شرکت تراست چیست؟

شرکت تراست شرکتی است که به‌طور حرفه‌ای نقش «امین» (Trustee) را برای افراد، خانواده‌ها و کسب‌وکارها بر عهده می‌گیرد. این شرکت دارایی‌های یک تراست یا ترکهٔ یک متوفی، یعنی اموالی را که از او به جا مانده است، طبق دستور صاحب دارایی نگه می‌دارد، اداره می‌کند و در زمان مقرر به ذی‌نفعان می‌رساند. شرکت تراست در برابر این خدمات کارمزد می‌گیرد که ممکن است مبلغی ثابت یا درصدی از ارزش دارایی‌ها باشد.

نکات کلیدی

• شرکت تراست امین دارایی‌های دیگران است و اموال افراد، کسب‌وکارها و ترکهٔ متوفیان را اداره می‌کند و به ذی‌نفعان می‌رساند.
• شرکت تراست مالک دارایی‌های تراست نیست و قانون آن را موظف می‌کند به سود ذی‌نفعان عمل کند.
• خدمات این شرکت‌ها از ادارهٔ تراست و تسویهٔ ترکه تا مدیریت سرمایه‌گذاری، نگهداری اوراق بهادار، برنامه‌ریزی مالیاتی و پرداخت صورت‌حساب‌ها را در بر می‌گیرد.
• کارمزد معمولاً درصدی از ارزش دارایی‌ها، اغلب ۰٫۲۵ تا ۲٪ در سال، یا مبلغی ثابت در سال است.
• در آمریکا، دفتر کنترل‌کنندهٔ پول (OCC) بر شرکت‌های تراستِ دارای مجوز فدرال نظارت می‌کند و نهاد ناظر هر ایالت بر شرکت‌های تراستِ دارای مجوز همان ایالت.
• OCC در دسامبر ۲۰۲۵ با پنج درخواست مجوز بانک تراست ملی موافقت مشروط کرد؛ از جمله درخواست شرکت‌هایی مانند ریپل، بیت‌گو و پکسوس که در حوزهٔ دارایی‌های دیجیتال فعال‌اند.
• سپردن تراست به یک شرکت بی‌طرف می‌تواند احتمال اختلاف خانوادگی بر سر تقسیم ارث را کم کند.

تراست چیست و شرکت تراست چه نقشی در آن دارد؟

تراست (Trust) ترتیبی حقوقی است که در آن یک نفر دارایی‌هایی را به شخص یا نهاد دیگری می‌سپارد تا آن‌ها را به سود افراد مشخصی نگه دارد و اداره کند. هر تراست سه طرف اصلی دارد:

• مؤسس تراست (Settlor یا Grantor): کسی که تراست را ایجاد می‌کند، دارایی‌ها را در آن می‌گذارد و قواعد اداره و تقسیم آن‌ها را تعیین می‌کند.
• امین (Trustee): شخص یا شرکتی که دارایی‌ها را طبق همین قواعد نگه می‌دارد و اداره می‌کند.
• ذی‌نفع (Beneficiary): کسی که منافع تراست، مثل درآمد یا اصل دارایی، به او می‌رسد.

شرکت تراست ممکن است امین یک تراست باشد، در کارهای مالی نمایندهٔ مشتری باشد یا ادارهٔ ترکهٔ یک متوفی را بر عهده بگیرد. در هر سه حالت، دارایی‌ها را طبق دستور مؤسس تراست، خواست مشتری یا وصیت متوفی و به سود ذی‌نفعان نهایی اداره می‌کند.

امین بسیاری از تراست‌ها یکی از اعضای خانواده یا فردی مورد اعتماد است، اما یک شرکت تراست هم می‌تواند این نقش را بپذیرد. برای مثال، اگر در خانواده کسی توان یا تجربهٔ لازم برای ادارهٔ مالی تراست را نداشته باشد، شرکت تراست می‌تواند «امین جانشین» (Successor Trustee) شود. در این حالت، پس از فوت مؤسس تراست، شرکت ادارهٔ دارایی‌ها را طبق شرایط تراست به دست می‌گیرد.

شرکت تراست مالک دارایی‌هایی نیست که به آن سپرده شده است. این دارایی‌ها جدا از دارایی‌های خود شرکت نگهداری می‌شوند و شرکت فقط وظیفه دارد از آن‌ها به سود دیگران مراقبت کند. به این تعهد قانونی «وظیفهٔ امانی» (Fiduciary Duty) می‌گویند؛ یعنی شرکت باید منافع ذی‌نفعان را بر منافع خودش مقدم بدارد.

