گزینه‌های اگزوتیک چیستند؟

گزینه‌های اگزوتیک نوعی از قراردادهای گزینه هستند که از نظر ساختار پرداخت، تاریخ‌های انقضا و قیمت‌های اعمال با گزینه‌های سنتی تفاوت دارند. دارایی یا اوراق بهادار پایه می‌تواند متفاوت باشد و گزینه‌های اگزوتیک امکانات بیشتری برای سرمایه‌گذاری فراهم می‌کنند. گزینه‌های اگزوتیک اوراق بهادار هبریدی هستند که اغلب قابل سفارشی‌سازی بر اساس نیازهای سرمایه‌گذار هستند.

نکات کلیدی

• گزینه‌های اگزوتیک قراردادهایی هستند که از نظر ساختار پرداخت، تاریخ‌های انقضا و قیمت‌های اعمال با گزینه‌های سنتی تفاوت دارند.
• گزینه‌های اگزوتیک می‌توانند برای مطابقت با تحمل ریسک و سود مورد نظر سرمایه‌گذار سفارشی‌سازی شوند.
• با وجود اینکه گزینه‌های اگزوتیک انعطاف‌پذیری بیشتری فراهم می‌کنند، اما سود تضمین‌شده‌ای ندارند.

درک گزینه‌های اگزوتیک

گزینه‌های اگزوتیک یک نوع از گزینه‌های آمریکایی و اروپایی هستند که رایج‌ترین قراردادهای گزینه موجود هستند. گزینه‌های آمریکایی به دارنده این امکان را می‌دهند که حق خود را در هر زمانی قبل از تاریخ انقضا یا در تاریخ انقضا اعمال کند. گزینه‌های اروپایی انعطاف‌پذیری کمتری دارند و فقط به دارنده اجازه می‌دهند که آن را در تاریخ انقضا اعمال کند. گزینه‌های اگزوتیک ترکیبی از گزینه‌های آمریکایی و اروپایی هستند و معمولاً بین این دو سبک قرار می‌گیرند.

یک قرارداد گزینه سنتی به دارنده این حق را می‌دهد که دارایی پایه را با قیمت معین قبل از تاریخ انقضا یا در تاریخ انقضا خرید یا فروش کند. این قراردادها دارنده را ملزم به انجام معامله نمی‌کنند.

سرمایه‌گذار با یک گزینه خرید (Call Option) حق خرید دارایی پایه را دارد، در حالی که گزینه فروش (Put Option) به او این امکان را می‌دهد که دارایی پایه را بفروشد. فرآیند تبدیل یک گزینه به سهام، اعمال گزینه (Exercising) نامیده می‌شود و قیمتی که در آن تبدیل می‌شود، قیمت اعمال (Strike Price) است.

گزینه‌های اگزوتیک در مقابل گزینه‌های سنتی

یک گزینه اگزوتیک ممکن است از نظر نحوه محاسبه پرداخت و زمان اعمال گزینه تفاوت داشته باشد. این گزینه‌ها معمولاً پیچیده‌تر از گزینه‌های خرید و فروش ساده (Call و Put) هستند.

گزینه‌های اگزوتیک معمولاً در بازار خارج از بورس (OTC) معامله می‌شوند. بازار OTC یک شبکه دلال-کارگزار است که با بورس‌های بزرگی مانند بورس نیویورک (NYSE) تفاوت دارد.

علاوه بر این، دارایی پایه برای یک گزینه اگزوتیک می‌تواند به طور قابل توجهی با آنچه در یک گزینه معمولی وجود دارد، متفاوت باشد. گزینه‌های اگزوتیک می‌توانند برای تجارت کالاهایی مانند چوب، ذرت، نفت و گاز طبیعی، همچنین سهام، اوراق قرضه و ارزهای خارجی استفاده شوند. سرمایه‌گذاران با ریسک‌پذیری بالا حتی می‌توانند روی پیش‌بینی وضعیت آب و هوا یا جهت قیمت یک دارایی با استفاده از گزینه‌های دوتایی (Binary Option) شرط‌بندی کنند.

