به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز مرکز مبادله ارز و طلای ایران فردا، چهارشنبه ۵ شهریورماه، نخستین حراج سکه سال ۱۴۰۴ را برگزار می‌کند؛ رویدادی که بسیاری از نگاه‌ها در بازار طلا و ارز را به خود جلب کرده است. در این حراج، انواع سکه بهار آزادی ضرب ۱۳۸۶ شامل ربع، نیم و تمام سکه بدون بسته‌بندی عرضه خواهد شد. جلسه حراج رأس ساعت ۱۲ ظهر آغاز می‌شود و تا ساعت ۱۴ برای ثبت سفارش ادامه دارد؛ سپس از ۱۴ تا ۱۶ فرآیند تخصیص انجام می‌شود و در نهایت نتایج ساعت ۱۶ در سامانه اعلام خواهد شد.
طبق مقررات، هر متقاضی می‌تواند حداکثر ۵ قطعه سکه در هر جلسه خریداری کند و مجموع خرید در یک سال برای هر کد ملی بیش از ۲۰ قطعه نخواهد بود. شرط سنی برای حضور در این حراج، داشتن ۱۸ سال تمام و تابعیت ایرانی است. برای شرکت در حراج، متقاضی باید یک روز پیش از آغاز جلسه (امروز، ۴ شهریور) بین ساعت ۸ تا ۲۳ وجه معادل ارزش سفارش به همراه کارمزد را به «کیف پول» خود در سامانه مرکز مبادله واریز کرده باشد؛ وجوهی که تا پایان جلسه مسدود می‌ماند و در صورت عدم موفقیت در خرید، طی ۴۸ ساعت کاری بازگردانده می‌شود.
این محدودیت‌ها و چارچوب دقیق اجرایی نشان می‌دهد بانک مرکزی قصد دارد فرآیند عرضه سکه را شفاف و قابل ردیابی نگه دارد؛ موضوعی که در حراج‌های گذشته هم مورد تأکید بود و حالا با دقت بیشتری در نخستین حراج امسال دنبال می‌شود.
حراج یا پیش‌فروش؟ دو مسیر متفاوت برای عرضه سکه
بانک مرکزی همزمان با آغاز حراج‌های ۱۴۰۴، برنامه پیش‌فروش قطعی سکه را نیز در دستور کار دارد. تفاوت اصلی این دو روش در زمان تحویل نهفته است. در حراج فردا، سکه‌های خریداری‌شده از ۱۸ شهریور تا ۲۹ شهریور قابل دریافت خواهند بود و تنها هزینه تحویل (۳۰ هزار تومان به ازای هر قطعه) از خریدار گرفته می‌شود. اما در پیش‌فروش، سکه‌ها معمولاً با فاصله چندماهه تحویل می‌شوند؛ برای نمونه، اولین مرحله پیش‌فروش امسال در تاریخ ۱۷ شهریور انجام خواهد شد و تحویل آن به پایان آذرماه موکول می‌شود.
از نظر سقف خرید نیز تفاوت وجود دارد. در حراج، هر فرد در یک جلسه فقط مجاز به خرید ۵ قطعه است، اما در طرح پیش‌فروش، سقف خرید به ۱۵ قطعه (۳ تمام، ۵ نیم و ۷ ربع) می‌رسد. همین موضوع نشان می‌دهد که حراج بیشتر برای مدیریت کوتاه‌مدت تقاضا طراحی شده، در حالی که پیش‌فروش ابزاری برای پاسخ به تقاضای بلندمدت و انباشته بازار است.
این دو مسیر در کنار هم، استراتژی بانک مرکزی را تکمیل می‌کنند: پاسخ فوری به فشار بازار از طریق حراج‌های روزانه، و ایجاد اطمینان از تداوم عرضه در آینده با پیش‌فروش‌های دوره‌ای.
هدف سیاست‌گذار؛ کنترل تقاضا و مهار حباب بازار
بانک مرکزی در سال‌های اخیر حراج و پیش‌فروش سکه را نه صرفاً به‌عنوان یک ابزار عرضه، بلکه به‌عنوان بخشی از سیاست مهار انتظارات تورمی به کار گرفته است. تجربه نشان داده هر بار که فاصله میان قیمت بازار آزاد و ارزش ذاتی سکه افزایش یافته، حباب قیمتی شکل گرفته و تقاضای سوداگرانه بالا رفته است. سیاست‌گذار با تزریق هدفمند سکه در قالب حراج، تلاش می‌کند این شکاف را کاهش دهد و بازار را به سمت تعادل هدایت کند.
