به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز بازار ارز که بیش از ده روز پیاپی روی مدار صعود حرکت می‌کرد، بالاخره دیروز عقب‌نشینی کرد. دلار آزاد که تا مرز ۱۰۶ هزار تومان بالا رفته بود، در معاملات امروز به ۱۰۳ هزار و ۲۵۰ تومان رسید؛ کاهشی معنادار که پس از هفته‌ای پر از هیجان و التهاب به‌وقوع پیوست. همزمان نرخ دلار مبادله‌ای و صرافی ملی اندکی افزایش یافت و روی رقم ۷۱ هزار و ۹۴۳ تومان تثبیت شد؛ نشانه‌ای از ورود بازارساز و تغییر جهت سیاست ارزی.
این عقبگرد در حالی رقم خورد که طی روزهای گذشته، التهاب سیاسی ناشی از تهدید به فعال‌سازی مکانیسم ماشه و بحث خروج ایران از معاهده NPT بازار ارز را به بالاترین سطح تاریخی خود نزدیک کرده بود. بسیاری از خریداران در فضای ترس از آینده و برای حفظ ارزش دارایی‌هایشان به سمت دلار و سکه هجوم آوردند، اما حالا با انتشار نخستین سیگنال‌های آرامش سیاسی، ورق برگشته و نرخ‌ها نزولی شده است.
سایه سیاست بر بازار: توقف طرح خروج از NPT و سیگنال آرامش به بازار
عامل اصلی چرخش مسیر دلار را باید در تحولات سیاسی اخیر جست‌وجو کرد. در روزهایی که بازار در تب‌وتاب شایعات و تهدیدهای مرتبط با مکانیسم ماشه می‌سوخت، مجلس با برگزاری جلسه غیرعلنی موضوع خروج ایران از معاهده NPT را بررسی کرد. اما برخلاف انتظار بخشی از نمایندگان، تصمیم نهایی به تعویق افتاد و پرونده برای بررسی بیشتر به کمیسیون ارجاع شد. همین عقب‌نشینی مجلس، نخستین سیگنال آرامش به بازار ارز بود.
همزمان، نشانه‌های تازه‌ای از دیپلماسی فعال هم به چشم آمد. نامه مشترک ایران، چین و روسیه به شورای امنیت برای جلوگیری از بازگشت تحریم‌ها و نیز اظهارات برخی مقامات درباره احتمال آغاز مذاکرات، به بازار مخابره شد. حتی علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که مسیر مذاکره بسته نیست. این سیگنال‌ها به‌سرعت در فضای بازار ارز انعکاس یافت و روند صعودی دلار را متوقف کرد.
به این ترتیب، بار دیگر سیاست به‌عنوان متغیری کلیدی بر بازار ارز سایه انداخت و نشان داد که نرخ‌های ۱۰۶ هزار تومانی بیشتر از آنکه ریشه در واقعیت‌های اقتصادی داشته باشند، محصول هیجان و ترس از آینده‌اند.
نقش بازارساز و بانک مرکزی در تغییر مسیر نرخ‌ها
اگرچه عوامل سیاسی موتور اصلی هیجان اخیر بازار بودند، اما ردپای بازارساز نیز در تغییر مسیر دلار کاملاً مشهود است. فعالان بازار معتقدند که همان‌طور که در بحران ارزی خردادماه بانک مرکزی با سیاست‌های مقطعی موفق به مهار نرخ شد، این بار نیز مداخله هدفمند مانع از ادامه صعود بی‌منطق ارز شد. افزایش جزئی نرخ مبادله‌ای و تثبیت قیمت در صرافی ملی نشان می‌دهد سیاست‌گذار ارزی سعی دارد با هدایت نقدینگی به مسیر رسمی، دست دلالان را از بازار کوتاه کند.
مرتضی عزتی، اقتصاددان دانشگاه تربیت مدرس، در گفت‌وگویی تأکید کرده بود: «هر زمان که دولت و بانک مرکزی اراده کنند، می‌توانند با ابزارهای نظارتی و مدیریت فعال بازار، جلوی رشد بی‌منطق قیمت‌ها را بگیرند.» به گفته او، در چنین شرایطی که تقاضای واقعی در بازار وجود ندارد و تنها جو روانی بر معاملات حاکم است، نقش سیاست‌گذار کلیدی‌تر می‌شود.
این بار هم شواهد حکایت از آن دارد که ورود بانک مرکزی به میدان، به همراه تغییر لحن سیاسی، دست‌به‌دست هم داده تا دلار از قله ۱۰۶ هزار تومانی پایین بیاید. موضوعی که بار دیگر یادآور این واقعیت است: بازار آزاد تنها تا جایی قدرت‌نمایی می‌کند که بازار رسمی میدان را خالی بگذارد.
