کسپا (Kaspa)
کسپا یک بلاکچین لایه ۱ است که بر پایه اثبات کار (PoW) اجرا می‌شود و از پروتکل فنتوم/گوستدگ (PHANTOM/GHOSTDAG) بهره می‌برد. این شبکه که توسط جامعه کاربران اداره می‌شود، با استفاده از ساختار گراف جهت‌دار غیرمدور (DAG) به دنبال ارائه تراکنش‌های امن و کارآمد، در کنار تمرکززدایی و دسترسی‌پذیری بیشتر است.
معرفی کسپا
کسپا (KAS) یک شبکه ارز دیجیتال است که توسط یوناتان سومپولینسکی، یکی از پژوهشگران توسعه‌دهنده پروتکل گوستدگ در اتریوم، ایجاد شده است. این پروژه که در سال ۲۰۲۱ راه‌اندازی شد، با هدف رفع چالش‌های مقیاس‌پذیری در بلاکچین‌های سنتی، بر امنیت، کارایی و تجربه کاربری تمرکز دارد. کسپا توسط دگلبز (DAGLabs) توسعه یافته و با حمایت سرمایه‌گذاری پالی‌چین، به‌عنوان یک پروژه متن‌باز و مبتنی بر حکمرانی غیرمتمرکز پیش می‌رود.
پیام یوناتان سومپولینسکی، بنیان‌گذار:
«پیش از هر چیز، از همه شما برای پیوستن به این جامعه، علاقه، هیجان و مشارکتی که پیرامون این پروژه دارید، سپاسگزارم. دیدن اینکه علاقه و وسواس من در زمینه اجماع اثبات کار بر پایه "دگ" به یک شبکه زنده و یک جامعه خودجوش تبدیل شده، هیجان‌انگیز و در عین حال فروتنانه است. متشکرم!»
پروتکل و معماری کسپا
کسپا با هدف ارائه سرعت بالا و مقیاس‌پذیری برتر طراحی شده و از یک مکانیسم اجماع اثبات کار بهره می‌برد. این بلاکچین بر پایه پروتکل گوستدگ /فنتوم ساخته شده است که نسخه‌ای پیشرفته و مقیاس‌پذیر از الگوریتم اجماع مورد استفاده در بیت‌کوین محسوب می‌شود. این طراحی به کسپا امکان می‌دهد سطح امنیتی معادل بیت‌کوین را بدون نیاز به فرضیات اضافی حفظ کند.
برخلاف بلاکچین‌های سنتی که بلاک‌های موازی را حذف می‌کنند، پروتکل فنتوم این بلاک‌ها را از طریق اجماع در کنار هم نگه می‌دارد. به بیان ساده، کسپا تلاش دارد تا اجماع بیت‌کوین را ساده‌سازی کند و با رویکردی کارآمدتر، تمرکززدایی را تقویت کند. این پروژه به‌عنوان یک ابتکار متن‌باز و تحت هدایت جامعه کاربران پیش می‌رود.
رویکرد و چالش‌ها
کسپا یکی از مشکلات اساسی اجماع بیت‌کوین را هدف قرار داده است؛ ضعفی که به مهاجم اجازه می‌دهد با کمتر از ۵۱٪ توان محاسباتی، حمله ۵۱٪ را اجرا کند. در این حمله، مهاجم می‌تواند با تولید بلاک‌های کمتری نسبت به شبکه صادق، کنترل شبکه را به دست بگیرد. هرگونه افزایش در نرخ تولید بلاک یا اندازه آن برای بهبود کارایی شبکه، می‌تواند نرخ انزوا (Isolation Rate) را بالا برده و امنیت را به خطر بیندازد.
برخلاف بسیاری از ارزهای دیجیتال که از یک زنجیره منفرد استفاده می‌کنند، کسپا بر پایه گراف جهت‌دار غیرمدور (DAG) عمل می‌کند، که در آن هر بلاک می‌تواند به چندین بلاک دیگر اشاره کند. در این معماری، سفارش‌دهی بلاک‌ها از وقوع دوبار خرج کردن (Double Spending) جلوگیری می‌کند و DAG زنجیره‌ای از تراکنش‌ها را ایجاد می‌کند که با تراکنش‌های پیشین سازگار است. این سازوکار ترتیب‌دهی، هسته اصلی پروتکل گوستدگ را تشکیل می‌دهد.
