دارنده اوراق قرضه به شخص یا نهادی گفته می‌شود که در اوراق قرضه سرمایه‌گذاری می‌کند یا مالک آن‌هاست. دارندگان اوراق قرضه، اوراق بدهی را در اختیار دارند که معمولاً توسط شرکت‌ها یا دولت‌ها منتشر می‌شود. در واقع، آن‌ها با اعطای سرمایه به ناشر اوراق، پولی را قرض می‌دهند. در ازای این سرمایه‌گذاری، دارندگان اوراق در زمان سررسید اوراق، اصل سرمایه خود را دریافت می‌کنند. در بسیاری از موارد، این اوراق به‌صورت دوره‌ای نیز سود یا بهره‌ای به دارنده پرداخت می‌کنند.
نکات کلیدی
- دارنده اوراق قرضه سرمایه‌گذاری است که اوراق منتشرشده توسط نهادهایی مانند شرکت‌ها یا نهادهای دولتی را خریداری می‌کند.
- دارنده اوراق، در اصل به ناشر پول قرض می‌دهد و در نتیجه از برخی حقوق و اولویت‌هایی نسبت به سهام‌داران برخوردار می‌شود.
- در زمان سررسید، دارنده اوراق اصل سرمایه‌اش را بازپس می‌گیرد و معمولاً در طول زمان نیز پرداخت‌های بهره (کوپن) دریافت می‌کند.
- اگر ارزش اوراق در بازار ثانویه افزایش یابد، دارنده می‌تواند از فروش آن نیز سود کسب کند.
درک بهتر دارندگان اوراق قرضه
همان‌طور که گفته شد، شخص یا نهادی که در اوراق قرضه سرمایه‌گذاری می‌کند، دارنده اوراق نامیده می‌شود. این سرمایه‌گذاران اوراق قرضه را مستقیماً از نهاد منتشرکننده خریداری می‌کنند. این اوراق معمولاً توسط دولت‌ها (فدرال، ایالتی، محلی) یا شرکت‌ها صادر می‌شوند. برای مثال، افراد می‌توانند اوراق خزانه (Treasury Bonds) را مستقیماً از خزانه‌داری آمریکا در حراج‌های اولیه خریداری کنند.
دولت‌ها معمولاً برای تأمین مالی پروژه‌هایی نظیر برنامه‌های اجتماعی یا زیرساختی اوراق منتشر می‌کنند. شرکت‌ها نیز برای رشد و توسعه خود از این روش استفاده می‌کنند.
دارنده اوراق با پرداخت سرمایه اولیه، اوراق را خریداری می‌کند و ناشر تعهد می‌دهد که در تاریخ سررسید، اصل پول را بازپرداخت کند. در بسیاری از موارد، ناشر متعهد می‌شود که در طول زمان نیز بهره‌های دوره‌ای پرداخت کند.
اوراق قرضه معمولاً ایمن‌تر از سهام تلقی می‌شوند، زیرا در صورت ورشکستگی ناشر، دارندگان اوراق نسبت به سهام‌داران اولویت دارند. به بیان دیگر، در صورت انحلال شرکت، دارایی‌ها ابتدا به دارندگان اوراق تعلق می‌گیرد.
نکته مهم:
امنیت اوراق قرضه به توان مالی ناشر بستگی دارد. اگر شرکت ورشکسته شود یا در بازپرداخت بدهی ناتوان باشد، دارنده اوراق ممکن است کل سرمایه‌اش را از دست بدهد.
جزئیات مهم برای دارندگان اوراق قرضه
در هنگام سرمایه‌گذاری در اوراق قرضه، چند مؤلفه کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد. برخلاف سهام، اوراق قرضه مالکیت در شرکت ایجاد نمی‌کند. این اوراق صرفاً تعهداتی برای بازپرداخت بدهی هستند و قیمت آن‌ها تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد.
