فناوری مالی (فین‌تک) چیست؟

فناوری مالی، که بیشتر با نام فین‌تک (Fintech) شناخته می‌شود، اصطلاحی است که برای توصیف فناوری‌های جدیدی به کار می‌رود که هدفشان بهبود و خودکارسازی ارائه و استفاده از خدمات مالی است. در اصل، فین‌تک به شرکت‌ها، صاحبان کسب‌وکار و مصرف‌کنندگان کمک می‌کند تا عملیات مالی، فرآیندها و مدیریت مالی خود را بهبود بخشند. فین‌تک شامل نرم‌افزارهای تخصصی و الگوریتم‌هایی است که در رایانه‌ها و تلفن‌های هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرند. اصطلاح فین‌تک ترکیبی کوتاه‌شده از «Financial Technology» به معنای فناوری مالی است.

هنگامی که فین‌تک در قرن ۲۱ ظهور کرد، این اصطلاح در ابتدا به فناوری‌های به‌کاررفته در سیستم‌های پشتیبان مؤسسات مالی سنتی مانند بانک‌ها اطلاق می‌شد. از حدود سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، تمرکز فین‌تک به خدمات مشتری‌محور تغییر یافت. امروزه فین‌تک شامل بخش‌ها و صنایع مختلفی از جمله آموزش، بانکداری خرد، جذب سرمایه، سازمان‌های غیرانتفاعی و مدیریت سرمایه‌گذاری می‌شود.

فین‌تک همچنین شامل توسعه و استفاده از ارزهای دیجیتال مانند بیت‌کوین است. در حالی که این بخش از فین‌تک معمولاً بیشترین تیترهای خبری را به خود اختصاص می‌دهد، سرمایه‌های کلان همچنان در صنعت بانکداری سنتی جهانی و ارزش بازار چندین تریلیون دلاری آن قرار دارد.

نکات کلیدی

• فین‌تک به ادغام فناوری در خدمات مالی اشاره دارد که هدف آن بهبود استفاده و ارائه این خدمات به مصرف‌کنندگان است.
• این فناوری عمدتاً با تجزیه خدمات شرکت‌های مالی و ایجاد بازارهای جدید برای آن‌ها کار می‌کند.
• شرکت‌های فعال در صنعت مالی که از فین‌تک استفاده می‌کنند، به گسترش شمول مالی کمک کرده و از فناوری برای کاهش هزینه‌های عملیاتی بهره می‌برند.
• سرمایه‌گذاری در فین‌تک در حال افزایش است، اما چالش‌های نظارتی همچنان وجود دارد.
• نمونه‌هایی از کاربردهای فین‌تک شامل ربات‌های مشاور سرمایه‌گذاری، اپلیکیشن‌های پرداخت، اپلیکیشن‌های وام‌دهی همتا به همتا (P2P)، اپلیکیشن‌های سرمایه‌گذاری و اپلیکیشن‌های مرتبط با ارزهای دیجیتال است.

درک فین‌تک

به طور کلی، اصطلاح «فناوری مالی» می‌تواند به هر نوآوری در نحوه انجام تراکنش‌های مالی اشاره داشته باشد، از اختراع پول دیجیتال گرفته تا سیستم دفترداری دوطرفه. از زمان انقلاب اینترنت، فناوری مالی رشد چشمگیری داشته است.

احتمالاً شما هر روز از نوعی فین‌تک استفاده می‌کنید. برخی نمونه‌های آن شامل انتقال وجه از حساب بدهی به حساب جاری از طریق آیفون، ارسال پول به یک دوست از طریق ونمو (Venmo) یا مدیریت سرمایه‌گذاری‌ها از طریق یک کارگزاری آنلاین است. طبق شاخص پذیرش جهانی فین‌تک EY در سال ۲۰۱۹، دو سوم مصرف‌کنندگان حداقل از دو یا چند سرویس فین‌تک استفاده می‌کنند و آگاهی آن‌ها از این فناوری به عنوان بخشی از زندگی روزمره‌شان در حال افزایش است.

فین‌تک در عمل

استارتاپ‌های فین‌تکی که بیشترین توجه و سرمایه‌گذاری را جذب کرده‌اند، همگی یک ویژگی مشترک دارند: آن‌ها طراحی شده‌اند تا به چالش کشیدن و در نهایت جایگزینی ارائه‌دهندگان سنتی خدمات مالی بپردازند. این کار را با چابک‌تر بودن، خدمت‌رسانی به بخش‌های کمتر برخوردار جامعه یا ارائه خدمات سریع‌تر و بهتر انجام می‌دهند.