با وجود پیچیدگی‌های درونی‌شده، گزینه‌های اگزوتیک مزایایی نسبت به گزینه‌های سنتی دارند که شامل موارد زیر است:

• سفارشی‌سازی بر اساس نیازهای خاص مدیریت ریسک سرمایه‌گذاران
• طیف وسیعی از محصولات سرمایه‌گذاری برای برآوردن نیازهای پرتفوی سرمایه‌گذاران
• در برخی موارد، حق بیمه‌های کمتر نسبت به گزینه‌های سنتی

مزایا

• گزینه‌های اگزوتیک معمولاً حق بیمه کمتری نسبت به گزینه‌های آمریکایی با انعطاف‌پذیری بیشتر دارند.
• گزینه‌های اگزوتیک می‌توانند برای تطابق با تحمل ریسک و سود مورد نظر سرمایه‌گذار سفارشی‌سازی شوند.
• گزینه‌های اگزوتیک می‌توانند به کاهش ریسک در یک پرتفوی کمک کنند.

معایب

• برخی از گزینه‌های اگزوتیک ممکن است به دلیل ویژگی‌های اضافی خود هزینه‌های بیشتری داشته باشند.
• گزینه‌های اگزوتیک سود تضمین‌شده‌ای ندارند.
• واکنش قیمت به تغییرات بازار در مورد گزینه‌های اگزوتیک ممکن است با گزینه‌های سنتی متفاوت باشد.

انواع گزینه‌های اگزوتیک

همانطور که می‌توانید تصور کنید، انواع مختلفی از گزینه‌های اگزوتیک وجود دارد. افق ریسک به پاداش این گزینه‌ها می‌تواند از موارد بسیار حدس و گمان به موارد محافظه‌کارانه متغیر باشد. در زیر چند مورد از رایج‌ترین انواع آن‌ها آورده شده است.

گزینه‌های انتخابی (Chooser Options)

گزینه‌های انتخابی به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهند که تصمیم بگیرد که آیا گزینه‌ای که خریداری کرده است یک گزینه خرید (Call) یا فروش (Put) باشد، در یک مقطع خاص از عمر گزینه. قیمت اعمال و تاریخ انقضا معمولاً یکسان است، چه گزینه خرید باشد و چه گزینه فروش. گزینه‌های انتخابی توسط سرمایه‌گذاران زمانی استفاده می‌شود که احتمال وقوع یک رویداد مانند اعلام درآمد یا معرفی یک محصول وجود داشته باشد که ممکن است منجر به نوسانات یا تغییرات قیمت در قیمت دارایی شود.

گزینه‌های ترکیبی (Compound Options)

گزینه‌های ترکیبی به صاحب خود این حق را می‌دهند (اما نه الزاماً) که یک گزینه دیگر را در یک قیمت خاص تا تاریخ خاصی خریداری کند. معمولاً دارایی پایه یک گزینه سنتی خرید یا فروش یک اوراق بهادار سهامی است. با این حال، دارایی پایه یک گزینه ترکیبی، یک گزینه دیگر است. گزینه‌های ترکیبی شامل چهار نوع هستند:

• خرید روی خرید (Call on Call)
• خرید روی فروش (Call on Put)
• فروش روی فروش (Put on Put)
• فروش روی خرید (Put on Call)

این نوع از گزینه‌ها معمولاً در بازارهای ارز خارجی و درآمد ثابت استفاده می‌شود.

گزینه‌های مرزی (Barrier Options)

گزینه‌های مرزی مشابه گزینه‌های ساده خرید و فروش هستند، اما تنها زمانی فعال می‌شوند یا از بین می‌روند که دارایی پایه به یک سطح قیمت از پیش تعیین‌شده برسد. از این رو، ارزش گزینه‌های مرزی به صورت جهشی بالا یا پایین می‌رود، نه به صورت تدریجی. این گزینه‌ها معمولاً در بازارهای ارز خارجی و سهام معامله می‌شوند.