نرخ بهره (Coupon Rate)
نرخ بهره یا کوپن، نرخی است که شرکت یا دولت به دارنده اوراق پرداخت می‌کند. این نرخ می‌تواند ثابت یا شناور باشد. برای مثال، ممکن است به بازدهی اوراق خزانه ۱۰ ساله آمریکا متصل شود.
برخی از اوراق بهره پرداخت نمی‌کنند. در عوض، آن‌ها با قیمتی پایین‌تر از ارزش اسمی فروخته می‌شوند. برای مثال، «اوراق بدون کوپن» (Zero-Coupon Bond) بهره نمی‌پردازند، اما با تخفیف زیاد فروخته می‌شوند و در زمان سررسید، ارزش کامل اسمی را بازمی‌گردانند.
برای نمونه، اوراقی به ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار ممکن است با قیمت ۹۵۰ دلار فروخته شود و در سررسید، ۱۰۰۰ دلار به دارنده بازگردد (۵۰ دلار سود).
تاریخ سررسید
تاریخ سررسید زمانی است که ناشر باید اصل سرمایه را به دارنده بازپرداخت کند. دولت‌ها معمولاً در تاریخ سررسید این بازپرداخت را انجام می‌دهند. شرکت‌ها اما روش‌های مختلفی دارند.
روش رایج، پرداخت یک‌باره اصل سرمایه در تاریخ سررسید است (redemption out of capital).
روش دیگر، استفاده از ذخیره بازخرید اوراق (debenture redemption reserve) است که در آن شرکت سالانه مبالغ مشخصی را بازمی‌گرداند تا در زمان سررسید کل بدهی تسویه شود.
برخی اوراق، قابل بازخرید (callable) هستند، به این معنا که ناشر می‌تواند قبل از سررسید، اصل سرمایه را بازپرداخت کرده و پرداخت‌های آینده را متوقف کند.
رتبه اعتباری (Credit Rating)
رتبه اعتباری ناشر، نرخ بهره اوراق را تعیین می‌کند. شرکت‌های رتبه‌بندی مانند S&P، Moody’s و Fitch اوراق را از AAA (بالاترین کیفیت) تا C یا D (ریسک بالا) دسته‌بندی می‌کنند. اوراقی با رتبه زیر BB به‌عنوان «اوراق پرریسک» یا «جانک» شناخته می‌شوند.
نکته مهم:
در آگوست ۲۰۲۳، مؤسسه Fitch رتبه بلندمدت ایالات متحده را از AAA به AA+ کاهش داد. علت این تصمیم، افزایش بدهی ملی و احتمال وخامت مالی در سه سال آینده عنوان شد.
درآمد دارندگان اوراق قرضه
دارندگان اوراق از دو طریق اصلی درآمد کسب می‌کنند:
-
دریافت بهره منظم (کوپن):
بیشتر اوراق، بهره‌ای ثابت پرداخت می‌کنند، که معمولاً به‌صورت نیم‌سالانه پرداخت می‌شود. البته بسته به ساختار، پرداخت می‌تواند سالانه، فصلی یا ماهانه نیز باشد.
برای مثال، اگر اوراقی با نرخ بهره ۴٪ و ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار وجود داشته باشد، دارنده آن سالانه ۴۰ دلار (یا ۲۰ دلار هر شش ماه) دریافت می‌کند. -
فروش در بازار ثانویه:
دارنده اوراق می‌تواند قبل از سررسید، آن را در بازار بفروشد و در صورت افزایش ارزش، سود ببرد.
برای مثال، اگر اوراق ۱۰۰۰ دلاری را با همان قیمت خریداری کرده و سپس با ۱۰۵۰ دلار بفروشد، ۵۰ دلار سود خواهد برد. البته اگر قیمت کاهش یابد، ممکن است ضرر کند.
مالیات
یکی از مزایای مهم برخی اوراق، معافیت مالیاتی است. برای مثال، «اوراق شهرداری» که توسط دولت‌های محلی منتشر می‌شوند، بهره‌ای می‌پردازند که معمولاً از مالیات معاف است. البته برای بهره‌مندی از معافیت کامل (مالیات محلی، ایالتی و فدرال)، باید در همان حوزه‌ای زندگی کنید که اوراق صادر شده‌اند.