به عنوان مثال، شرکت مالی افرم (Affirm) تلاش می‌کند تا شرکت‌های کارت اعتباری را از فرآیند خرید آنلاین حذف کند و روشی را برای دریافت وام‌های فوری و کوتاه‌مدت برای خریدها ارائه دهد. اگرچه نرخ‌های بهره ممکن است بالا باشد، اما افرم ادعا می‌کند که به مصرف‌کنندگانی که اعتبار ضعیف دارند یا هیچ سابقه اعتباری ندارند، فرصتی برای دریافت اعتبار و ایجاد سابقه اعتباری می‌دهد.

به همین ترتیب، Better Mortgage قصد دارد فرآیند دریافت وام مسکن را از طریق یک پلتفرم کاملاً دیجیتال ساده‌تر کند. این شرکت می‌تواند ظرف ۲۴ ساعت از زمان درخواست، یک نامه تأییدیه اولیه را برای کاربران صادر کند. GreenSky نیز تلاش می‌کند تا با اتصال متقاضیان وام‌های مربوط به بهبود خانه به بانک‌ها، مصرف‌کنندگان را از مراجعه به وام‌دهندگان دور نگه دارد و از طریق ارائه دوره‌های بدون بهره، به کاهش هزینه‌های بهره کمک کند.

برای افرادی که سابقه اعتباری ضعیف یا نامشخصی دارند، تالا (Tala) در بازارهای در حال توسعه، وام‌های خرد ارائه می‌دهد. این شرکت با بررسی دقیق داده‌های تلفن همراه کاربران، از جمله تاریخچه تراکنش‌های مالی و حتی عواملی غیرمرتبط مانند نوع بازی‌های موبایلی که کاربران انجام می‌دهند، اعتبار آن‌ها را ارزیابی می‌کند. تالا تلاش می‌کند تا گزینه‌های بهتری نسبت به بانک‌های محلی، وام‌دهندگان غیررسمی و سایر مؤسسات مالی خرد در اختیار این افراد قرار دهد.

به طور خلاصه، اگر تاکنون احساس کرده‌اید که بخشی از زندگی مالی شما ناخوشایند است (مثلاً فرآیند دریافت وام مسکن از یک وام‌دهنده سنتی) یا متناسب با نیازهای شما نیست، احتمالاً فین‌تک راه‌حلی برای شما دارد یا در تلاش است تا آن را ارائه دهد.

افق‌های در حال گسترش فین‌تک

در ساده‌ترین شکل خود، فین‌تک خدمات مالی را به اجزای مستقل تقسیم می‌کند که اغلب استفاده از آن‌ها را آسان‌تر می‌سازد. ترکیب این خدمات ساده‌شده با فناوری، به شرکت‌های فین‌تکی اجازه می‌دهد تا کارآمدتر عمل کنند و هزینه‌های مربوط به هر تراکنش را کاهش دهند.

اگر یک واژه بتواند تأثیر نوآوری‌های فین‌تکی بر تجارت سنتی، بانکداری، مشاوره مالی و محصولات مالی را توصیف کند، آن واژه "تحول" است—واژه‌ای که احتمالاً در مکالمات روزمره یا رسانه‌ها بارها شنیده‌اید. محصولات و خدمات مالی که زمانی فقط از طریق شعب بانکی، فروشندگان یا رایانه‌های رومیزی در دسترس بودند، اکنون به‌طور گسترده‌ای در دستگاه‌های همراه ارائه می‌شوند.

به عنوان مثال، اپلیکیشن موبایلی رابین‌هود (Robinhood) که مختص معاملات سهام است، هیچ کارمزدی برای معاملات دریافت نمی‌کند. همچنین، پلتفرم‌های وام‌دهی همتا به همتا (P2P) مانند پراسپر مارکتپلیس (Prosper Marketplace)، لندینگ‌کلاب (LendingClub) و آن‌دک (OnDeck) تلاش می‌کنند تا با باز کردن رقابت در بازار وام‌ها، نرخ بهره را کاهش دهند.

ارائه‌دهندگان وام تجاری مانند کبج (Kabbage)، لِندیو (Lendio)، اکسین (Accion) و فاندینگ سِرکل (Funding Circle) نیز به کسب‌وکارهای نوپا و شرکت‌های مستقر کمک می‌کنند تا سرمایه در گردش موردنیاز خود را از طریق پلتفرم‌هایی سریع و آسان تأمین کنند.