به عنوان مثال، فرض کنید یک گزینه مرزی دارای قیمت "خارجی" (Knock-Out) 100 دلار و قیمت اعمال 90 دلار است، در حالی که سهام در حال حاضر با قیمت 80 دلار معامله می‌شود. این گزینه زمانی مانند یک گزینه استاندارد رفتار می‌کند که دارایی پایه زیر 99.99 دلار باشد، اما وقتی قیمت دارایی پایه به 100 دلار برسد، گزینه از بین می‌رود و بی‌ارزش می‌شود.

یک "ورود به گزینه" (Knock-In) عکس این است. اگر قیمت دارایی پایه زیر 99.99 دلار باشد، گزینه وجود ندارد، اما زمانی که قیمت دارایی به 100 دلار برسد، گزینه ایجاد می‌شود و 10 دلار در وضعیت سود قرار دارد (In the Money - ITM).

گزینه‌های مرزی می‌توانند به سرمایه‌گذاران کمک کنند تا حق بیمه خرید گزینه را کاهش دهند. به عنوان مثال، ویژگی Knock-Out در یک گزینه خرید ممکن است سودهای حاصل از دارایی پایه را محدود کند. چهار نوع از گزینه‌های مرزی وجود دارند:

• بالا و خارج (Up-and-Out): زمانی که قیمت دارایی افزایش می‌یابد و گزینه از بین می‌رود.
• پایین و خارج (Down-and-Out): زمانی که قیمت کاهش می‌یابد و گزینه از بین می‌رود.
• بالا و وارد (Up-and-In): زمانی که قیمت افزایش می‌یابد و گزینه ایجاد می‌شود.
• پایین و وارد (Down-and-In): زمانی که قیمت کاهش می‌یابد و گزینه ایجاد می‌شود.

گزینه‌های دوتایی (Binary Options)

یک گزینه دوتایی، یا گزینه دیجیتال، مبلغ ثابتی پرداخت می‌کند فقط در صورتی که یک رویداد یا حرکت قیمت اتفاق بیفتد. گزینه‌های دوتایی ساختار پرداخت "همه یا هیچ" دارند. برخلاف گزینه‌های خرید سنتی که پرداخت‌های نهایی با هر افزایش در قیمت دارایی پایه بالاتر از قیمت اعمال به تدریج افزایش می‌یابد، گزینه‌های دوتایی یک مبلغ ثابت پرداخت می‌کنند اگر دارایی بالاتر از قیمت اعمال باشد. به طور معکوس، خریدار یک گزینه فروش دوتایی، مبلغ ثابت پرداخت می‌کند اگر دارایی پایین‌تر از قیمت اعمال بسته شود.

برای مثال، اگر یک معامله‌گر یک گزینه خرید دوتایی با پرداخت 10 دلار در قیمت اعمال 50 دلار خریداری کند و قیمت سهام در تاریخ انقضا بالاتر از قیمت اعمال باشد، دارنده مبلغ 10 دلار دریافت خواهد کرد، فارغ از اینکه قیمت چقدر بالا رفته باشد. اگر قیمت سهام در تاریخ انقضا زیر قیمت اعمال باشد، معامله‌گر هیچ پرداختی دریافت نمی‌کند و ضرر محدود به حق بیمه اولیه خواهد بود.

علاوه بر سهام، سرمایه‌گذاران می‌توانند از گزینه‌های دوتایی برای معامله ارزهای خارجی مانند یورو (EUR) و دلار کانادا (CAD) یا کالاهایی مانند نفت خام و گاز طبیعی استفاده کنند. گزینه‌های دوتایی همچنین می‌توانند بر اساس نتایج رویدادهایی مانند سطح شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) یا ارزش تولید ناخالص داخلی (GDP) تعیین شوند. انجام زودهنگام گزینه‌های دوتایی ممکن است ممکن نباشد، اگر شرایط بنیادی لازم برای تحقق رویداد وجود نداشته باشد.