خریداران هیجانی در دام ریسک
نوسانات اخیر بار دیگر یک واقعیت تلخ را عیان کرد؛ آنکه بخش بزرگی از خریداران ارز، تصمیم‌های خود را نه بر اساس تحلیل اقتصادی، بلکه تحت‌تأثیر هیجان و ترس از آینده می‌گیرند. در روزهایی که دلار به سمت قله ۱۰۶ هزار تومانی حرکت می‌کرد، بسیاری از مردم عادی برای حفظ ارزش دارایی‌هایشان به بازار ارز و سکه هجوم آوردند. اما این ورود دیرهنگام باعث شد درست در نقطه اوج، خریدار شوند و حالا با اولین عقبگرد قیمت‌ها در معرض زیان قرار بگیرند.
نمونه مشابه این اتفاق چند ماه قبل و در شب عید رخ داد؛ زمانی که دلار به سرعت تا مرز ۱۰۰ هزار تومان بالا رفت و تنها در چند روز بعد با سقوطی سنگین، به حوالی ۷۰ هزار تومان بازگشت. همان‌طور که مرتضی عزتی، اقتصاددان، تأکید کرده بود، معامله‌گرانی که دانش و تجربه کافی ندارند در چنین بازاری بیشتر از همه آسیب می‌بینند، چرا که تنها گروه محدودی از بازیگران حرفه‌ای می‌توانند با خرید در کف و فروش در سقف، سودی هنگفت به دست آورند.
این بار هم بازار نشان داد که ریسک‌های سیاسی و روانی می‌توانند به‌سرعت ورق را برگردانند. برای سرمایه‌گذاران عادی، نتیجه چنین بازی پرخطری چیزی جز سوخت سرمایه نیست.
سناریوهای پیش‌روی ارز؛ از سقوط احتمالی تا بازگشت به اوج
بازار ارز اکنون در نقطه حساسی ایستاده است؛ جایی میان امید به دیپلماسی و ترس از بازگشت تحریم‌ها. مسیر آینده دلار را می‌توان در سه سناریو خلاصه کرد:
سناریوی مثبت: اگر اخبار مذاکرات و تعویق مکانیسم ماشه تقویت شود، امکان دارد دلار همان الگوی فروردین امسال را تکرار کند. در آن مقطع، دلار پس از فتح قله ۱۰۵ هزار تومانی، تحت‌تأثیر سیگنال‌های سیاسی تا کانال ۸۰ هزار تومان عقب‌نشینی کرد. چنین کاهشی می‌تواند بار دیگر اتفاق بیفتد، به‌ویژه اگر بازارساز با ابزارهای خود ورود فعال داشته باشد.
سناریوی منفی: اما اگر فضای سیاسی دوباره ملتهب شود و مجلس یا سایر نهادها تصمیمی شتاب‌زده بگیرند، بازار ارز به سرعت واکنش نشان خواهد داد. در این حالت بازگشت به مرز ۱۰۶ هزار تومان دور از ذهن نیست، به‌خصوص اگر بانک مرکزی در مدیریت تقاضای هیجانی تعلل کند.
سناریوی میانه: محتمل‌ترین سناریو در کوتاه‌مدت تثبیت دلار در محدوده ۱۰۳ تا ۱۰۵ هزار تومان است. بازاری که در انتظار تحولات سیاسی و ورود جدی‌تر بانک مرکزی می‌ماند، با دامنه‌ای محدود نوسان می‌کند تا تصویر آینده روشن‌تر شود.
به این ترتیب، آینده بازار ارز بیش از هر زمان دیگر وابسته به ترکیب سیاست خارجی و مدیریت داخلی است.
جمع‌بندی: دلار در انتظار دیپلماسی و مدیریت
بازار ارز بار دیگر نشان داد که بیش از آنکه بر پایه منطق اقتصادی حرکت کند، اسیر سایه سیاست و هیجان روانی است. دلار آزاد در کمتر از ده روز از مرز ۱۰۶ هزار تومان بالا رفت و حالا در کانال ۱۰۳ هزار تومان آرام گرفته است؛ رفتاری که نه به پشتوانه تغییر جدی در عرضه و تقاضا، بلکه تحت تأثیر خبرهای سیاسی و مداخله بانک مرکزی شکل گرفت.
خریداران هیجانی بار دیگر هزینه بی‌اعتمادی و شتاب‌زدگی را پرداختند؛ همان‌هایی که برای حفظ ارزش دارایی وارد بازار شدند، اکنون با اولین اصلاح قیمتی در معرض زیان قرار دارند. در مقابل، معامله‌گران حرفه‌ای و بازارساز با هوشیاری، روند را مدیریت کرده و بازار را از یک انفجار ارزی نجات دادند.
آینده اما همچنان نامطمئن است. دلار در سه‌راهی دیپلماسی، سیاست‌گذاری داخلی و هیجانات روانی قرار دارد. اگر سیگنال‌های مثبت سیاسی ادامه یابد و بانک مرکزی نیز با اقتدار میدان را در دست گیرد، امید به کاهش بیشتر نرخ‌ها وجود دارد. اما در غیاب این دو عامل، هر لحظه ممکن است بازار دوباره به مدار صعودی بازگردد.
آنچه مسلم است، این روزها سرنوشت دلار و به تبع آن سفره مردم، بیش از هر زمان دیگری به میز مذاکره و تصمیم سیاست‌گذاران گره خورده است.
نظرات کاربران