تعرفه‌های انفجاری ترامپ و زلزله در بازار ارز

۱. موج جدید تعرفه‌های آمریکا و پیامدهای جهانی

دونالد ترامپ در حرکتی غافلگیرکننده، دستور اجرایی افزایش گسترده تعرفه‌های وارداتی را امضا کرد که از ۷ آگوست به اجرا درمی‌آمد. این بسته تعرفه‌ای شامل نرخ‌های متفاوتی برای کشورهای مختلف بود: ۱۵٪ برای اقتصادهای بزرگ صنعتی مانند اتحادیه اروپا، ژاپن و کره جنوبی، ۳۵٪ برای کانادا، و حتی نرخ‌های استثنایی ۳۹٪ برای سوئیس و ۵۰٪ برای برزیل. این اقدام موجب شد میانگین نرخ تعرفه ایالات متحده از ۱۳.۳٪ به ۱۵.۲٪ افزایش یابد. اقتصاددانان هشدار دادند که این تعرفه‌ها می‌تواند هم قیمت‌های مصرفی در آمریکا را افزایش دهد و هم رشد تجارت جهانی را با کندی مواجه کند، چرا که انتظار می‌رفت حجم مبادلات بین‌المللی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

۲. واکنش شدید بازارهای سهام به تعرفه‌ها

بازارهای سهام جهانی به این تحولات با واکنشی منفی پاسخ دادند. شاخص Stoxx 600 اروپا بیش از ۱٪ افت کرد و به پایین‌ترین سطح یک ماهه خود رسید. در آسیا، شاخص Hang Seng هنگ‌کنگ ۱.۱٪ کاهش یافت و برای چهارمین روز متوالی در منطقه منفی بسته شد. شاخص Nikkei 225 ژاپن نیز با افت ۰.۶۶ درصدی مواجه شد. این واکنش‌ها نشان‌دهنده نگرانی سرمایه‌گذاران از تأثیرات منفی جنگ تجاری بر سودآوری شرکت‌های چندملیتی بود. به ویژه شرکت‌های فعال در بخش‌های خودروسازی و فناوری که زنجیره تأمین جهانی دارند، تحت فشار شدید قرار گرفتند.

۳. صعود تاریخی شاخص دلار آمریکا (DXY)

شاخص دلار آمریکا که ارزش دلار را در برابر سبدی از شش ارز اصلی اندازه‌گیری می‌کند، برای ششمین روز متوالی رشد کرد و به حدود ۱۰۰ واحد رسید. این رشد ۲.۵ درصدی در هفته، بهترین عملکرد هفتگی دلار از سپتامبر ۲۰۲۲ محسوب می‌شد. سه عامل اصلی این صعود را تقویت می‌کرد: نخست، موضع انقباضی فدرال رزرو که نرخ بهره را ثابت نگه داشت؛ دوم، داده‌های نسبتاً قوی اقتصادی آمریکا؛ و سوم، جریان‌های سرمایه به سوی دلار به عنوان دارایی امن در پی افزایش تنش‌های تجاری. تحلیلگران معتقد بودند این روند ممکن است در هفته‌های آینده نیز ادامه یابد.

۴. انتظارات بازار از گزارش اشتغال آمریکا (NFP)

تمرکز اصلی بازار بر گزارش اشتغال غیرکشاورزی ماه ژوئیه بود که پیش‌بینی می‌شد تنها ۱۰۵ هزار شغل جدید را نشان دهد. این رقم به‌طور خطرناکی به مرز ۱۰۰ هزار شغل نزدیک می‌شد که طبق برآوردها، حداقل میزان لازم برای همگامی با رشد جمعیت و جلوگیری از افزایش نرخ بیکاری محسوب می‌شد. نرخ بیکاری نیز پیش‌بینی می‌شد از ۴.۱٪ به ۴.۲٪ افزایش یابد. تحلیلگران ING در یادداشتی اشاره کردند که چنین گزارشی ممکن است تنها تأثیر محدودی بر دلار داشته باشد، چرا که بازار پیش‌تر این انتظارات را در قیمت‌ها لحاظ کرده بود.

۵. تحلیل عمیق عملکرد یورو/دلار (EUR/USD)

یورو/دلار به پایین‌ترین سطح سه هفته‌ای خود سقوط کرد و به ۱.۱۴۱۳ رسید. این کاهش تقریباً ۳ درصدی در ماه گذشته، چندین عامل داشت: ضعف اقتصادی منطقه یورو که در داده‌های تولیدی آلمان و فرانسه مشهود بود؛ کاهش تورم سالانه منطقه یورو به ۱.۹٪ که احتمال کاهش بیشتر نرخ بهره توسط ECB را افزایش می‌داد؛ و تقویت کلی دلار در صحنه جهانی. شاخص مدیران خرید (PMI) تولیدی آلمان اگرچه به ۴۹.۱ بهبود یافته بود، اما همچنان زیر سطح ۵۰ و نشان‌دهنده انقباض فعالیت‌ها بود. در فرانسه نیز این شاخص در سطح نگران‌کننده ۴۸.۲ قرار داشت.