گزینه‌های برمودا (Bermuda Options)

گزینه‌های برمودا می‌توانند در تاریخ‌های پیش‌فرض نیز اعمال شوند، علاوه بر تاریخ انقضا. گزینه‌های برمودا ممکن است به یک سرمایه‌گذار این امکان را بدهند که فقط در اولین روز هر ماه آن‌ها را اعمال کند، به عنوان مثال.

گزینه‌های برمودا به سرمایه‌گذاران کنترل بیشتری بر زمان اعمال گزینه می‌دهند. این انعطاف‌پذیری اضافی موجب افزایش حق بیمه آن‌ها نسبت به گزینه‌های اروپایی می‌شود که فقط می‌توانند در تاریخ انقضا اعمال شوند. با این حال، گزینه‌های برمودا ارزان‌تر از گزینه‌های آمریکایی هستند که اجازه می‌دهند در هر زمانی گزینه را اعمال کنید.

گزینه‌های تنظیم مقادیر (Quantity-Adjusting Options)

گزینه‌های تنظیم مقادیر، که به اختصار "کوانتو-آپشن" (Quanto-Options) نامیده می‌شوند، به خریدار این امکان را می‌دهند که از دارایی‌های خارجی بهره‌مند شود، اما با استفاده از یک نرخ تبدیل ثابت در ارز خانگی خریدار. این گزینه برای سرمایه‌گذارانی که می‌خواهند در بازارهای خارجی سرمایه‌گذاری کنند اما نگران نوسانات نرخ تبدیل ارز هنگام تسویه گزینه باشند، عالی است.

به عنوان مثال، یک سرمایه‌گذار فرانسوی که شرایط اقتصادی مساعدی را در افق اقتصادی برزیل مشاهده می‌کند، ممکن است بخواهد قسمتی از سرمایه خود را در شاخص بورس BOVESPA سرمایه‌گذاری کند که بزرگ‌ترین بورس سهام در برزیل است. اما سرمایه‌گذار نگران است که چگونه نرخ تبدیل یورو به رئال برزیل (BRL) در مدت زمان تسویه تغییر کند.

معمولاً سرمایه‌گذار باید یوروها را به رئال برزیل تبدیل کند تا در BOVESPA سرمایه‌گذاری کند. همچنین، برداشت سرمایه از برزیل نیاز به تبدیل دوباره به یورو خواهد داشت. به همین دلیل، هرگونه افزایش در شاخص ممکن است در صورتی که نرخ تبدیل ارز به طور نامطلوب حرکت کند، از بین برود.

سرمایه‌گذار می‌تواند یک گزینه خرید تنظیم‌شده بر اساس BOVESPA را که به یورو تعریف شده است، خریداری کند. این راهکار به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهد که در BOVESPA سرمایه‌گذاری کند و در عین حال پرداختی که دریافت می‌کند به یورو باقی بماند. این گزینه به عنوان یک بسته دوگانه، به طور طبیعی نیاز به حق بیمه‌ای اضافی دارد که بالاتر از آنچه که یک گزینه خرید سنتی نیاز دارد، خواهد بود.

گزینه‌های نگاه به عقب (Look-Back Options)

گزینه‌های نگاه به عقب دارای قیمت اعمال ثابتی در ابتدا نیستند. در عوض، قیمت اعمال به بهترین قیمت دارایی پایه در طول عمر گزینه تنظیم می‌شود. دارنده یک گزینه نگاه به عقب می‌تواند قیمت اعمال مناسب‌ترین را به طور بازگشتی برای دوره گزینه انتخاب کند. این گزینه‌ها ریسک‌های مربوط به زمان‌بندی ورود به بازار را از بین می‌برند و معمولاً گران‌تر از گزینه‌های خرید و فروش ساده هستند.

به عنوان مثال، فرض کنید یک سرمایه‌گذار یک گزینه خرید نگاه به عقب یک‌ماهه روی سهام خریداری می‌کند. قیمت اعمال در پایان ماه با در نظر گرفتن پایین‌ترین قیمت در طول عمر گزینه تعیین می‌شود. اگر دارایی پایه در تاریخ انقضا 106 دلار باشد و پایین‌ترین قیمت در طول عمر گزینه 71 دلار باشد، پرداخت 35 دلار خواهد بود (106 دلار - 71 دلار = 35 دلار).