انواع گوناگون تراست، از جمله تراست‌های خیریه، می‌توانند یک شرکت تراست را امین خود کنند. نهاد تراست ریشه در کامن‌لا (Common Law) دارد؛ یعنی نظام حقوقی انگلستان و کشورهایی مانند آمریکا که از آن پیروی می‌کنند. در حقوق ایران نهادی دقیقاً هم‌تای تراست وجود ندارد، هرچند مفاهیمی مانند «امانت»، «وصایت» و «وقف» از برخی جهات به آن شبیه‌اند.

انواع شرکت‌های تراست

شرکت تراست ممکن است بخشی از یک بانک تجاری یا نهاد مالی دیگر باشد، یا شرکتی مستقل باشد که مالک آن یک مؤسسهٔ حقوقی و وکالت یا یک شراکت است. این شرکت‌ها را از چند جهت می‌توان دسته‌بندی کرد.

مجوز فدرال یا ایالتی

در آمریکا، شرکت تراست می‌تواند مجوز خود را از دولت فدرال بگیرد یا از یکی از ایالت‌ها. شرکت‌های دارای مجوز فدرال «بانک تراست ملی» (National Trust Bank) نامیده می‌شوند و زیر نظارت دفتر کنترل‌کنندهٔ پول آمریکا (Office of the Comptroller of the Currency) هستند. شرکت‌های تراست ایالتی مجوز خود را از نهاد ناظر بانکی همان ایالت می‌گیرند و زیر نظارت همان نهادند.

جاناتان گولد، رئیس OCC، در سخنرانی ۸ دسامبر ۲۰۲۵ گفت که این نهاد از دههٔ ۱۹۷۰ به بانک‌های تراست ملی مجوز می‌دهد و کنگرهٔ آمریکا در سال ۱۹۷۸ این اختیار را صراحتاً به آن داده است. به گفتهٔ او، OCC اکنون بر حدود ۶۰ بانک تراست ملی نظارت می‌کند.

عمومی یا خصوصی

شرکت تراست عمومی از عموم مردم مشتری می‌پذیرد و کارش به بخش تراست یک بانک شبیه است. شرکت تراست خصوصی، که گاهی «شرکت تراست خانوادگی» هم نامیده می‌شود، فقط دارایی‌های یک خانواده یا خاندان را اداره می‌کند و از عموم مشتری نمی‌پذیرد.

بزرگ یا کوچک

شرکت‌های تراست از نظر اندازه و کارمزد با هم فرق دارند. شرکت‌های بزرگ‌تر محصولات و خدمات بیشتری ارائه می‌کنند، اما ممکن است ارتباط شخصی کمتری با مشتری داشته باشند. نورترن تراست (Northern Trust)، بسمر تراست (Bessemer Trust) و یو.اس. تراست (U.S. Trust) که بخشی از بانک آو آمریکاست، از شرکت‌های بزرگ این حوزه‌اند. نورترن تراست در سال ۱۸۸۹ در شیکاگو تأسیس شده است.

خدمات شرکت‌های تراست

شرکت‌های تراست کارهای روزمرهٔ ادارهٔ تراست را انجام می‌دهند و در کنار آن خدمات دیگری هم ارائه می‌کنند. مهم‌ترین این خدمات عبارت‌اند از:

• مدیریت ثروت: مدیریت سرمایه‌گذاری‌ها و حفظ ثروت مشتری برای نسل‌های بعد.
• ادارهٔ امور مالی روزمره: پرداخت صورت‌حساب‌ها، صدور چک و کارهایی از این دست.
• خدمات کارگزاری: فراهم کردن دسترسی مشتری به طیف گسترده‌ای از گزینه‌های سرمایه‌گذاری.
• نگهداری و حفاظت از دارایی‌ها (Custody): نگهداری اوراق بهادار و دیگر دارایی‌های مشتری، بی‌آنکه شرکت دربارهٔ سرمایه‌گذاری آن‌ها تصمیم بگیرد.
• برنامه‌ریزی مالی: معمولاً با کارمزد جداگانه که به سطح خدمات بستگی دارد.
• برنامه‌ریزی مالیاتی: تنظیم امور مالی به شکلی که بار مالیاتی تراست و ذی‌نفعان در چارچوب قانون کمتر شود.
• برنامه‌ریزی ارث و تسویهٔ ترکه: تعیین شیوهٔ انتقال دارایی‌ها پس از فوت و اجرای آن.

شرکت‌های تراست در زمینهٔ ترکه و اموال هم خدماتی ارائه می‌کنند؛ مانند قیمومت، یعنی سرپرستی امور مالی افراد صغیر یا ناتوان، و ادارهٔ دارایی‌های غیرمالی مانند املاک.