پاداش‌ها و ریسک‌های دارندگان اوراق
مزایا:
- دریافت درآمد ثابت و منظم
- سرمایه‌گذاری نسبتاً ایمن (به‌ویژه در اوراق دولتی)
- بازپرداخت اصل سرمایه در سررسید
- اولویت بازپرداخت در صورت ورشکستگی شرکت نسبت به سهام‌داران عادی
- برخی اوراق بهره بدون مالیات ارائه می‌دهند
ریسک‌ها:
- ریسک نرخ بهره: با افزایش نرخ‌های بهره در بازار، اوراق با نرخ ثابت جذابیت کمتری می‌یابند.
- ریسک تورم: اگر نرخ تورم از بهره پرداختی بیشتر باشد، قدرت خرید دارنده کاهش می‌یابد.
- ریسک اعتبار و نکول: اگر شرکت ناشر دچار مشکل مالی شود، ممکن است اصل سرمایه پرداخت نشود.
- کاهش ارزش در بازار ثانویه: اگر نرخ بهره بازار از نرخ اوراق بیشتر شود، ارزش اوراق در بازار ثانویه کاهش می‌یابد.
نمونه‌هایی از اوراق قرضه
اوراق دولتی:
اوراق خزانه ایالات متحده (T-Bond) توسط دولت آمریکا منتشر می‌شود. این اوراق ایمن تلقی می‌شوند و برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کار جذاب هستند. نرخ بهره آن‌ها معمولاً کمتر از اوراق شرکتی است. اوراق خزانه معمولاً دارای سررسید ۱۰ تا ۳۰ سال هستند و پرداخت‌های نیم‌سالانه انجام می‌دهند.
اوراق شرکتی:
برای مثال، شرکت مایکروسافت (Microsoft) اوراق قرضه بلندمدت با سررسید ۳۰ ساله منتشر کرده است. یکی از اوراق آن در دسامبر ۲۰۱۳ منتشر و با نرخ بهره سالانه ۵.۰۱۴۲٪ معامله می‌شود. دارندگان این اوراق تا سررسید بهره دریافت می‌کنند.
حقوق دارندگان اوراق چیست؟
دارندگان اوراق دو حق اصلی دارند:
- بازپرداخت کامل اصل سرمایه در سررسید
- دریافت بهره در فواصل تعیین‌شده (ماهانه، فصلی، یا سالانه)
تفاوت بین اوراق دولتی و شرکتی چیست؟
اوراق دولتی توسط نهادهای دولتی (فدرال یا محلی) منتشر می‌شوند و ایمن‌تر تلقی می‌شوند، زیرا از پشتوانه دولت برخوردارند. اوراق شرکتی توسط شرکت‌ها منتشر می‌شوند و به‌طور کلی ریسک بیشتری دارند، اگرچه دارندگان آن در اولویت بازپرداخت نسبت به سهام‌داران عادی قرار دارند.
آیا ممکن است در سرمایه‌گذاری در اوراق ضرر کنم؟
بله، ممکن است. با وجود اینکه اوراق نسبتاً ایمن هستند، اما در برابر تورم، افزایش نرخ بهره، یا مشکلات مالی ناشر آسیب‌پذیرند. همچنین، ممکن است سود دریافتی مشمول مالیات شود و باعث کاهش بازده نهایی گردد.
جمع‌بندی
اوراق قرضه سرمایه‌گذاری‌های با درآمد ثابت هستند و به‌طور کلی ایمن‌تر از سهام محسوب می‌شوند. با این حال، دارایی‌هایی بدون ریسک نیستند. برای یک سرمایه‌گذار، آشنایی با نرخ بهره، تاریخ سررسید، و رتبه اعتباری ناشر اهمیت زیادی دارد. در هنگام سرمایه‌گذاری در اوراق دولتی یا شرکتی، همه جوانب از جمله سود، ریسک و شرایط بازار باید بررسی شود.
نظرات کاربران