گروه ۲۰ چیست؟

گروه ۲۰ (G-20) یک مجمع بین‌المللی متشکل از وزیران دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی ۱۹ اقتصاد بزرگ جهان به‌همراه اتحادیه اروپا است که هدف آن ترویج تجارت و تنظیم بازارهای مالی می‌باشد.

گروه ۲۰ که به اختصار G-20 نامیده می‌شود، شامل وزیران دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی ۱۹ اقتصاد بزرگ جهان (از جمله بسیاری از کشورهای در حال توسعه) و اتحادیه اروپا است. این گروه در سال ۱۹۹۹ تشکیل شد و هدف آن ترویج رشد اقتصادی جهانی، تجارت بین‌المللی و تنظیم بازارهای مالی است.

از آنجایی که G-20 یک مجمع است و نه یک نهاد قانون‌گذاری، توافق‌ها و تصمیمات آن الزام حقوقی ندارند، اما بر سیاست‌های کشورها و همکاری جهانی تأثیر می‌گذارند. اقتصادهای کشورهای عضو G-20 بیش از ۸۰٪ تولید ناخالص جهانی، ۷۵٪ تجارت جهانی و ۶۰٪ جمعیت جهان را نمایندگی می‌کنند. پس از نخستین نشست سران در سال ۲۰۰۸، رهبران G-20 اعلام کردند که این گروه جایگزین G-8 به‌عنوان شورای اصلی اقتصادی کشورها خواهد شد.

نکات کلیدی

• G-20 یک مجمع پیشرو در مسائل مالی جهانی است که اعضای آن شامل اقتصادهای بزرگ توسعه‌یافته و در حال توسعه می‌شود.
• اگرچه نهاد قانون‌گذاری نیست، گفت‌وگوهای آن به شکل‌گیری سیاست‌های مالی در کشورهای عضو کمک می‌کند.
• موضوعات اخیر نشست‌های G-20 شامل رمزارزها، امنیت غذایی و جنگ‌های تجاری بوده است.

تمرکز سیاستی گروه ۲۰

دستورکار و فعالیت‌های G-20 توسط ریاست دوره‌ای و با همکاری اعضا تعیین می‌شود. در ابتدا، تمرکز مباحث بر پایداری بدهی‌های دولتی و ثبات مالی جهانی بود. این موضوعات همچنان در نشست‌ها مطرح می‌شوند، در کنار مباحث مربوط به رشد اقتصادی جهانی، تجارت بین‌المللی و تنظیم بازارهای مالی.

تحت ریاست اندونزی، G-20 بر سه محور اصلی تمرکز دارد: معماری سلامت جهانی، تحول دیجیتال و گذار به انرژی پایدار. نشست ۲۰۲۱ در رم برگزار شد و موضوعاتی مانند حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط (SMEها) و کسب‌وکارهای متعلق به زنان، نقش بخش خصوصی در مبارزه با تغییرات اقلیمی و توسعه پایدار در آن بررسی شد.

نشست ۲۰۱۹ در اوزاکا بر اقتصاد جهانی، تجارت و سرمایه‌گذاری، نوآوری، محیط زیست و انرژی، اشتغال، توانمندسازی زنان، توسعه و سلامت متمرکز بود. در ۲۰۱۸، آرژانتین موضوعاتی همچون آینده کار، زیرساخت‌های توسعه و آینده پایدار غذا را مطرح کرد. همچنین بحث‌هایی درباره تنظیم رمزارزها و جنگ تجاری چین و آمریکا انجام شد.

مقایسه گروه ۲۰ با گروه ۷ (G-7)

اعضای G-20 شامل تمام اعضای G-7 نیز می‌شود. G-7 در سال ۱۹۷۵ شکل گرفت و متشکل از اتحادیه اروپا و هفت اقتصاد بزرگ توسعه‌یافته (فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، ایالات متحده، بریتانیا و کانادا) است. G-7 هر ساله درباره موضوعات بین‌المللی از جمله مسائل اقتصادی و پولی دیدار می‌کند.