مزایا و محدودیت‌های استفاده از شرکت تراست

مزایا

• تعهد قانونی به منافع مشتری: شرکت تراست امین است؛ یعنی قانون آن را موظف می‌کند به نمایندگی از مشتری و به سود او عمل کند و اجازهٔ سوءاستفاده از دارایی‌ها را ندارد. همین تعهد به مشتری دربارهٔ تصمیم‌های سرمایه‌گذاری و مدیریتی شرکت اطمینان بیشتری می‌دهد.
• تخصص مالی: خدمات مدیریت سرمایه‌گذاری این شرکت‌ها برای کسانی که تجربه یا دانش کافی از بازارهای مالی ندارند سودمند است.
• رهایی از کارهای روزمره: کسی که نمی‌تواند یا نمی‌خواهد امور مالی روزانه‌اش را خودش اداره کند، می‌تواند این مسئولیت را به شرکت تراست بسپارد.
• بی‌طرفی در تقسیم ارث: شرکت تراست طرف سومی بی‌طرف است که دارایی‌ها را طبق شرایط تراست تقسیم و توزیع می‌کند. این کار احتمال دعوای خانوادگی بر سر ارث را کمتر می‌کند.
• تداوم: برخلاف امینی که یک فرد است، کار شرکت تراست با بیماری یا فوت یک نفر متوقف نمی‌شود و می‌تواند تراست‌های بلندمدت را سال‌ها اداره کند.

محدودیت‌ها

• هزینه: کارمزد سالانه، به‌ویژه در تراست‌های کوچک، ممکن است در مقایسه با ارزش دارایی قابل‌توجه باشد.
• ارتباط کمتر شخصی: شرکت‌های بزرگ ممکن است ارتباط نزدیک و شخصی کمتری با مشتری داشته باشند.
• پایبندی به متن تراست: شرکت تراست فقط در چارچوب شرایط تراست عمل می‌کند و نمی‌تواند به خواسته‌هایی بیرون از این چارچوب پاسخ دهد.

شرکت تراست چه کارمزدی می‌گیرد؟

شرکت‌های تراست به روش‌های گوناگون کارمزد می‌گیرند. یکی از روش‌های رایج، کارمزد سالانه‌ای برابر درصدی از ارزش دارایی‌های تراست است؛ مثلاً ۱٪ برای تراستی که دارایی زیادی دارد یا به مدیریت زیادی نیاز دارد. این درصد معمولاً ۰٫۲۵ تا ۲٪ است و در شرکت‌های بزرگ، بسته به اندازهٔ تراست، اغلب ۱ تا ۲٪ است.

برخی شرکت‌ها هم کارمزد ثابت سالانه پیشنهاد می‌کنند که برای تراست‌های کم‌کار منطقی‌تر است. کارمزد ممکن است هر سال از محل دارایی‌ها برداشت شود یا هنگام انتقال دارایی به ذی‌نفعان.

مثال فرضی: تراستی ۲ میلیون دلار دارایی دارد و شرکت تراست هر سال ۱٪ ارزش دارایی‌ها را کارمزد می‌گیرد. کارمزد سال اول ۲۰ هزار دلار است (۲٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۰٫۰۱ = ۲۰٬۰۰۰). اگر ارزش دارایی‌ها سال بعد به ۲٫۲ میلیون دلار برسد، کارمزد هم به ۲۲ هزار دلار می‌رسد.

اکنون تراستی کوچک با ۲۰۰ هزار دلار دارایی را در نظر بگیرید. کارمزد ۱٪ آن فقط ۲ هزار دلار است، اما اگر شرکت حداقل کارمزد سالانه را ۳ هزار دلار تعیین کرده باشد، مشتری ۳ هزار دلار می‌پردازد که برابر ۱٫۵٪ ارزش دارایی است (۳٬۰۰۰ ÷ ۲۰۰٬۰۰۰ = ۰٫۰۱۵). پس کارمزد واقعی تراست‌های کوچک ممکن است از نرخ اعلام‌شده بیشتر باشد و پیش از انتخاب شرکت تراست باید حداقل کارمزد و روش محاسبهٔ آن را هم پرسید.

چه نهادی بر شرکت‌های تراست نظارت می‌کند؟

ناظر هر شرکت تراست به کشور محل فعالیت و نوع مجوز آن بستگی دارد. در آمریکا، صدور مجوز و نظارت بر بانک‌های تراست ملی با OCC است؛ اداره‌ای مستقل درون وزارت خزانه‌داری آمریکا. شرکت‌های تراست ایالتی زیر نظر نهاد ناظر بانکی ایالت خود هستند.