ریسک‌های گزینه‌های نگاه به عقب زمانی است که سرمایه‌گذار حق بیمه بیشتری نسبت به گزینه‌های سنتی پرداخت کرده است و قیمت سهام آن‌قدر حرکت نمی‌کند که سودی ایجاد شود.

گزینه‌های آسیایی (Asian Options)

گزینه‌های آسیایی قیمت میانگین دارایی پایه را برای تعیین اینکه آیا نسبت به قیمت اعمال سودی وجود دارد، در نظر می‌گیرند. به عنوان مثال، یک گزینه خرید آسیایی ممکن است قیمت میانگین را برای 30 روز در نظر بگیرد. اگر میانگین قیمت کمتر از قیمت اعمال باشد، گزینه در تاریخ انقضا بی‌ارزش خواهد شد.

گزینه‌های سبدی (Basket Options)

گزینه‌های سبدی مشابه گزینه‌های خرید و فروش ساده هستند، با این تفاوت که آن‌ها بر اساس بیش از یک دارایی پایه هستند. به عنوان مثال، گزینه‌ای که بر اساس حرکت قیمت سه دارایی پایه پرداخت می‌کند، نوعی گزینه سبدی است. دارایی‌های پایه می‌توانند وزن‌های مساوی یا متفاوت در سبد داشته باشند که بستگی به ویژگی‌های گزینه دارد.

یک عیب در گزینه‌های سبدی این است که قیمت گزینه ممکن است ارتباطی نداشته باشد یا با نوسانات قیمت یا زمان باقی‌مانده تا انقضا در همان نحوه‌ای که اجزای فردی رفتار می‌کنند، معامله نشود.

گزینه‌های قابل تمدید (Extendible Options)

گزینه‌های قابل تمدید به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهند که تاریخ انقضای گزینه را تمدید کند. زمانی که گزینه به تاریخ انقضا نزدیک می‌شود، گزینه‌های قابل تمدید یک دوره خاص دارند که گزینه می‌تواند تمدید شود. این ویژگی برای خریداران یا فروشندگان گزینه‌های قابل تمدید موجود است و می‌تواند مفید باشد اگر گزینه هنوز سودآور نباشد یا خارج از پول (OTM) باشد.

گزینه‌های اسپرد (Spread Options)

دارایی پایه برای گزینه‌های اسپرد، اسپرد یا تفاوت بین قیمت‌های دو دارایی پایه است. به عنوان مثال، فرض کنید یک گزینه خرید اسپرد یک‌ماهه دارای قیمت اعمال 3 دلار باشد و از تفاوت قیمت بین سهام ABC و XYZ به عنوان دارایی پایه استفاده کند. در تاریخ انقضا، اگر سهام ABC و XYZ به ترتیب در قیمت‌های 106 دلار و 98 دلار معامله شوند، گزینه 5 دلار پرداخت خواهد کرد (106 دلار - 98 دلار - 3 دلار = 5 دلار).

گزینه‌های فریاد (Shout Options)

یک گزینه فریاد به دارنده این امکان را می‌دهد که مقدار مشخصی از سود را قفل کرده و در عین حال پتانسیل سود آینده در موقعیت را حفظ کند.

اگر یک معامله‌گر یک گزینه خرید فریاد با قیمت اعمال 100 دلار روی سهام ABC به مدت یک ماه خریداری کند، وقتی قیمت سهام به 118 دلار رسید، دارنده گزینه می‌تواند این قیمت را قفل کرده و سود تضمینی 18 دلار دریافت کند. در تاریخ انقضا، اگر قیمت سهام به 125 دلار برسد، گزینه 25 دلار پرداخت خواهد کرد. در عین حال، اگر سهام در تاریخ انقضا 106 دلار شود، دارنده هنوز هم 18 دلار سود روی موقعیت خواهد گرفت.