زیرساخت کسپا
گراف جهت‌دار غیرمدور بلاک (BlockDAG): معماری پیشرفته بلاکچین
کسپا به جای استفاده از ساختار خطی بلاکچین‌های سنتی، از گراف جهت‌دار غیرمدور بلاک (blockDAG) به‌عنوان ساختار داده‌ای اصلی خود بهره می‌برد. در این رویکرد، تراکنش‌ها و بلاک‌ها به‌عنوان گره‌های به‌هم‌پیوسته درون blockDAG نمایش داده می‌شوند و از طریق یال‌های جهت‌دار به یکدیگر متصل هستند.
یکی از مزایای کلیدی این معماری، امکان پردازش موازی و تأیید همزمان تراکنش‌ها است که منجر به افزایش توان عملیاتی و مقیاس‌پذیری شبکه می‌شود. برخلاف بلاکچین‌های سنتی که نیازمند فواصل زمانی ثابت برای اضافه شدن بلاک‌ها هستند، ساختار blockDAG در کسپا اجازه می‌دهد که تراکنش‌ها به‌سرعت و پس از دریافت تأییدیه‌های کافی از بلاک‌های دیگر، تأیید شوند.
گوستدگ
گوستدگ مکانیسم اجماعی است که کسپا از آن بهره می‌برد و بر پایه پروتکل فنتوم توسعه یافته است. در حالی که فنتوم به دلیل پیچیدگی محاسباتی بالا در عمل چندان کاربردی نیست، گوستدگ اصول بنیادی آن را حفظ کرده و با بهینه‌سازی این مدل، الگوریتمی کارآمدتر و ایمن‌تر ارائه می‌دهد.
بررسی‌های ریاضی نشان داده‌اند که ترتیب بلاک‌ها در گوستدگ برای بازنویسی، به‌مرور زمان به‌طور نمایی دشوارتر می‌شود. حتی در شرایطی که نرخ تولید بلاک بالا باشد، تا زمانی که اکثریت توان محاسباتی در اختیار گره‌های صادق باشد، امنیت شبکه حفظ خواهد شد.
عملکرد گوستدگ
مشابه فنتوم، مکانیسم گوستدگ بلاک‌ها را در قالب k-cluster مرتب‌سازی کرده و آن‌ها را به دو گروه تقسیم می‌کند:
- بلاک‌های آبی (Blues): بلاک‌هایی که درون خوشه انتخاب‌شده قرار دارند.
- بلاک‌های قرمز (Reds): بلاک‌هایی که خارج از این خوشه قرار می‌گیرند.
اما برخلاف فنتوم که برای یافتن بزرگ‌ترین k-cluster تلاش می‌کند، گوستدگ از یک الگوریتم حریصانه برای شناسایی k-cluster استفاده می‌کند. این الگوریتم مجموعه آبی را از بهترین گره موجود بی مکس (Bmax) به ارث برده و بلاک‌های خارج از زنجیره قبلی بی مکس را به آن اضافه می‌کند، در حالی که ویژگی k-cluster حفظ می‌شود.
چارچوب متن‌باز
کسپا از یک چارچوب متن‌باز بهره می‌برد که هدف آن افزایش شفافیت، همکاری و توسعه مبتنی بر جامعه است. با اتخاذ این رویکرد، کسپا امکان بررسی عمومی کد منبع خود را فراهم کرده و از این طریق، امنیت و یکپارچگی سیستم را تقویت می‌کند. این شفافیت به کاربران و ذینفعان اجازه می‌دهد فناوری زیربنایی را ارزیابی کنند و به ایجاد اعتماد و اطمینان بیشتر در میان اعضای شبکه کمک می‌کند.
همکاری و نوآوری در جامعه متن‌باز
کسپا از پتانسیل همکاری و اشتراک‌گذاری دانش در جامعه متن‌باز خود بهره می‌گیرد. با تشویق توسعه‌دهندگان از سراسر جهان برای مشارکت در پروژه، این شبکه به دنبال ایجاد نوآوری و پیشبرد فناوری‌های غیرمتمرکز است.
ماهیت متن‌باز این پلتفرم به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد کدهای منبع را بررسی و با آن‌ها آزمایش کنند، که این امر زمینه را برای ایجاد برنامه‌های غیرمتمرکز (دپ) و راهکارهای متنوع فراهم می‌سازد.
