنند. سفته‌بازان به دنبال پیش‌بینی جهت‌دار قیمت‌ها در دارایی‌های مختلف هستند.

در عین حال، پوشش‌دهندگان (hedgers) از بازارهای مشتقات برای کاهش انواع ریسک‌ها استفاده می‌کنند و آربیتراژ کنندگان به‌دنبال بهره‌برداری از تفاوت قیمت‌ها یا ناهنجاری‌ها در بازارهای مختلف هستند. دلالان معمولاً به‌عنوان واسطه‌هایی عمل می‌کنند که خریداران و فروشندگان را به هم متصل می‌کنند و در ازای خدمات خود کمیسیون یا کارمزد دریافت می‌کنند.