سرمایه‌گذار فعال چیست؟

سرمایه‌گذار فعال (Activist Investor) معمولاً یک صندوق سرمایه‌گذاری پوشش ریسک (hedge fund) تخصصی است که با خرید بخش قابل‌توجهی از سهام یک شرکت بورسی، تلاش می‌کند نحوه اداره آن شرکت را تغییر دهد.

اهداف این نوع سرمایه‌گذاران می‌تواند از مشاوره به مدیران شرکت تا اقدامات گسترده‌تر مانند فروش شرکت، تجزیه دارایی‌ها، بازسازی ساختار یا حتی تغییر اعضای هیئت‌مدیره باشد.

بر خلاف شرکت‌های سرمایه‌گذاری خصوصی که کل یا عمده سهام شرکت‌ها را می‌خرند تا بعد از بازسازی، با سود بفروشند، سرمایه‌گذاران فعال معمولاً مالک اکثریت نمی‌شوند. آن‌ها بیشتر از طریق صحبت‌های خصوصی با مدیران و ارتباطات عمومی با سهام‌داران دیگر، تلاش می‌کنند نظرها را به خود جلب کنند. اگر این روش‌ها جواب ندهد، ممکن است اقدام به «جنگ وکالتی» (proxy fight) برای انتخاب اعضای جدید هیئت‌مدیره کنند تا خواسته‌هایشان را به شرکت تحمیل کنند.

نکات کلیدی

• سرمایه‌گذاران فعال با خرید سهم اقلیت در شرکت‌ها، در پی تغییر در نحوه اداره آن‌ها هستند.
• اگر مدیران را نتوانند قانع کنند، ممکن است وارد مبارزه وکالتی برای گرفتن کرسی در هیئت‌مدیره شوند.
• برخی صندوق‌های پوشش ریسک به‌طور تخصصی در این زمینه فعالیت دارند، در حالی که سرمایه‌گذاران نهادی گاهی به‌طور موردی وارد می‌شوند.
• هدف آن‌ها ممکن است افزایش ارزش سهام برای سهام‌داران یا پیگیری مسئولیت‌های اجتماعی شرکت باشد.
• کمیسیون بورس آمریکا (SEC) پیشنهاد کرده مقررات افشای اطلاعات سخت‌گیرانه‌تری برای این سرمایه‌گذاران اعمال شود؛ منتقدان می‌گویند این مقررات سودآوری این فعالیت‌ها را کاهش می‌دهد.

شناخت بهتر سرمایه‌گذاران فعال

این افراد گاهی "فعالان سهام‌داری" هم نامیده می‌شوند؛ این عنوان همچنین برای افرادی استفاده می‌شود که شرکت‌ها را به بهبود شرایط کاری یا رعایت مسائل زیست‌محیطی وادار می‌کنند.

اما در عمل، بسیاری از فعالیت‌های سرمایه‌گذاران فعال تنها برای افزایش ارزش سهام شرکت انجام می‌شود، و بیشتر توسط صندوق‌های پوشش ریسک صورت می‌گیرد که در این کار تخصص دارند. آن‌ها از فشار عمومی، لابی‌گری در پشت صحنه و تخصص مدیریتی استفاده می‌کنند.

برخلاف صندوق‌های بازنشستگی یا صندوق‌های مشترکی که گاهی وارد این فضا می‌شوند، صندوق‌های پوشش ریسک معمولاً روی تعداد کمی از شرکت‌ها تمرکز می‌کنند و برای تأثیرگذاری بیشتر از ابزارهای مشتقه مانند اختیار معامله استفاده می‌کنند. برخلاف سرمایه‌گذاران نهادی که معمولاً پس از سال‌ها نگهداری سهام اقدام به فعال‌گری می‌کنند، صندوق‌های پوشش ریسک وقتی وارد یک شرکت می‌شوند که به نظرشان عملکرد خوبی ندارد و قصد دارند سریعاً باعث بهبود ارزش آن شوند.

این صندوق‌ها همچنین حاضرند تاکتیک‌های تهاجمی‌تری مانند انتشار گزارش‌های منفی، نامه‌های تند و جنگ وکالتی برای برکناری مدیران فعلی به‌کار ببرند.

نکته: ظهور سرمایه‌گذاران فعال را می‌توان پاسخی مؤثر از سوی بازار به مشکل نمایندگی دانست. این مشکل زمانی ایجاد می‌شود که مدیران (نمایندگان) به جای منافع سهام‌داران (مالکان واقعی)، به دنبال منافع شخصی خود باشند.

روش‌های سرمایه‌گذاران فعال برای اعلام هدف خود

این افراد معمولاً با ثبت فرم 13D نزد کمیسیون بورس آمریکا، کمپین خود را رسمی اعلام می‌کنند؛ این فرم باید ظرف 10 روز کاری پس از خرید بیش از 5٪ از سهام دارای حق رأی شرکت، ثبت شود.

سرمایه‌گذاران غیرکنترلی یا غیرفعال می‌توانند به‌جای آن فرم ساده‌تری به نام 13G ارسال کنند.

در فرم 13D باید اهداف خرید سهام، برنامه‌هایی مانند ادغام، فروش دارایی، پرداخت سود یا تغییر سیاست‌های شرکت اعلام شود. ارسال این فرم برای سرمایه‌گذار فعال فرصتی است تا عمومی و رسمی دلایل خود برای تغییرات را بیان کند. با این حال، پس از ارسال آن، سرمایه‌گذار دیگر نمی‌تواند به راحتی تصمیمات و برنامه‌هایش را مخفی نگه دارد. هرگونه تغییر مهم باید با ارسال فرم اصلاحی اعلام شود.

