سبد بازار چیست؟

سبد بازار (Market Basket) مجموعه‌ای منتخب از محصولات یا دارایی‌ها است که برای ردیابی عملکرد کلی یک بخش خاص از بازار طراحی شده است. این گاهی به عنوان سبد کالاها نیز شناخته می‌شود.

در اقتصاد، سبد بازار بر شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) تمرکز دارد که قیمت کالاهای مختلف مصرفی را ردیابی می‌کند و از سطح قیمت‌ها برای تخمین نرخ تورم استفاده می‌کند. با این حال، برای سرمایه‌گذاران، سبد بازار به اوراق بهادار مالی مربوط می‌شود و ایده اصلی پشت صندوق‌های شاخص است.

در بازارهای اوراق بهادار، "سبدها" همچنین می‌توانند در معاملات برنامه‌ای (program trading) دیده شوند، جایی که معامله‌گران ممکن است به طور همزمان در چندین سهام یا ارز موقعیت‌هایی ایجاد کنند.

نکات کلیدی

• سبد بازار ترکیبی منتخب از کالاها و خدمات است که عملکرد یک بازار یا بخش خاص را ردیابی می‌کند.
• شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI)، یک سبد بازار محبوب، بر اساس تغییرات میانگین قیمت پرداخت‌شده برای یک سبد خاص از کالاها و خدمات در طول زمان، تخمینی از تورم ارائه می‌دهد.
• CPI بیش از ۲۰۰ دسته‌بندی شامل آموزش، مسکن، حمل‌ونقل و تفریح را به عنوان یک معیار اقتصادی استفاده می‌کند.
• تحلیل سبد بازار توسط فروشگاه‌های خرده‌فروشی برای پیش‌بینی و افزایش خریدهای ناگهانی بر اساس گروه‌هایی از اقلامی که مشتری خریداری می‌کند، استفاده می‌شود.

سبد بازار چگونه کار می‌کند؟

سبد بازار به مجموعه‌ای از کالاها و خدمات اشاره دارد که به طور مداوم در یک سیستم اقتصادی خرید و فروش می‌شوند. اقتصاددانان، سیاستمداران و تحلیلگران مالی از سبدهای بازار برای ردیابی تغییرات قیمت در طول زمان و تعیین سطوح تورم استفاده می‌کنند. شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین سبد بازار، CPI است که به اقتصاددانان کمک می‌کند تا روند خرید مصرف‌کنندگان را پیش‌بینی کنند. این سبد برای ردیابی تورم در یک بازار یا کشور خاص استفاده می‌شود.

در سیستم مالی، سبدهای بازار مانند S&P 500 و صندوق‌های شاخص، اساساً نمونه‌ای گسترده از سهام، اوراق قرضه یا سایر اوراق بهادار در بازار هستند. این سبدها به سرمایه‌گذاران یک معیار (benchmark) ارائه می‌دهند که می‌توانند بازده سرمایه‌گذاری خود را با آن مقایسه کنند.

ملاحظات ویژه

تحلیل سبد بازار عموماً در خرده‌فروشی استفاده می‌شود. این تحلیل بر این ایده استوار است که اکثر خریدها به صورت ناگهانی انجام می‌شوند و تلاش می‌کند پیش‌بینی کند که مشتری چه چیزی ممکن است خریداری کند اگر ایده‌ای به ذهنش برسد.

تحلیلگران سبد بازار به گروهی از اقلام خریداری‌شده توسط یک مشتری نگاه می‌کنند و سپس سعی می‌کنند تعیین کنند که مشتری در صورت ارائه چه چیز دیگری ممکن است خریداری کند. تحلیلگران از این اطلاعات برای تصمیم‌گیری در مورد محل قرارگیری اقلام در فروشگاه، اینکه کدام گروه‌های جمعیتی خریدهای خاصی انجام می‌دهند، در چه روزهایی از هفته این خریدها ممکن است انجام شوند، و در چه زمان‌هایی از سال این مشتریان بیشترین هزینه را می‌کنند، استفاده می‌کنند.