۶. سقوط آزاد پوند/دلار (GBP/USD)

پوند استرلینگ یکی از بدترین عملکردهای خود در دو سال گذشته را به نمایش گذاشت و پوند انگلیس/دلار آمریکا با ۰.۳٪ کاهش به ۱.۳۱۸۰ سقوط کرد. این افت شدید چند علت کلیدی داشت: تقویت همه‌جانبه دلار آمریکا؛ نگرانی‌ها از ضعف اقتصاد بریتانیا که در داده‌های اخیر فروش و تولید صنعتی مشهود بود؛ و عدم قطعیت‌های سیاسی درباره انتخابات آینده. برخی تحلیلگران معتقد بودند که پوند ممکن است در صورت تداوم این روند، به زودی سطح روانی مهم ۱.۳۰ را آزمایش کند، سطحی که از زمان همه‌گیری کووید-۱۹ دیده نشده بود.

۷. بحران ین ژاپن و عبور از مرز ۱۵۰

جفت ارز دلار/ین (USD/JPY) برای اولین بار از اوایل آوریل از مرز روانی مهم ۱۵۰ عبور کرد و به ۱۵۰.۹۱ رسید. این افزایش علیرغم اظهارات کاتسونوبو کاتو، وزیر دارایی ژاپن، مبنی بر نگرانی از نوسانات ارزی رخ داد. نکته جالب توجه، موضع بانک ژاپن بود که به‌رغم تضعیف شدید ین، هیچ نشانه‌ای از تمایل به افزایش نرخ بهره نشان نداد. کازوئو اوئدا، رئیس بانک ژاپن، حتی اعلام کرد که نرخ‌های ارز فعلی تأثیر محسوسی بر تورم ژاپن ندارند. این موضع گیری بازار را متقاعد کرد که بانک ژاپن قصد مداخله ندارد و به فشار فروش بر ین دامن زد.

۸. شوک تعرفه‌ای به فرانک سوئیس (USD/CHF)

جفت ارز دلار آمریکا/فرانک سوئیس (USD/CHF) با ۰.۵٪ افزایش به ۰.۸۱۵۹ رسید که عمدتاً ناشی از تصمیم ترامپ برای اعمال تعرفه ۳۹٪ بر واردات سوئیس بود. این نرخ به‌طور قابل توجهی بالاتر از تعرفه ۳۱٪ پیشین بود. فرانک سوئیس که معمولاً در زمان‌های بی‌ثباتی به عنوان پناهگاه امن عمل می‌کند، این بار تحت تأثیر مستقیم جنگ تجاری قرار گرفت. اقتصاددانان هشدار دادند که این تعرفه‌ها می‌تواند صادرات صنایع دارویی و ساعت‌سازی سوئیس را که ستون‌های فقر اقتصاد این کشور هستند، به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

۹. فشار دوگانه بر دلار استرالیا (AUD/USD)

به دنبال انتشار داده‌های ضعیف فعالیت اقتصادی در این هفته، دلار استرالیا/دلار آمریکا با 0.2 درصد کاهش به 0.6428 رسید. ارز استرالیا تحت تأثیر دو عامل اصلی قرار داشت: نخست، داده‌های ضعیف تولیدی چین که بزرگ‌ترین شریک تجاری استرالیا محسوب می‌شود. شاخص PMI تولیدی چین که توسط S&P Global منتشر شد، کاهش فعالیت‌ها را نشان می‌داد. دوم، کاهش قیمت‌های کالاهای اساسی به‌ویژه سنگ آهن که از صادرات اصلی استرالیا است. این دو عامل در کنار تقویت دلار آمریکا، فشار مضاعفی بر AUD وارد کرد.

۱۰. تنش‌های تجاری و تأثیر آن بر یوآن چین (USD/CNY)

جفت دلار/یوان (USD/CNY) به ۷.۲۰۹۰ افزایش یافت که بالاترین سطح در چند ماه اخیر بود. این افزایش علیرغم کاهش تنش‌های تجاری میان چین و آمریکا رخ داد و نشان‌دهنده ضعف ساختاری در اقتصاد چین بود. داده‌های رسمی نشان می‌داد که بخش تولید چین در ماه ژوئیه با انقباض مواجه شده است. بانک خلق چین (PBOC) در واکنش به این وضعیت، احتمالاً در آستانه اعلام سیاست‌های انبساطی بیشتر قرار داشت.