G-7 قدیمی‌تر است و اغلب به‌عنوان نهادی سیاسی‌تر شناخته می‌شود، زیرا جلسات آن همیشه شامل رهبران سیاسی همچون رؤسای جمهور و نخست‌وزیران بوده است. اما از زمان بحران مالی ۲۰۰۸، G-20 نیز نشست‌هایی با حضور رهبران سیاسی علاوه بر وزیران دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی برگزار کرده است.

در حالی که G-7 تنها شامل کشورهای توسعه‌یافته است، بسیاری از ۱۲ عضو دیگر G-20 از میان اقتصادهای در حال توسعه هستند. در واقع، فراهم کردن بستری برای گفت‌وگو میان کشورهای توسعه‌یافته و نوظهور یکی از دلایل اصلی ایجاد G-20 بود.

روسیه و گروه ۲۰

در سال ۲۰۱۴، پس از مداخله نظامی روسیه در اوکراین و الحاق کریمه، G-7 عضویت روسیه را به حالت تعلیق درآورد و این کشور در سال ۲۰۱۷ رسماً از G-8 خارج شد. در حالی که استرالیا (میزبان نشست ۲۰۱۴) پیشنهاد کرد روسیه از G-20 کنار گذاشته شود، این کشور با حمایت برزیل، هند و چین همچنان عضو باقی ماند.

بحث بر سر عضویت روسیه در مارس ۲۰۲۲ پس از حمله این کشور به اوکراین دوباره مطرح شد. جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، خواستار اخراج روسیه شد، اما مقامات روسیه تأکید کردند که ولادیمیر پوتین در نشست اندونزی شرکت خواهد کرد.

اعضای گروه ۲۰

علاوه بر اعضای G-7، ۱۲ کشور دیگر عضو G-20 هستند: آرژانتین، استرالیا، برزیل، چین، هند، اندونزی، مکزیک، روسیه، عربستان سعودی، آفریقای جنوبی، کره جنوبی و ترکیه.

علاوه بر این، کشورهای مهمان نیز به نشست‌ها دعوت می‌شوند. اسپانیا همیشه دعوت دائمی دارد، همچنین رئیس اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن)، دو کشور آفریقایی (رئیس اتحادیه آفریقا و نماینده مشارکت جدید برای توسعه آفریقا) و دست‌کم یک کشور دیگر که توسط ریاست دوره‌ای انتخاب می‌شود.

سازمان‌های بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، سازمان ملل، هیئت ثبات مالی و سازمان تجارت جهانی نیز در نشست‌ها شرکت می‌کنند.

ادامه فعالیت G-20 توسط یک «تروئیکا» تضمین می‌شود که شامل کشور ریاست فعلی، کشور ریاست قبلی و کشور ریاست بعدی است. در حال حاضر ایتالیا، اندونزی و هند این نقش را ایفا می‌کنند.

انتقادات از گروه ۲۰

از زمان تشکیل، برخی فعالیت‌های G-20 بحث‌برانگیز بوده است. نگرانی‌ها شامل نبود شفافیت و پاسخگویی است؛ منتقدان به نبود منشور رسمی و برگزاری نشست‌های مهم پشت درهای بسته اشاره می‌کنند.

برخی سیاست‌های پیشنهادی این گروه نیز با مخالفت‌ها مواجه شده‌اند، به‌ویژه از سوی گروه‌های لیبرال. اعتراضات در نشست‌ها این گروه را متهم کرده‌اند که توافق‌های تجاری تقویت‌کننده شرکت‌های بزرگ را ترویج می‌دهد، در مقابله با تغییرات اقلیمی تعلل می‌کند و به نابرابری اجتماعی و تهدیدهای جهانی علیه دموکراسی نمی‌پردازد.

سیاست‌های عضویت G-20 نیز مورد انتقاد قرار گرفته است. منتقدان می‌گویند این گروه بیش از حد محدودکننده است و افزودن مهمانان از کشورهای آفریقایی صرفاً اقدامی نمادین برای نشان دادن تنوع اقتصادی جهانی است. باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، درباره این چالش گفته بود: «همه می‌خواهند کوچک‌ترین گروهی باشند که خودشان هم در آن حضور داشته باشند. بنابراین اگر کشوری بیستمین اقتصاد بزرگ جهان باشد، می‌خواهد G-21 وجود داشته باشد و حذف شدن خود را کاملاً ناعادلانه می‌داند.»