توکن‌های کسپا
KAS: ارز دیجیتال بومی کسپا
KAS توکن بومی شبکه کسپا است که نقش واحد اصلی تبادل را در این اکوسیستم ایفا می‌کند. از KAS برای تراکنش‌ها و پرداخت‌ها در شبکه استفاده می‌شود و همچنین پاداشی برای ماینرها و اعتبارسنج‌هایی است که با توان پردازشی خود به تأمین امنیت بلاکچین از طریق مکانیزم اثبات کار (PoW) کمک می‌کنند.
علاوه بر این، KAS در فرآیند حاکمیت شبکه نیز نقش دارد. دارندگان این توکن می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با ارتقای پروتکل و تغییرات شبکه مشارکت کرده و رأی دهند.
wKAS: نسخه رپد توکن KAS
wKAS یا Wrapped KAS نسخه‌ای از توکن KAS است که بر روی بلاکچین اتریوم ایجاد شده است. هدف از توسعه wKAS، افزایش تعامل‌پذیری بین شبکه کسپا و اتریوم است.
wKAS به‌صورت ۱:۱ با KAS معادل‌سازی شده است، به این معنا که هر توکن wKAS نمایانگر همان مقدار KAS در شبکه کسپا خواهد بود. از طریق wKAS، کاربران کسپا می‌توانند به برنامه‌های غیرمتمرکز و خدمات موجود در شبکه اتریوم دسترسی داشته باشند، در حالی که همچنان امکان بازخرید KAS در بلاکچین کسپا را خواهند داشت.
تاریخچه کسپا
سقوط کسپا (Kaspa Crash)
مدتی پس از راه‌اندازی شبکه، در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۱، کسپا با یک سقوط سیستمی مواجه شد که اختلالاتی در شبکه ایجاد کرد و نگرانی‌هایی را در جامعه کاربران برانگیخت. این حادثه ۴۸ ساعت به طول انجامید و منجر به بررسی و اصلاحات گسترده برای بهبود توسعه و پایداری پروژه شد.
در پی این رخداد، تیم کسپا اقداماتی را برای بهبود پایداری شبکه انجام داد، از جمله جایگزینی پاداش تصادفی بلاک با پاداش ثابت ۵۰۰ کسپا. همچنین، بحث‌هایی در جامعه کاربران پیرامون یک بازسازی شبکه مطرح شد تا مالکیت کاربران بدون تغییر باقی بماند.
پس از این سقوط، پیشنهاد اجرای یک هارد فورک با سیاست پولی کاهش‌دهنده تورم مطرح شد. جزئیات این تغییر قرار بود پس از ازسرگیری عملیات همگام‌سازی و استخراج مشخص شود. در طول این بحران، جامعه کسپا با همبستگی و تعهد بالا برای حل مشکل تلاش کرد و فضایی مثبت و حمایتی را حفظ نمود.
به‌روزرسانی راست
در مه ۲۰۲۳، کسپا یک تغییر اساسی در زیرساخت خود انجام داد و زبان برنامه‌نویسی شبکه را از گو (Go) به راست (Rust) منتقل کرد. راست یک زبان برنامه‌نویسی مدرن است که ویژگی‌هایی مانند امنیت بالا، کارایی بهتر و افزایش سرعت پردازش تراکنش‌ها را ارائه می‌دهد.
این به‌روزرسانی موجب شد که:
پایداری و امنیت شبکه بهبود یابد، زیرا مکانیسم‌های ایمنی حافظه در راست احتمال بروز باگ‌ها و آسیب‌پذیری‌ها را کاهش می‌دهند.
کارایی و مقیاس‌پذیری شبکه افزایش یابد، زیرا قابلیت‌های پردازش همزمان (Concurrency) در راست باعث بهینه‌سازی استفاده از منابع می‌شود.
کدبیس بهینه‌تر و نگهداری آن آسان‌تر شود، که مسیر توسعه آینده کسپا را هموارتر و نوآوری‌های بیشتر را ممکن می‌سازد.
این تغییر، کسپا را به یک شبکه قدرتمندتر، سریع‌تر و امن‌تر تبدیل کرده و موقعیت آن را در دنیای دفتر کل‌های غیرمتمرکز تقویت کرده است.
نظرات کاربران