کانتانگو چیست؟

کانتانگو زمانی رخ می‌دهد که قیمت قرارداد آتی یک دارایی از قیمت فعلی آن (در بازار نقدی) بیشتر باشد.

در این شرایط، بازار آتی نشان می‌دهد که دارایی‌ها در آینده گران‌تر از امروز معامله می‌شوند. این وضعیت در نمودار با یک منحنی صعودی مشخص می‌شود که قیمت‌های آینده را بالاتر از قیمت نقدی نشان می‌دهد.

کانتانگو به‌عنوان وضعیتی طبیعی در بازار شناخته می‌شود، زیرا معمولاً قیمت دارایی‌ها در طول زمان افزایش می‌یابد و کالاهای فیزیکی دارای هزینه‌های نگهداری هستند. بکواردیشن (Backwardation) شرایطی مخالف با کانتانگو است که در آن قیمت قرارداد آتی کمتر از قیمت نقدی پیش‌بینی‌شده است.

درک این مفاهیم برای معامله‌گران بازارهای آتی بسیار مهم است، چرا که مستقیماً بر سودآوری و استراتژی‌های مدیریت ریسک تأثیر می‌گذارد. حتی فراتر از معاملات مشتقات، این مفاهیم اطلاعاتی درباره‌ی وضعیت بازار یا اقتصاد به ما می‌دهند.

نکات کلیدی

• کانتانگو زمانی رخ می‌دهد که قیمت قرارداد آتی بالاتر از قیمت نقدی است.
• این موضوع نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران انتظار دارند قیمت دارایی در آینده افزایش یابد.
• این وضعیت اغلب ناشی از هزینه‌های نگهداری کالا و خوش‌بینی نسبت به آینده بازار است.
• قیمت قراردادهای آتی معمولاً با نزدیک شدن به تاریخ سررسید، به سمت قیمت نقدی همگرا می‌شود.
• معامله‌گران حرفه‌ای از استراتژی‌هایی مانند آربیتراژ برای کسب سود از کانتانگو استفاده می‌کنند.

آشنایی با قراردادهای آتی

قرارداد آتی توافقی استانداردشده برای خرید یا فروش یک دارایی (مانند کالا، ارز یا سهام) در تاریخ مشخصی در آینده است.

هر قرارداد شامل دو طرف است: خریدار و فروشنده. خریدار موظف است در زمان سررسید، دارایی پایه را خریداری کند و فروشنده نیز موظف است آن را تحویل دهد.

در قرارداد، قیمت توافقی، تاریخ تحویل یا سررسید، و جزئیاتی مانند تحویل نقدی به‌جای فیزیکی درج می‌شود. قیمت آتی با در نظر گرفتن قیمت نقدی، نرخ بازده بدون ریسک، مدت زمان تا سررسید، هزینه‌های ذخیره‌سازی، سود سهام و مزایای در اختیار داشتن دارایی تعیین می‌شود. این قیمت، بیانگر پیش‌بینی بازار از ارزش آتی دارایی است.

نکته: قیمت نقدی، مبلغی است که اکنون برای تملک دارایی باید بپردازید؛ در حالی‌که قیمت آتی، قیمتی است که سرمایه‌گذاران حاضرند در آینده برای تحویل دارایی بپردازند.

کانتانگو در بازار کالاها

در بازار کالاهایی مانند طلا، نفت یا گندم، دو قیمت وجود دارد: قیمت نقدی و قیمت آتی. کانتانگو زمانی رخ می‌دهد که قیمت آتی بالاتر از قیمت نقدی باشد؛ یعنی سرمایه‌گذاران حاضرند در آینده پول بیشتری برای دریافت کالا بپردازند.

معمولاً کانتانگو پدیده‌ای غیرعادی نیست، زیرا:

• انتظار می‌رود قیمت‌ها به مرور زمان افزایش یابد.
• خرید نقدی کالاها با هزینه‌های نگهداری بالا همراه است.

هزینه‌های نگهداری شامل هزینه‌های ذخیره‌سازی و بیمه‌ی کالا است. اگر کالا را برای آینده خریداری کنید، از این هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کنید.

معمولاً معامله‌گران تمایلی به تحمل این هزینه‌ها ندارند. آن‌ها اغلب قصد ندارند کالا را به‌طور فیزیکی تحویل بگیرند، بلکه صرفاً به انگیزه‌های مالی وارد بازار می‌شوند و قبل از سررسید از قرارداد خارج می‌شوند.

با نزدیک شدن به سررسید قرارداد، اختلاف بین قیمت نقدی و آتی کمتر شده و قیمت‌ها به هم نزدیک می‌شوند.

نشانه‌های کانتانگو در بازار

• کانتانگو عمدتاً ناشی از هزینه‌های ذخیره‌سازی و بیمه کالاهاست.
• به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد تا به‌جای انبار کردن، به‌صورت تدریجی موجودی موردنیاز را تأمین کنند.
• همچنین نشان‌دهنده‌ی خوش‌بینی بازار است؛ چرا که انتظار می‌رود دارایی در آینده ارزش بیشتری داشته باشد.
• این خوش‌بینی معمولاً به رشد اقتصادی یا پیش‌بینی تقاضای قوی‌تر نسبت داده می‌شود.

عوامل ایجاد کانتانگو

• هزینه‌های نگهداری: نگهداری کالا هزینه دارد؛ پس دریافت فوری آن، اگر ضروری نباشد، صرفه ندارد.

• تورم: افزایش قیمت‌ها منجر به بالا رفتن هزینه‌های نگهداری و قیمت کالا می‌شود.

• اختلال در عرضه و تقاضا: کمبود باعث افزایش قیمت می‌شود و عرضه‌ی زیاد ممکن است عکس آن را رقم بزند.