مالک شرکت تراست هم در تعیین ناظر اثر دارد. به نوشتهٔ شرکت بیمهٔ سپردهٔ فدرال آمریکا (FDIC)، شرکت‌های تراستی که به یک شرکت هلدینگ بانکی تعلق دارند، زیر نظارت فدرال رزرو هم هستند. شرکت‌های تراستی که مالکشان یک بانک است نیز زیر بازرسی و نظارت ناظر اصلی همان بانک مادر قرار می‌گیرند.

رئیس OCC در سخنرانی دسامبر ۲۰۲۵ یادآوری کرد که بانک‌های تراست ملی طبق قانون باید فعالیت خود را به عملیات یک شرکت تراست و فعالیت‌های مرتبط با آن محدود کنند. یعنی کار اصلی این بانک‌ها نگهداری و ادارهٔ دارایی دیگران است، نه جمع‌آوری سپرده و اعطای وام، آن‌طور که بانک‌های تجاری انجام می‌دهند.

دارایی‌های شرکت تراست چیست؟

بیشتر دارایی‌هایی که به نام یک شرکت تراست گزارش می‌شود، در واقع دارایی مشتریان است: دارایی‌هایی که در تراست‌های مشتریان قرار دارد و شرکت امین آن‌هاست، یا دارایی‌هایی که فقط برای نگهداری به شرکت سپرده شده است. این دارایی‌ها در ترازنامهٔ خود شرکت ثبت نمی‌شوند و با عنوان‌های جداگانه گزارش می‌شوند:

• دارایی تحت مدیریت (Assets Under Management یا AUM): دارایی‌ای که شرکت دربارهٔ سرمایه‌گذاری آن تصمیم می‌گیرد.
• دارایی تحت نگهداری و اداره (Assets Under Custody/Administration یا AUC/A): دارایی‌ای که شرکت نگه می‌دارد و کارهای اداری آن، مانند ثبت و حسابداری، را انجام می‌دهد.

فاصلهٔ این دو گروه از دارایی‌ها با دارایی‌های خود شرکت می‌تواند بسیار بزرگ باشد. طبق گزارش مالی ۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ نورترن تراست، این شرکت در پایان ژوئن ۲۰۲۶ معادل ۲۰ تریلیون دلار دارایی تحت نگهداری و اداره و ۲ تریلیون دلار دارایی تحت مدیریت داشت. میانگین کل دارایی‌های ترازنامهٔ همین شرکت در سه‌ماههٔ دوم ۲۰۲۶ حدود ۱۶۳٫۶ میلیارد دلار بود؛ یعنی دارایی‌های تحت نگهداری و ادارهٔ آن بیش از ۱۲۰ برابر دارایی‌های ترازنامه‌اش بود.

بخشی از دارایی‌های تحت اداره اصلاً در قالب تراست نیست. رئیس OCC در سخنرانی ۸ دسامبر ۲۰۲۵ گفت که بانک‌های تراست ملی آمریکا در سه‌ماههٔ سوم ۲۰۲۵ نزدیک به ۲ تریلیون دلار دارایی را صرفاً برای نگهداری و حفاظت و بدون وظیفهٔ امانی اداره می‌کردند. این رقم حدود ۲۵٪، یعنی یک‌چهارم، کل دارایی‌های تحت ادارهٔ این بانک‌ها بود.

تحولات اخیر: موج تازهٔ درخواست مجوز تراست در آمریکا

در سال‌های اخیر شماری از شرکت‌های فعال در حوزهٔ دارایی‌های دیجیتال هم برای گرفتن مجوز بانک تراست ملی اقدام کرده‌اند. OCC در ۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ با پنج درخواست موافقت مشروط کرد:

• دو درخواست برای تأسیس بانک تراست ملی تازه: «فرست نشنال دیجیتال کارنسی بنک» (First National Digital Currency Bank) و «ریپل نشنال تراست بنک» (Ripple National Trust Bank).
• سه درخواست برای تبدیل شرکت تراست ایالتی به بانک تراست ملی: بیت‌گو (BitGo)، فیدلیتی دیجیتال اَسِتس (Fidelity Digital Assets) و پکسوس (Paxos).

بیت‌گو در گزارش سالانه‌ای که در مارس ۲۰۲۶ به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) ارائه کرد، نوشته است که در دسامبر ۲۰۲۵ مجوز تبدیل به بانک تراست ملی را گرفته است. به نوشتهٔ این شرکت، مجوز تازه به آن امکان می‌دهد زیر یک نظام نظارتی فدرال یکپارچه فعالیت کند.