علاوه بر این، محدودیت خرید برای هر فرد (۵ قطعه در حراج و ۱۵ قطعه در پیش‌فروش) نشان می‌دهد هدف اصلی بانک مرکزی پاسخ به نیاز خرد و واقعی مردم است، نه تأمین تقاضای سرمایه‌گذاران بزرگ یا دلالان. به همین دلیل، سقف سالانه ۲۰ قطعه برای هر کد ملی تعریف شده تا فضا برای سوداگری محدود شود.
از منظر کلان‌تر، بانک مرکزی با تداوم این برنامه‌ها می‌خواهد پیام ثبات به بازار ارز و طلا بدهد؛ پیامی که می‌تواند بر رفتار معامله‌گران خرد و حتی بر انتظارات تورمی در سطح اقتصاد اثر بگذارد. به همین خاطر، حراج فردا فقط یک جلسه عرضه سکه نیست، بلکه بخشی از استراتژی مدیریت روانی و اقتصادی بازار به شمار می‌رود.
۸۲ حراج گذشته و تجربه تخصیص نزدیک به یک‌میلیون سکه
مرکز مبادله از اسفند ۱۴۰۲ تاکنون ۸۲ حراج غیرحضوری برگزار کرده و در مجموع نزدیک به ۹۴۴ هزار قطعه سکه در اختیار متقاضیان قرار داده است؛ آماری که نشان می‌دهد این ابزار به یکی از مسیرهای ثابت عرضه رسمی طلا در کشور تبدیل شده است. در کنار آن، طرح پیش‌فروش نیز از بهمن ۱۴۰۳ آغاز شد و تا امروز بیش از ۷۶۱ هزار قطعه سکه برای سررسیدهای مختلف اردیبهشت تا آبان ۱۴۰۴ پیش‌فروش شده است. بخشی از این سکه‌ها نیز تحویل داده شده؛ از جمله بیش از ۲۷۳ هزار قطعه که موعدشان تا پایان مرداد بود.
این حجم عرضه، از یک سو بیانگر عزم بانک مرکزی برای تداوم تزریق در بازار است و از سوی دیگر نشان می‌دهد که تجربه‌های گذشته توانسته بخشی از فشار تقاضا را مهار کند. البته کارشناسان معتقدند اثرگذاری این سیاست‌ها بیش از آنکه در کاهش قطعی قیمت‌ها باشد، در کنترل سرعت رشد حباب و ایجاد آرامش نسبی در بازار نمود پیدا کرده است. به همین دلیل، حراج فردای سکه را باید در امتداد همان سیاست دید؛ سیاستی که تاکنون با ترکیب حراج‌های مکرر و پیش‌فروش‌های دوره‌ای، بازار را در یک چارچوب قابل‌پیش‌بینی نگه داشته است.
بازار در انتظار قیمت کشف‌شده؛ واکنش معامله‌گران چه خواهد بود؟
اکنون نگاه فعالان بازار طلا و ارز به حراج فردای مرکز مبادله دوخته شده است. پرسش اصلی برای معامله‌گران این است که قیمت کشف‌شده در حراج تا چه اندازه با نرخ بازار آزاد فاصله خواهد داشت. اگر این فاصله زیاد باشد، خریداران خرد انگیزه بیشتری برای حضور پیدا می‌کنند و ممکن است حباب سکه در بازار آزاد به‌تدریج تخلیه شود. اما اگر قیمت‌ها چندان تفاوتی با بازار نداشته باشد، حراج کارکرد اصلی خود یعنی «تعدیل انتظارات» را از دست خواهد داد.
معامله‌گران بزرگ هم به دقت رصد می‌کنند که حجم عرضه واقعی تا چه حد پاسخ‌گوی تقاضا خواهد بود. تجربه حراج‌های پیشین نشان داده که در مواردی، استقبال بالا و محدودیت سقف خرید باعث ایجاد صف‌های فشرده سفارش شده است. همین مسئله می‌تواند بازتاب روانی مهمی در بازار داشته باشد؛ چرا که حتی عرضه رسمی، اگر با احساس محدودیت همراه شود، ممکن است سیگنال کمبود به بازار بفرستد.
در نهایت، آنچه فردا رقم می‌خورد نه فقط بر قیمت کوتاه‌مدت سکه، بلکه بر رفتار معامله‌گران در هفته‌های بعد نیز اثر خواهد گذاشت. بازار آزاد به‌ویژه در آستانه پیش‌فروش ۱۷ شهریور حساس است و هر نوسان قیمتی در حراج فردا می‌تواند بر حجم تقاضای آن مرحله اثر بگذارد. به همین دلیل، حراج ۵ شهریور را باید یک آزمون مهم برای سیاست‌گذار و یک شاخص کلیدی برای فعالان بازار دانست.
نظرات کاربران