علاوه بر این، استارتاپ بیمه آنلاین اسکار (Oscar) در ماه مارس ۲۰۱۸ موفق به جذب ۱۶۵ میلیون دلار سرمایه شد. چنین دورهای سرمایه‌گذاری کلان در دنیای استارتاپ‌های فین‌تکی غیرمعمول نیست و در سطح جهانی اتفاق می‌افتد.

گذار به رویکرد دیجیتال‌محور و سرمایه‌گذاری مؤسسات سنتی

این تغییر به رویکرد دیجیتال‌محور بسیاری از مؤسسات مالی سنتی را وادار کرده است تا به‌طور گسترده در محصولات مشابه سرمایه‌گذاری کنند. به عنوان مثال، بانک سرمایه‌گذاری گلدمن ساکس (Goldman Sachs) در سال ۲۰۱۶ پلتفرم وام‌دهی مارکوس (Marcus) را راه‌اندازی کرد تا وارد فضای فین‌تک شود.

با این حال، بسیاری از کارشناسان فناوری هشدار می‌دهند که همگام شدن با نوآوری‌های الهام‌گرفته از فین‌تک به چیزی بیش از افزایش هزینه‌های فناوری نیاز دارد. برای رقابت با استارتاپ‌های چابک فین‌تکی، مؤسسات سنتی باید طرز فکر، فرآیندهای تصمیم‌گیری، مدل عملیاتی و حتی ساختار سازمانی خود را تغییر دهند.

فین‌تک و فناوری‌های نوین

فناوری‌های نوین مانند یادگیری ماشینی/هوش مصنوعی (AI)، تحلیل پیش‌بینی‌کننده رفتار و بازاریابی داده‌محور به حذف حدس و گمان از تصمیمات مالی کمک می‌کنند. اپلیکیشن‌های هوشمند نه‌تنها عادات کاربران را یاد می‌گیرند، بلکه از طریق بازی‌های آموزشی، کاربران را در فرایند تصمیم‌گیری مالی آگاهانه‌تر در مورد هزینه‌ها و پس‌اندازهای خود مشارکت می‌دهند.

فین‌تک همچنین از فناوری‌های خدمات مشتری خودکار استقبال کرده است و از چت‌بات‌ها و رابط‌های هوش مصنوعی برای ارائه پشتیبانی در وظایف اولیه و کاهش هزینه‌های نیروی انسانی بهره می‌برد.

علاوه بر این، فین‌تک در مبارزه با تقلب نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. با استفاده از الگوهای پرداخت و تحلیل داده‌ها، تراکنش‌های غیرعادی را شناسایی کرده و ریسک تخلفات مالی را کاهش می‌دهد.

چشم‌انداز فین‌تک
از اواسط دهه ۲۰۱۰، فین‌تک با رشد چشمگیری مواجه شد و استارتاپ‌های این حوزه میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری خطرپذیر دریافت کردند. برخی از این استارتاپ‌ها به تک‌شاخ (شرکت نوپایی که ارزش بازار آن از یک میلیارد دلار آمریکا گذر کرده باشد) تبدیل شدند و مؤسسات مالی سنتی نیز یا این شرکت‌های نوپا را خریداری کردند یا خدمات فین‌تکی خود را توسعه دادند.

آمریکای شمالی همچنان پیشرو در تولید استارتاپ‌های فین‌تکی است، اما آسیا در جایگاه دوم و اروپا در رتبه بعدی قرار دارند. برخی از حوزه‌های فعال در نوآوری فین‌تک شامل موارد زیر هستند:

- رمزارزها (مانند بیت‌کوین و اتریوم)، توکن‌های دیجیتال (مانند NFT) و پول دیجیتال که اغلب بر فناوری بلاکچین متکی هستند. بلاکچین یک دفتر کل توزیع‌شده (DLT) است که داده‌ها را روی شبکه‌ای از رایانه‌ها ذخیره می‌کند و فاقد یک دفتر مرکزی است. بلاکچین همچنین امکان اجرای قراردادهای هوشمند را فراهم می‌کند، که به‌طور خودکار توافقات بین طرفین مانند خریداران و فروشندگان را اجرا می‌کنند.

-بانکداری باز مفهومی است که می‌گوید همه باید به داده‌های بانکی دسترسی داشته باشند تا بتوانند برنامه‌هایی بسازند که یک شبکه متصل از مؤسسات مالی و ارائه‌دهندگان خدمات شخص ثالث ایجاد کنند. مثال خوبی از این، ابزار مدیریت مالی Mint (مینت) است.

- اینشورتک (Insurtech)، که با استفاده از فناوری تلاش می‌کند صنعت بیمه را ساده و کارآمدتر کند.

