سهم ثبت‌شده جهانی چیست؟

سهم ثبت‌شده جهانی (GRS) چیست؟

«سهم ثبت‌شده جهانی» یا Global Registered Share (GRS)، نوعی اوراق بهادار است که اگرچه در ایالات متحده منتشر می‌شود، اما در بازارهای مختلف جهانی نیز به ثبت می‌رسد و در ارزهای گوناگون معامله می‌شود. این یعنی سهام یکسان می‌توانند در بورس‌های کشورهای مختلف و با ارزهای متفاوت معامله شوند، بدون اینکه نیاز به تبدیل به ارز بومی باشد. دارندگان این سهام، درست مانند سایر سهام‌داران، از حقوق یکسانی برخوردارند؛ از جمله حق رأی، دریافت سود سهام (dividends) و سایر مزایا در شرکت منتشرکننده.

نکات کلیدی:

• سهم ثبت‌شده جهانی در آمریکا منتشر می‌شود، اما در بازارها و ارزهای مختلف ثبت شده و قابل معامله است.

• برخلاف «رسیدهای سپرده آمریکایی» (ADRs) که توسط بانک‌ها و به نمایندگی از مالکیت صادر می‌شوند، GRS‌ها مستقیماً توسط خود شرکت صادرکننده منتشر می‌شوند.

• مزیت اصلی GRS‌ها، قابلیت جابه‌جایی بین بازارها و کشورها است، بدون نیاز به صدور دوباره یا تبدیل ارزی.

• نکته منفی مهم این است که راه‌اندازی GRS فرایندی پیچیده و طولانی دارد، چون نیاز به هماهنگی با مقررات چند بازار مختلف دارد.

درک بهتر «سهام ثبت‌شده جهانی» (Global Registered Shares یا GRS)

سهام جهانی یا GRS، در اصل مشابه سهام عادی هستند، با این تفاوت که سرمایه‌گذاران می‌توانند آن‌ها را در بورس‌های مختلف دنیا و با ارزهای متفاوت خرید و فروش کنند. مثلاً اگر یک شرکت عمومی، سهام خود را به دلار در بورس نیویورک (NYSE) عرضه کند و همان سهام را به پوند در بورس لندن (یا برعکس) منتشر کند، در واقع در حال انتشار سهام ثبت‌شده جهانی است.

تفاوت GRS با «رسید سپرده‌گذاری بین‌المللی» (IDR) و «رسید سپرده‌گذاری آمریکایی» (ADR)

GRSها با رسیدهای سپرده‌گذاری بین‌المللی یا IDR که رایج‌تر هستند، تفاوت اساسی دارند. IDR در واقع گواهی‌های قابل معامله‌ای هستند که توسط یک بانک صادر می‌شوند و نشان‌دهنده مالکیت سهام در یک شرکت خارجی هستند؛ این سهام توسط بانک و به‌صورت امانی نگهداری می‌شود. در ایالات متحده، به این گواهی‌ها ADR (رسید سپرده‌گذاری آمریکایی) گفته می‌شود.
تفاوت اصلی بین ADR و سهام جهانی در این است که ADR فقط توسط بانک‌های آمریکایی برای سهام شرکت‌های خارجی منتشر می‌شود و این سهام در بورس‌های آمریکا معامله می‌شوند. سهام واقعیِ مربوط به یک ADR در یک شعبه خارجی از یک مؤسسه مالی آمریکایی نگهداری می‌شود، نه توسط یک نهاد بین‌المللی.

مزیت ADRها این است که سرمایه‌گذاران آمریکایی می‌توانند به راحتی در سهام شرکت‌های خارجی سرمایه‌گذاری کنند و سود نقدی و سود سرمایه‌ای را به دلار آمریکا دریافت کنند. جالب است بدانید که اولین ADR در سال ۱۹۲۷ توسط بانک J.P. Morgan برای فروشگاه معروف «سلفریجز» لندن منتشر شد. (بنیان‌گذار این فروشگاه، هری گوردون سلفریج، اهل آمریکا بود). این گواهی در بورس نیویورک کورب (که بعداً تبدیل به AMEX شد) فهرست شد.

GDR در اروپا چیست؟

در اروپا، به IDRها معمولاً GDR (رسید سپرده‌گذاری جهانی) گفته می‌شود. GDRها هم گواهی‌هایی هستند که در چندین کشور برای سهام یک شرکت خارجی صادر می‌شوند. این رسیدها مثل اوراق بهادار داخلی معامله می‌شوند، اما در واقع نماینده سهام یک شرکت خارجی (غیر آمریکایی) هستند. GDRها معمولاً برای جذب سرمایه در بازارهای خصوصی به‌کار می‌روند و می‌توانند با ارز دلار آمریکا یا یورو قیمت‌گذاری شوند.

مزایا و معایب سهام ثبت‌شده جهانی (Global Registered Shares یا GRS)

سهام جهانی این امکان را فراهم می‌کند که بدون نیاز به تبدیل ارز یا صدور گواهی‌های جدید، در بازارهای مختلف بین‌المللی معامله شود؛ و معمولاً هزینه‌ی آن از ابزارهای مشابه مثل ADR کمتر است. با گسترش جهانی‌سازی، ممکن است معامله اوراق بهادار در چندین بازار به‌طور همزمان رایج‌تر شود. در چنین شرایطی، سهام جهانی جذاب‌تر خواهد بود و کارایی ابزارهایی مانند ADR کاهش می‌یابد.