مهم
تحلیل سبد بازار می‌تواند برای پیش‌بینی خریدهای کارت اعتباری، الگوهای تماس تلفنی، تقلب بیمه‌ای و موارد دیگر استفاده شود.

انواع سبدهای بازار

CPI یک معیار اقتصادی است که تغییرات میانگین قیمت پرداخت‌شده برای یک سبد خاص از کالاها و خدمات را در طول زمان بررسی می‌کند. CPI به عنوان یک شاخص اقتصاد کلان، ابزاری برای تعدیل ارزش‌های پولی در طول زمان و روشی برای تنظیم تورم استفاده می‌شود. CPI شاخص هزینه زندگی نیست؛ بلکه معیاری از الگوهای هزینه و سطح قیمت‌ها برای مصرف‌کنندگان شهری و کارگران شهری است. این شاخص، برخلاف معیارهای مختلف اشتغال، بیکاران و بازنشستگان را نیز در نظر می‌گیرد.

سبد بازار مورد استفاده برای CPI از اطلاعاتی که افراد درباره عادات هزینه‌ای خود ارائه می‌دهند، استخراج می‌شود. بیش از ۲۰۰ دسته‌بندی مصرف در ساختار CPI تحلیل می‌شوند تا ترکیبی از کالاها و خدمات که نماینده خریدهای متوسط است، تولید شود. هر دسته‌بندی انتخاب‌شده وزن مشخصی بر اساس نسبت آن به سبد کالاها دریافت می‌کند. برخی از دسته‌بندی‌های سبد بازار CPI شامل مسکن، حمل‌ونقل، تفریح، پوشاک و آموزش است.

سبد بازار مورد استفاده برای CPI همچنین شامل مؤلفه‌هایی خارج از محدوده کالاها و خدمات مصرفی است. به عنوان مثال، هزینه‌های دولتی برای کالاهای عمومی، مانند آب و فاضلاب، در سبد بازار گنجانده شده است. مالیات‌های اعمال‌شده بر محصولات و خدماتی که قبلاً در سبد بازار هستند نیز شامل می‌شوند. با این حال، محصولات مالی مانند سهام و اوراق قرضه در سبد بازار گنجانده نمی‌شوند. در اصل، سبد بازار تمام کالاها و خدماتی را که توسط جمعیتی که CPI نمایندگی می‌کند، خرید و فروش می‌شوند، نشان می‌دهد.

مثال واقعی از سبد بازار

از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱، CPI در ایالات متحده از ۱.۲٪ به ۴.۷٪ افزایش یافت که سریع‌ترین نرخ افزایش از سال ۲۰۱۷ بود. دولت این افزایش را به افزایش هزینه‌های بنزین، مراقبت‌های پزشکی، مسکن و اجاره نسبت داد. این افزایش در CPI به معنای تورم بود، زمانی که قیمت‌های سبد کالاها افزایش یافت.

این نشان‌دهنده اعتماد مردم به اقتصاد و تمایل آن‌ها به هزینه کردن است. با نظارت بر CPI و تورم، دولت‌ها و بانک‌های مرکزی سیاست‌های پولی را تنظیم می‌کنند. بانک‌های مرکزی اقتصادهای توسعه‌یافته، از جمله فدرال رزرو در ایالات متحده، به طور کلی هدف نگه داشتن نرخ تورم در حدود ۲٪ را دارند. پس از دوره‌ای طولانی با نرخ‌های بهره پایین، فدرال رزرو در سال ۲۰۱۸ نرخ بهره را چهار بار افزایش داد تا با اقتصاد قوی و تورم مقابله کند. در ژوئن ۲۰۲۲، با مواجهه ایالات متحده با بالاترین تورم در ۴۰ سال گذشته، فدرال رزرو نرخ بهره را ۷۵ واحد پایه افزایش داد و به محدوده ۱.۵۰٪ تا ۱.۷۵٪ رساند.