گزینه‌های محدوده (Range Options)

گزینه‌های محدوده پرداخت‌هایی بر اساس تفاوت بین حداکثر و حداقل قیمت دارایی پایه در طول عمر گزینه دارند. این گزینه‌ها ریسک‌های مربوط به زمان‌بندی ورود و خروج را از بین می‌برند و به همین دلیل گران‌تر از گزینه‌های ساده و نگاه به عقب هستند.

چرا گزینه‌های اگزوتیک معامله شوند؟

گزینه‌های اگزوتیک شرایط خاصی دارند که آن‌ها را برای مدیریت فعال پرتفوی و راه‌حل‌های خاص موقعیتی مناسب می‌کند. قیمت‌گذاری پیچیده این مشتقات ممکن است موجب بروز آربیتراژ شود که فرصت‌های عالی برای سرمایه‌گذاران کمی و پیچیده فراهم می‌آورد. آربیتراژ به خرید و فروش همزمان یک دارایی برای بهره‌برداری از تفاوت قیمت ابزارهای مالی اشاره دارد.

در بسیاری از موارد، یک گزینه اگزوتیک می‌تواند با حق بیمه کمتری نسبت به یک گزینه وانیلی مشابه خریداری شود. هزینه‌های پایین‌تر معمولاً به دلیل ویژگی‌های اضافی است که احتمال انقضای بی‌ارزش گزینه را افزایش می‌دهد.

با این حال، گزینه‌های اگزوتیک که ویژگی‌های بیشتری دارند، ممکن است از گزینه‌های سنتی گران‌تر باشند، مانند گزینه‌های انتخابی. در اینجا "انتخاب" احتمال بستن گزینه در وضعیت سود را افزایش می‌دهد. هرچند گزینه‌های انتخابی ممکن است گران‌تر از یک گزینه وانیلی تک باشد، اما می‌تواند ارزان‌تر از خرید هر دو گزینه خرید و فروش وانیلی باشد، اگر یک حرکت بزرگ پیش‌بینی شود اما جهت آن مشخص نباشد.

گزینه‌های اگزوتیک همچنین ممکن است برای شرکت‌هایی که باید قیمت دارایی پایه را به سطوح خاصی در گزینه‌های خود هج (پوشش ریسک) کنند مناسب باشند. هجینگ شامل ایجاد یک موقعیت یا سرمایه‌گذاری جبران‌کننده است که به مقابله با تغییرات منفی قیمت در یک دارایی یا پرتفوی کمک می‌کند. برای مثال، گزینه‌های مرزی می‌توانند ابزاری مؤثر برای هج باشند زیرا با رسیدن به سطوح خاص قیمت، به وجود می‌آیند یا از بین می‌روند.

مثال گزینه اگزوتیک

یک صندوق سرمایه‌گذاری ممکن است یک گزینه خرید ترکیبی با بازده بالا را خریداری کند که اجازه می‌دهد یک گزینه خرید معمولی را در یک قیمت خاص تا تاریخ معین خریداری کند. اگر قیمت دارایی پایه افزایش یابد، گزینه خرید به سرمایه‌گذار این امکان را می‌دهد که از بازده به دست آمده بهره‌برداری کند، در حالی که گزینه خرید ترکیبی از خرید یک گزینه دیگر محافظت می‌کند.

با این حال، سرمایه‌گذار باید به دقت توجه کند که این استراتژی‌ها همیشه سود تضمینی ندارند و ممکن است در برابر ریسک‌های بزرگ قیمت قرار گیرند.

نتیجه‌گیری

گزینه‌های اگزوتیک ابزارهای مالی پیچیده‌ای هستند که انعطاف‌پذیری بالایی دارند و برای اهداف خاص سرمایه‌گذاران مفید هستند. با این حال، استفاده از آن‌ها نیاز به تجربه و دانش دقیق از ساختارها و ویژگی‌های این ابزارها دارد تا از ریسک‌های بالقوه جلوگیری شود.