این موج بی‌مخالف نبود. به گفتهٔ رئیس OCC در سخنرانی ۸ دسامبر ۲۰۲۵، برخی بانک‌ها و انجمن‌های صنفی آن‌ها اعتراض کرده بودند که پذیرش درخواست‌های در جریان با رویهٔ پیشین OCC همخوانی ندارد، چون به بانک‌های تراست ملی اجازه می‌دهد خدمات نگهداری بدون وظیفهٔ امانی ارائه کنند. او در پاسخ گفت OCC ده‌ها سال است که چنین فعالیتی را برای بانک‌های تراست ملی مجاز می‌داند؛ همان فعالیتی که، چنان‌که پیش‌تر آمد، در سه‌ماههٔ سوم ۲۰۲۵ نزدیک به ۲ تریلیون دلار دارایی را در بر می‌گرفت.

OCC در ۱۱ اوت ۲۰۲۶ هم اعلام کرد که در ۱۸ ماه گذشته ۴۰ درخواست برای تأسیس بانک جدید دریافت کرده است و درخواست‌هایی برای بانک تراست ملی نیز در میان آن‌هاست.

پرسش‌های متداول

آیا شرکت تراست مالک دارایی‌هایی است که اداره می‌کند؟

خیر. شرکت تراست امین این دارایی‌هاست و باید آن‌ها را طبق شرایط تراست و به سود ذی‌نفعان اداره کند. دارایی‌های مشتریان جدا از دارایی‌های خود شرکت نگهداری می‌شوند و در ترازنامهٔ آن نمی‌آیند.

فرق شرکت تراست با بانک تجاری چیست؟

کار اصلی بانک تجاری جمع‌آوری سپرده و اعطای وام است، اما کار اصلی شرکت تراست نگهداری و ادارهٔ دارایی دیگران است. در آمریکا، بانک‌های تراست ملی طبق قانون باید فعالیت خود را به عملیات شرکت تراست و فعالیت‌های مرتبط با آن محدود کنند. بسیاری از بانک‌های بزرگ هم بخش یا شرکت تراست جداگانه‌ای دارند.

کارمزد شرکت تراست معمولاً چقدر است؟

بسیاری از شرکت‌ها درصدی از ارزش دارایی‌ها را، معمولاً ۰٫۲۵ تا ۲٪ در سال، کارمزد می‌گیرند. برخی هم برای تراست‌های ساده و کم‌کار مبلغ ثابت سالانه تعیین می‌کنند.

چه کسانی از شرکت تراست استفاده می‌کنند؟

مشتریان معمول شرکت‌های تراست خانواده‌هایی‌اند که دارایی قابل‌توجهی دارند و می‌خواهند آن را برای نسل‌های بعد حفظ کنند. کسانی که در خانواده فرد مورد اعتمادی برای ادارهٔ تراست ندارند، افرادی که تجربهٔ سرمایه‌گذاری ندارند و مؤسسه‌های خیریه هم از این خدمات استفاده می‌کنند.

چرا شرکت‌های حوزهٔ دارایی‌های دیجیتال به دنبال مجوز بانک تراست ملی‌اند؟

نگهداری دارایی برای مشتری از قدیم جزو کارهای شرکت‌های تراست بوده است و مجوز فدرال به این شرکت‌ها اجازه می‌دهد همین کار را زیر نظارت OCC انجام دهند. برای نمونه، بیت‌گو در گزارش سالانهٔ مارس ۲۰۲۶ خود نوشته است که مجوز بانک تراست ملی به آن امکان می‌دهد زیر یک نظام نظارتی فدرال یکپارچه فعالیت کند.

جمع‌بندی

شرکت تراست امینی حرفه‌ای است که دارایی‌های تراست را به نمایندگی از مشتریان و طبق شرایط تراست اداره می‌کند. رابطهٔ این شرکت با مشتری رابطه‌ای امانی است؛ یعنی قانون آن را موظف می‌کند به سود مالی تراست و ذی‌نفعانش عمل کند.

شرکت‌های تراست افزون بر ادارهٔ تراست، خدماتی مانند مدیریت ثروت، مشاورهٔ مالیاتی و برنامه‌ریزی ارث ارائه می‌کنند. این خدمات به‌ویژه برای کسانی که در امور مالی تجربه ندارند و برای خانواده‌های ثروتمندی که می‌خواهند از اختلاف بر سر ارث پیشگیری کنند، سودمند است. موج تازهٔ درخواست مجوز بانک تراست ملی در آمریکا هم نشان می‌دهد که قالب قدیمی شرکت تراست اکنون برای نگهداری دارایی‌های دیجیتال نیز به کار گرفته می‌شود.