- رگ‌تک (Regtech)، که به شرکت‌های خدمات مالی کمک می‌کند تا از قوانین نظارتی و ضدپولشویی پیروی کنند و پروتکل‌های احراز هویت مشتری (KYC) را برای مقابله با تقلب بهبود ببخشند.

- مشاوران روبو (Robo-advisors)، مانند بترمنت (Betterment)، که با استفاده از الگوریتم‌ها، مشاوره سرمایه‌گذاری را خودکار کرده و هزینه آن را کاهش می‌دهند.

- خدمات مالی برای افراد فاقد حساب بانکی یا کم‌بهره از خدمات بانکی، که به افراد کم‌درآمد یا محروم که از سوی بانک‌های سنتی نادیده گرفته می‌شوند، خدمات ارائه می‌دهند. این اپلیکیشن‌ها شمول مالی را افزایش می‌دهند.

- امنیت سایبری، که به دلیل رشد جرایم سایبری و ذخیره‌سازی غیرمتمرکز داده‌ها، به‌شدت با فین‌تک گره خورده است.

- چت‌بات‌های هوش مصنوعی که در سال ۲۰۲۲ محبوبیت یافتند، نمونه دیگری از حضور فین‌تک در زندگی روزمره هستند.

کاربران فین‌تک

چهار دسته کلی از کاربران فین‌تک وجود دارد:

• - کسب‌وکار به کسب‌وکار (B2B) برای بانک‌ها
• - مشتریان بانک‌های B2B
• - کسب‌وکار به مصرف‌کننده (B2C) برای کسب‌وکارهای کوچک
• - مصرف‌کنندگان

روندهای بانکداری موبایلی، افزایش دسترسی به اطلاعات، داده‌های دقیق‌تر، تحلیل‌های پیشرفته و تمرکززدایی از خدمات مالی فرصت‌هایی را برای تعامل این چهار گروه به شیوه‌های بی‌سابقه ایجاد می‌کند.

از نظر مصرف‌کنندگان، هرچه فرد جوان‌تر باشد، آگاهی و درک بیشتری از فین‌تک خواهد داشت. فناوری‌های مالی اغلب به نسل‌های Z و هزاره (Millennials) هدف‌گذاری شده‌اند، زیرا این نسل‌ها هم از نظر جمعیتی گسترده هستند و هم پتانسیل درآمدی رو به رشدی دارند.

از منظر کسب‌وکارها، قبل از ظهور فین‌تک، صاحبان کسب‌وکار یا استارتاپ‌ها برای تأمین مالی و سرمایه اولیه به بانک‌ها مراجعه می‌کردند. همچنین، اگر قصد پذیرش پرداخت‌های کارت اعتباری را داشتند، لازم بود با یک ارائه‌دهنده خدمات پرداخت همکاری کرده و حتی زیرساخت‌هایی مانند پایانه‌های متصل به خط تلفن را نصب کنند. امروزه، با پیشرفت فناوری موبایل، این موانع از میان برداشته شده‌اند.

مقررات و فین‌تک

خدمات مالی از جمله پرهزینه‌ترین و سخت‌گیرانه‌ترین بخش‌های مقرراتی در سراسر جهان هستند. از این رو، رگولاتوری به بزرگ‌ترین دغدغه دولت‌ها در مواجهه با رشد فین‌تک تبدیل شده است.

بر اساس گزارش وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، در حالی که شرکت‌های فین‌تک فرصت‌ها و قابلیت‌های جدیدی را برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کنند، ریسک‌های جدیدی نیز به همراه دارند. از جمله نگرانی‌های اصلی این نهاد حریم خصوصی داده‌ها و آربیتراژ مقرراتی است. در گزارش اخیر خود در نوامبر 2022، این وزارتخانه خواستار افزایش نظارت بر فعالیت‌های مالی مصرف‌کنندگان، به‌ویژه در شرکت‌های غیربانکی شد.

مقررات در دنیای نوظهور رمزارزها نیز یک چالش مهم محسوب می‌شود. عرضه اولیه کوین (ICO) یکی از روش‌های تأمین مالی است که به استارتاپ‌ها اجازه می‌دهد بدون واسطه از سرمایه‌گذاران خرد سرمایه جذب کنند. در بیشتر کشورها، این فرایند بدون نظارت رسمی انجام می‌شود و بستری برای کلاهبرداری‌های مالی فراهم کرده است. علاوه بر این، ابهامات قانونی در مورد ICOها به برخی از کارآفرینان اجازه داده است که توکن‌های امنیتی (Security Tokens) را در پوشش توکن‌های کاربردی (Utility Tokens) به فروش برسانند تا از نظارت کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) و هزینه‌های انطباقی اجتناب کنند.