با حرکت بازارها به سمت معاملات شبانه‌روزی، انتظار می‌رود بورس‌ها و نهادهای تسویه حساب به سمت ادغام حرکت کنند که همین موضوع باعث سهولت بیشتر در استفاده از سهام جهانی خواهد شد. از طرفی، اگر قوانین نظارتی بازارها به یکدیگر نزدیک‌تر شوند، نیاز به تطبیق با مقررات محلی مختلف کاهش می‌یابد. در چنین سناریویی، یک اوراق بهادار جهانی که در همه‌جا قابل معامله است، می‌تواند شاخص بهتری برای سنجش نقدشوندگی جهانی باشد.

چرا با وجود مزایا، سهام جهانی هنوز رایج نیست؟

با اینکه سهام جهانی ظرفیت‌های زیادی دارد، اما از زمان معرفی‌اش تاکنون، تعداد محدودی از این نوع سهام منتشر شده‌اند. بسیاری از شرکت‌هایی که می‌خواهند سهامشان را در آمریکا عرضه کنند، ترجیح می‌دهند از روش ADR استفاده کنند، چون فکر می‌کنند این کار آن‌ها را به طیف گسترده‌تری از سرمایه‌گذاران آمریکایی متصل می‌کند. برخی کارشناسان مالی معتقدند که جایگزینی ADR با سهام جهانی ممکن است نتیجه‌ی معکوس داشته باشد؛ یعنی به‌جای افزایش نقدشوندگی، آن را کاهش دهد.

یکی دیگر از چالش‌ها این است که زیرساخت‌های فعلی بازارهای مالی هنوز ملی هستند، نه جهانی. بنابراین ممکن است سیستم‌های معاملاتی فعلی نتوانند معاملات گسترده سهام جهانی را مدیریت کنند. برای راه‌اندازی چنین سیستمی، باید بورس‌ها و اتاق‌های پایاپای داخلی (Clearinghouses) با نهادهای مشابه آمریکایی همکاری نزدیکی داشته باشند تا مقررات آن‌ها با قوانین کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) هماهنگ شود.

به‌عبارت دیگر، برای هر کشور باید زیرساخت جداگانه‌ای ساخته شود و این فرآیند بسیار پرهزینه و پیچیده است. منتقدان می‌گویند که هزینه‌های پیاده‌سازی چنین برنامه‌هایی، از مزایای آن بیشتر خواهد بود و برای موفقیت آن، باید تغییرات عمده‌ای در مدت‌زمانی بسیار کوتاه صورت گیرد. با این حال، طرفداران سهام جهانی معتقدند که دیر یا زود، شرکت‌های بیشتری به‌جای ADR از سهام جهانی استفاده خواهند کرد، چون هزینه معاملات آن پایین‌تر است و با روند جهانی‌شدن هم‌راستاست.

سنت‌های قدیمی، مانعی برای نوآوری؟

واقعیت این است که سرمایه‌گذاران با ابزارهای آشنا احساس راحتی بیشتری دارند. ADRها سال‌هاست به‌عنوان ابزاری موثر برای سرمایه‌گذاران آمریکایی جهت سرمایه‌گذاری در سهام خارجی استفاده می‌شوند و این سنت ریشه‌دار، همچنان ترجیح بسیاری از مدیران مالی است. علاوه بر این، چالش‌های هماهنگی مقررات محلی با قوانین آمریکایی نیز انگیزه‌ی انتشار گسترده سهام جهانی را کاهش داده است. بنابراین در آینده‌ی نزدیک، بعید است شاهد استقبال گسترده‌ای از GRS باشیم؛ حداقل تا زمانی که ساختارهای جهانی هم‌راستاتر و ساده‌تر نشوند.

تاریخچه‌ای از سهام جهانی

از همان روزهای آغازین فعالیت بورس نیویورک (NYSE)، شرکت‌های خارجی علاقه‌مند بودند سهام خود را در این بازار عرضه کنند و آن را نزد کمیسیون بورس آمریکا (SEC) ثبت کنند. عرضه سهام در آمریکا برای این شرکت‌ها منطقی است چون باعث می‌شود دامنه‌ی سرمایه‌گذاران بالقوه گسترش یابد و نقدشوندگی سهام افزایش یابد. به‌ویژه برای شرکت‌هایی که در آمریکا دارایی، عملیات یا سهام‌داران زیادی دارند، عرضه در آمریکا حتی ضروری‌تر می‌شود.

اما این مسیر، همواره با چالش‌های زیادی همراه بوده است. شرکت‌های خارجی باید هزینه‌های بالا و مداومی را برای عرضه سهام در آمریکا بپردازند. همچنین باید صورت‌های مالی‌شان را با استانداردهای حسابداری آمریکا (GAAP) تطبیق دهند یا تفاوت‌های مهم آن را با اصول حسابداری کشور خود توضیح دهند. علاوه‌براین، مشمول مقررات افشای مستمر، و حتی محدودیت‌هایی در تعامل با رسانه‌ها (حتی در کشور خودشان) می‌شوند.