سرمایه‌گذاران فعال همچنین ممکن است از طریق نامه‌های عمومی، بیانیه‌های مطبوعاتی، یا گفتگوهای خصوصی با سهام‌داران نهادی، حمایت جمع کنند. به عنوان نمونه، زمانی که «کارل آیکان» حدود 10٪ از سهام نتفلیکس را خرید و شرکت در واکنش یک «قرص سمی» (راهکار دفاعی علیه خرید خصمانه) تصویب کرد، آیکان طی افشای اصلاحی این اقدام را «نمونه‌ای از مدیریت ضعیف» خواند.

نکته مهم: سرمایه‌گذار فعال باید با دلایل قانع‌کننده سایر سهام‌داران را با خود همراه کند، زیرا تنها راه غلبه بر مدیریت فعلی، ایجاد اجماع برای تغییر اعضای هیئت‌مدیره در یک رأی‌گیری وکالتی است.

آینده سرمایه‌گذاری فعال

در سال 2022، کارل آیکان گفت: «فعال‌گری در حال مرگ است»، چون فشارهای قانونی رو به افزایش است. برخی معتقدند تغییرات پیشنهادی در مقررات افشا مانند کاهش زمان ارسال فرم 13D از 10 روز به 5 روز یا الزام به اعلام سریع‌تر تغییرات، می‌تواند فعالیت سرمایه‌گذاران فعال را مختل کند. در صورت تصویب این قوانین، سرمایه‌گذاران باید حتی دارایی‌های غیرمستقیم (مانند اختیار معامله) را نیز گزارش دهند.

کمیسیون بورس می‌گوید این قوانین برای شفافیت بیشتر طراحی شده‌اند، اما منتقدان می‌گویند این مقررات باعث دشوارتر شدن فرآیند فعال‌گری و کاهش سوددهی آن خواهد شد.

با این حال، به‌رغم این نگرانی‌ها، فعالیت سرمایه‌گذاران فعال همچنان در حال رشد است. برای نمونه، نلسون پلتز در نوامبر 2022 با خرید سهام دیزنی بیش از 150 میلیون دلار سود کرد و با بازگشت باب ایگر (مدیرعامل سابق) و طرح بازسازی 5.5 میلیارد دلاری، از مبارزه خود صرف‌نظر کرد.

در سال 2023، شرکت ValueAct نیز در اسپاتیفای سرمایه‌گذاری کرد و با هدف کاهش هزینه‌ها وارد عمل شد. همچنین با گرفتن کرسی در هیئت‌مدیره Salesforce و همراه شدن با چهار سرمایه‌گذار فعال دیگر، موجب اخراج 10٪ از کارکنان شرکت شد. در هر سه مورد، بازارها به ورود این سرمایه‌گذاران واکنش مثبت نشان دادند.

آیا سرمایه‌گذاران فعال گاهی با شرکت‌ها مصالحه می‌کنند؟

بله. چون اهداف آن‌ها لزوماً ضد و نقیض با مدیریت نیست. گاهی توافقاتی بین طرفین انجام می‌شود که طبق آن سرمایه‌گذار فعال کرسی‌هایی در هیئت‌مدیره می‌گیرد و در عوض متعهد می‌شود برای مدتی از تصمیمات مدیریت حمایت کند. این توافقات ممکن است شامل برنامه‌هایی برای تغییرات مدیریتی نیز باشد، ولی اغلب دارای بندهایی هستند که مانع افزایش سهم سرمایه‌گذار فعال یا خروج زودهنگام او از شرکت می‌شود.

آیا سرمایه‌گذاری فعال در حال از بین رفتن است؟

برخی نگران‌اند که قوانین جدید SEC ممکن است فعالیت‌ها را محدود کند. اما آمارها نشان می‌دهد این نوع فعالیت‌ها بعد از افت در سال‌های کرونایی 2020 و 2021، در 2022 به بالاترین حد خود رسیده‌اند و به احتمال زیاد این روند در 2023 و بعد از آن هم ادامه خواهد داشت.

آیا سرمایه‌گذاران فعال واقعاً ارزش ایجاد می‌کنند؟

بله، در بسیاری مواقع، آن‌ها توانسته‌اند مشکل نمایندگی را که میان مدیران و سهام‌داران وجود دارد، کاهش دهند و هم برای خود و هم برای سایر سهام‌داران ارزش خلق کنند. اما این همیشه به نفع آینده شرکت نیست. آن‌ها معمولاً دیدگاه کوتاه‌مدت دارند و بیشتر به اقداماتی مانند افزایش سود تقسیمی یا بازخرید سهام علاقه‌مندند تا سرمایه‌گذاری بلندمدت در رشد شرکت.

کدام سرمایه‌گذار فعال بیشترین افزایش قیمت سهام را ایجاد می‌کند؟

سنجیدن این موضوع به‌طور دقیق دشوار است، اما شرکت Elliott Investment Management اعلام کرده که در روز اعلام مالکیت خود در شرکت‌های هدف، قیمت سهام آن‌ها به‌طور میانگین 8٪ افزایش می‌یابد. به گفته این شرکت، کمپین‌های فعال‌گری آن‌ها در مجموع بیش از 30 میلیارد دلار به ارزش بازار شرکت‌های هدف افزوده است.

بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران فعال کدامند؟

بر اساس دارایی تحت مدیریت (AUM) تا سه‌ماهه اول 2023، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار فعال Third Point Partners از نیویورک است.