با توجه به تنوع گسترده خدمات فین‌تک و صنایع مختلفی که این فناوری تحت تأثیر قرار می‌دهد، ایجاد یک چارچوب نظارتی جامع و یکپارچه دشوار است. تاکنون، دولت‌ها عموماً از مقررات موجود استفاده کرده‌اند و در برخی موارد، قوانین را برای نظارت بر فین‌تک سفارشی‌سازی کرده‌اند.

مثال‌هایی از کابردهای فین‌تک

فین‌تک در حوزه‌های مختلفی از خدمات مالی مورد استفاده قرار گرفته است. در اینجا چند نمونه از کاربردهای آن آورده شده است:

• مشاوران رباتی (Robo-Advisors): برنامه‌ها یا پلتفرم‌های آنلاینی که به‌طور خودکار و بهینه سرمایه‌گذاری را مدیریت می‌کنند، معمولاً با هزینه کم و در دسترس افراد عادی.
• اپلیکیشن‌های سرمایه‌گذاری: مانند رابین‌هود که خرید و فروش سهام، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) و رمزارزها را از طریق موبایل، اغلب بدون کمیسیون، امکان‌پذیر می‌کنند.
• اپلیکیشن‌های پرداخت: مانند پی‌پال (PayPal)، ونمو (Venmo)، بلاک (Block)، زل (Zelle)، و کش‌اپ (Cash App) که انتقال پول بین افراد و کسب‌وکارها را سریع و آسان کرده‌اند.
• اپلیکیشن‌های مدیریت مالی شخصی: مانند مینت (Mint)، وای‌‌ان‌ای‌بی (YNAB) و کویکن سیمپلیفای (Quicken Simplifi) که امکان مشاهده تمام دارایی‌ها، تنظیم بودجه، پرداخت قبوض و مدیریت هزینه‌ها را فراهم می‌کنند.
• پلتفرم‌های وام‌دهی همتا به همتا (P2P): مانند پراسپر مارکتپلیس، لندینگ‌کلاب، و آپ‌استارت (Upstart) که به افراد و کسب‌وکارهای کوچک اجازه می‌دهند از سرمایه‌گذاران خرد وام دریافت کنند.
• اپلیکیشن‌های رمزارزی: از جمله کیف پول‌ها، صرافی‌ها، و پلتفرم‌های پرداخت که امکان نگهداری، انتقال و معامله رمزارزها مانند بیت‌کوین و توکن‌های غیرمثلی (NFT) را فراهم می‌کنند.
• اینشورتک (Insurtech): به‌کارگیری فناوری در صنعت بیمه، مانند دستگاه‌هایی که سبک رانندگی را برای تنظیم نرخ بیمه خودرو پایش می‌کنند.

آیا فین‌تک تنها به بانکداری مربوط می‌شود؟
خیر، فین‌تک فقط محدود به بانکداری نیست. در حالی که بانک‌ها و استارتاپ‌ها برنامه‌های فین‌تک را در زمینه‌های مختلف بانکداری مانند حساب‌های جاری و پس‌انداز، انتقال وجه، کارت‌های اعتباری/نقدی و وام‌ها توسعه داده‌اند، فین‌تک در سایر حوزه‌ها مانند امور مالی شخصی، سرمایه‌گذاری، پرداخت‌ها، بیمه و غیره نیز گسترش یافته است. این برنامه‌ها به دلیل ارائه راه‌حل‌های راحت‌تر، مقرون‌به‌صرفه‌تر و دسترسی آسان‌تر برای مصرف‌کنندگان محبوب شده‌اند.

فین‌تک‌ها چگونه درآمد کسب می‌کنند؟
فین‌تک‌ها بسته به تخصص خود روش‌های مختلفی برای کسب درآمد دارند:

• فین‌تک‌های بانکی ممکن است از طریق کارمزدها، بهره وام‌ها و فروش محصولات مالی مانند بیمه یا خدمات سرمایه‌گذاری درآمد کسب کنند.
• برنامه‌های سرمایه‌گذاری ممکن است از طریق کارمزدهای کارگزاری، استفاده از پرداخت به ازای انجام سفارشات (PFOF) یا دریافت درصدی از دارایی‌های تحت مدیریت (AUM) درآمد کسب کنند.
• برنامه‌های پرداخت ممکن است از طریق بهره از وجوه نگهداری‌شده و دریافت کارمزد برای ویژگی‌های اضافی مانند برداشت زودتر یا استفاده از کارت اعتباری درآمد کسب کنند.