۱۱. سیاست پولی فدرال رزرو و پیامدهای آن

فدرال رزرو در جلسه اخیر خود برای پنجمین بار متوالی نرخ بهره را بدون تغییر نگه داشت. جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، در کنفرانس مطبوعاتی خود بر نرخ بیکاری پایین (۴.۱٪) و تورم "تا حدودی بالا" تأکید کرد. نکته جالب توجه، مخالفت دو عضو کمیته بازار آزاد (FOMC) با این تصمیم بود که نشان می‌داد شکاف‌های عمیقی در میان سیاست‌گذاران وجود دارد. بازارها این موضع گیری را نشانه‌ای از تداوم سیاست‌های انقباضی تفسیر کردند که به تقویت بیشتر دلار منجر شد.

۱۲. سیاست‌های بانک مرکزی اروپا و تأثیر آن بر یورو

بانک مرکزی اروپا (ECB) نرخ بهره را در سطح ۲٪ ثابت نگه داشت، اما کاهش تورم منطقه یورو به ۱.۹٪ در ماه ژوئیه، پایین‌تر از هدف ۲٪، این نهاد را تحت فشار قرار داده بود. کریستین لاگارد، رئیس ECB، در سخنرانی‌های خود اشاره کرده بود که ممکن است در صورت تداوم روند کاهش تورم، کاهش بیشتری در نرخ بهره اعمال شود. این پیش‌بینی‌ها به همراه ضعف اقتصادی آلمان و فرانسه، فشار فروش بر یورو را تشدید کرده بود.

۱۳. بحران سیاسی در ژاپن و تأثیر آن بر ین

در حالی که ین به پایین‌ترین سطح چهار ماهه خود رسیده بود، واکنش مقامات ژاپنی به طرز عجیبی ملایم بود. کاتسونوبو کاتو، وزیر دارایی ژاپن، تنها به "نگرانی" از نوسانات ارزی اشاره کرد، بدون آنکه از اقدامات عملی مانند مداخله در بازار خبر دهد. این موضع گیری بسیاری از تحلیلگران را شگفت‌زده کرد، چرا که در گذشته، ژاپن در سطح‌های پایین‌تر از این نیز در بازار مداخله کرده بود. به نظر می‌رسید دولت ژاپن به عمد اجازه می‌داد ین تضعیف شود تا صادرات را تقویت کند.

۱۴. تأثیر تعرفه‌ها بر کانادا و نرخ USD/CAD

دلار کانادا تحت تأثیر افزایش تعرفه‌های آمریکا از ۲۵٪ به ۳۵٪ بر برخی کالاهای کانادایی، به شدت تضعیف شد. جفت ارز دلار آمریکا/دلار کانادا (USD/CAD) از مرز مهم ۱.۳۸۶۰ عبور کرد که بالاترین سطح از اواخر ماه مه محسوب می‌شد. مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، این تصمیم آمریکا را «ناامیدکننده» خواند، اما تأکید کرد که کانادا بر تقویت اقتصاد داخلی متمرکز خواهد بود. اقتصاددانان هشدار دادند که این تعرفه‌ها می‌تواند رشد اقتصادی کانادا را در نیمه دوم سال به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

۱۵. چشم‌انداز هفته آینده بازارهای ارزی

با توجه به تحولات هفته گذشته، چشم‌انداز هفته آینده بازارهای ارزی حول چند محور اصلی می‌چرخید: نخست، واکنش بازار به گزارش NFP آمریکا که می‌توانست جهت‌گیری فدرال رزرو را مشخص کند. دوم، تداوم تأثیرات افزایش تعرفه‌ها بر جریان‌های تجاری جهانی. سوم، احتمال مداخله بانک‌های مرکزی به ویژه بانک ژاپن برای حمایت از ارزهای ملی. و چهارم، انتشار داده‌های کلان اقتصادی جدید از جمله شاخص‌های تورم و تولید صنعتی در اقتصادهای بزرگ.

نتیجه‌گیری تحلیلی

هفته گذشته نقطه عطفی در بازارهای ارزی جهانی بود. افزایش یکباره تعرفه‌های آمریکا، مواضع انقباضی فدرال رزرو و نشانه‌های ضعف اقتصادی در اروپا و چین، همگی دست به دست هم دادند تا شاهد تقویت بی‌سابقه دلار آمریکا باشیم. در سوی مقابل، اکثر ارزهای اصلی از یورو و پوند گرفته تا ین ژاپن و دلار استرالیا، تحت فشارهای سنگینی قرار گرفتند. در هفته آینده، تمرکز اصلی بازار بر دو موضوع خواهد بود: تأثیرات واقعی افزایش تعرفه‌ها بر جریان‌های تجاری و واکنش نهایی بانک‌های مرکزی به این شرایط. تحلیلگران هشدار می‌دهند که در صورت تداوم روند فعلی، ممکن است شاهد تشدید بی‌ثباتی در بازارهای نوظهور و افزایش فشار بر ارزهای این کشورها باشیم. سرمایه‌گذاران باید به دقت تحولات سیاسی و اقتصادی را رصد کنند، چرا که کوچکترین تغییر در مواضع مقامات می‌تواند به نوسانات شدید در بازارهای ارزی منجر شود.