• عدم قطعیت در بازار: رفتارهای احساسی سرمایه‌گذاران، پیش‌بینی‌های غلط و واکنش‌های آنی می‌تواند موجب کانتانگو شود.

نقش عدم قطعیت

در دنیایی فرضی که همه چیز قابل پیش‌بینی، بدون هزینه ذخیره‌سازی و با اطلاعات کامل است، قیمت قراردادهای آتی صرفاً از قیمت نقدی و نرخ بهره استخراج می‌شود.

اما در دنیای واقعی که پر از عدم قطعیت است، بازارهای آتی اهمیت می‌یابند زیرا:

• کشف قیمت: قیمت‌های آینده مشخص نیستند و بازار آتی به تعیین آن کمک می‌کند.
• مدیریت ریسک: به فعالان بازار اجازه می‌دهد ریسک نوسانات قیمت را پوشش دهند.
• تنوع بازار کالاها: هر کالا شرایط خاص خود را دارد و بازار آتی جداگانه‌ای می‌طلبد.

مثال فرضی از کانتانگو

فرض کنید قیمت نقدی نفت برنت برای ماه اوت ۸۳٫۱۶ دلار باشد، و قراردادهای آتی برای ماه‌های آینده به این شکل باشند:

• سپتامبر: ۸۳٫۵۲ دلار
• اکتبر: ۸۴٫۲۹ دلار
• نوامبر: ۸۵٫۹۷ دلار
• دسامبر: ۸۷٫۷۴ دلار

در این مثال، افزایش تدریجی قیمت‌ها نشان‌دهنده‌ی وجود کانتانگو است.

همگرایی قیمت‌ها در سررسید

با نزدیک شدن به تاریخ تحویل، اختلاف بین قیمت آتی و نقدی کاهش می‌یابد. در روز سررسید، قیمت آتی عملاً معادل قیمت نقدی خواهد بود.

نکته مهم: با گذشت زمان و همگرایی قیمت‌ها، فرصت‌های آربیتراژ کمتر می‌شوند.

بکواردیشن (Backwardation)

در بکواردیشن، قیمت قرارداد آتی کمتر از قیمت نقدی است. این حالت با منحنی نزولی در نمودار نمایش داده می‌شود.

پرداخت بیشتر امروز نسبت به آینده، پدیده‌ای نادر است؛ اما در شرایطی مانند کاهش تقاضا، یا عرضه‌ی فصلی، بکواردیشن ممکن است رخ دهد.

بکواردیشن چه چیزی به ما می‌گوید؟

جان مینارد کینز، اقتصاددان معروف، در کتاب "رساله‌ای درباره‌ی پول" بکواردیشن را پدیده‌ای طبیعی توصیف می‌کند که زمانی اتفاق می‌افتد که تولیدکنندگان بیشتر از مصرف‌کنندگان تمایل به پوشش ریسک قیمت دارند.

در این حالت:

• پوشش‌دهندگان ریسک مانند شرکت‌های صنعتی، قراردادهای آتی می‌خرند تا قیمت را برای آینده قفل کنند.

• سفته‌بازان در مقابل، ریسک را می‌پذیرند و قراردادهایی با قیمت پایین‌تر از قیمت پیش‌بینی‌شده می‌فروشند.

اهمیت اقتصادی بکواردیشن

در شرایط رکود اقتصادی، عرضه از تقاضا پیشی می‌گیرد و موجودی انبارها افزایش می‌یابد. برای فروش این کالاها، قیمت‌ها کاهش می‌یابند و این افت قیمت می‌تواند باعث رکود بیشتر شود.

کینز معتقد بود که کاهش نرخ بهره برای حل این مشکل کافی نیست. باید موجودی‌های اضافی مستقیماً مدیریت شوند، و اینجاست که نقش دولت و سیاست مالی برجسته می‌شود.

مزایا و معایب کانتانگو

مزایا:

• فرصت‌های آربیتراژ
• حفاظت در برابر تورم
• فرصت‌های فروش استقراضی

معایب:

• ضرر ناشی از تمدید خودکار قراردادها در صندوق‌های ETF کالایی
• ریسک بالا هنگام سرمایه‌گذاری در بازار با قیمت‌های آتی بالا

آیا کانتانگو نشان‌دهنده بازار صعودی است؟

بله. کانتانگو معمولاً نشانه‌ی خوش‌بینی بازار و انتظار افزایش قیمت در آینده است.

چه کسانی از کانتانگو سود می‌برند؟

• معامله‌گرانی که دسترسی به انبار ارزان و بیمه دارند.
• کسانی که استراتژی آربیتراژ اجرا می‌کنند.
• کسانی که از افزایش قیمت‌ها در آینده سود می‌برند.

تأثیر کانتانگو بر ETFهای کالایی

صندوق‌های کالایی که به‌جای خرید کالای فیزیکی، در قراردادهای آتی سرمایه‌گذاری می‌کنند، ممکن است در بازار کانتانگو متضرر شوند، چرا که باید قراردادهای جدیدی را با قیمت بالاتر جایگزین کنند. این مسئله می‌تواند بازدهی سرمایه‌گذاران را کاهش دهد.

نتیجه‌گیری

کانتانگو وضعیتی در بازارهای آتی است که در آن قیمت قرارداد آتی از قیمت نقدی بیشتر است، و نشان‌دهنده‌ی انتظار بازار برای افزایش قیمت دارایی‌ها در آینده می‌باشد. برعکس آن، بکواردیشن است. هر دو شرایط، پدیده‌های طبیعی بازار هستند و برای سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران حائز اهمیت‌اند، چرا که نه‌تنها امکان سودآوری دارند، بلکه بینش‌هایی درباره‌ی جهت حرکت اقتصاد ارائه می‌دهند.