به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در سفری رسمی به توکیو با نخست‌وزیر جدید ژاپن، سانائه تاکایچی، دیدار کرد و در سخنانی کم‌سابقه او را «یکی از بزرگ‌ترین رهبران آینده ژاپن» خواند. این دیدار که در کاخ دولتی آکاساکا برگزار شد، نه‌تنها نخستین مواجهه رسمی ترامپ با رهبر تازه ژاپن بود، بلکه نشانه‌ای از بازگشت پررنگ دیپلماسی شخصی ترامپ در آسیا نیز تلقی شد.
تاکایچی، که تنها یک هفته از آغاز کارش به‌عنوان نخستین زن در تاریخ ژاپن در مقام نخست‌وزیر می‌گذرد، با تأکید بر ادامه مسیر شینزو آبه نخست‌وزیر فقید و متحد دیرین ترامپ کوشید تا فضای دیدار را از حالت رسمی به یک اتحاد احساسی و یادمانی بدل کند. او با اهدای چوب گلف مخصوص آبه و یادآوری «گرمای رابطه دو رهبر سابق»، به وضوح نشان داد که سیاست خارجی توکیو در دوره جدید نیز در مسیر همان اتحاد سنتی با واشنگتن حرکت خواهد کرد.
ترامپ نیز با یادآوری پیوند شخصی‌اش با آبه، تأکید کرد که «از همان روزهای نخست ریاست‌جمهوری‌اش، ژاپن را متحدی بی‌بدیل در آسیا دانسته» و حالا با روی کار آمدن تاکایچی، این اتحاد به «سطحی تازه از اعتماد و همکاری» رسیده است.
اما فراتر از لحن گرم و تشریفات مجلل، محور اصلی این دیدار توافق‌های اقتصادی و راهبردی جدید میان دو کشور بود. توافق‌هایی که می‌تواند در ماه‌های آینده، توازن اقتصادی آسیا را بار دیگر به سود محور واشنگتن–توکیو تغییر دهد.
محور ژئو‌اقتصادی دیدار؛ توافق تاریخی بر سر عناصر نادر و سرمایه‌گذاری‌های چندصدمیلیاردی
در ادامه دیدار رسمی در توکیو، ترامپ و تاکایچی توافق‌نامه‌ای راهبردی در زمینه تجارت، انرژی و عناصر نادر (Rare Earths) امضا کردند؛ حوزه‌ای که در سال‌های اخیر به میدان رقابت قدرت‌های بزرگ جهان بدل شده است. این توافق، به‌گفته تحلیلگران، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای اقتصادی سفر ترامپ محسوب می‌شود و نشانه‌ای روشن از تلاش آمریکا و ژاپن برای کاستن از سلطه چین بر زنجیره تأمین جهانی فناوری‌های پیشرفته است.
طبق بیانیه مشترک، شرکت‌های ژاپنی قرار است تا سقف ۴۰۰ میلیارد دلار در صنایع انرژی نو، هوش مصنوعی و مواد معدنی حیاتی در ایالات متحده سرمایه‌گذاری کنند. علاوه بر آن، دولت توکیو وعده داده که در سال جاری ۵۵۰ میلیارد دلار وام، ضمانت و سرمایه استراتژیک برای پروژه‌های آمریکایی اختصاص دهد. بسته‌ای حمایتی که پیش‌تر در چارچوب توافق تجاری با دولت ترامپ مطرح شده بود و حالا در قالبی رسمی و اجرایی به مرحله امضا رسیده است.
تاکایچی در این نشست با تأکید بر این‌که «ژاپن در مسیر استقلال صنعتی و دفاعی به‌سوی آینده‌ای بدون وابستگی به چین حرکت می‌کند»، گفت: «توسعه صنایع حیاتی جهان نمی‌تواند تنها در اختیار یک کشور باقی بماند. همکاری امروز ما، گامی برای امنیت اقتصادی همه ملت‌هاست.»
در مقابل، ترامپ نیز از این تصمیم به عنوان «پاسخی شجاعانه به تهدیدات پکن» یاد کرد و افزود: «چین دیگر نمی‌تواند بازار جهانی عناصر حیاتی را گروگان بگیرد. آمریکا و ژاپن، با این توافق، زنجیره جدیدی از اعتماد و نوآوری در جهان می‌سازند.»
با این حال، تحلیلگران معتقدند که این توافق صرفاً جنبه اقتصادی ندارد، بلکه نقطه آغاز شکل‌گیری یک محور صنعتی–نظامی تازه در شرق آسیا است؛ محوری که نه‌تنها به رقابت تجاری با چین جهت می‌دهد، بلکه موازنه امنیتی منطقه را نیز تغییر خواهد داد.
میراث آبه و دیپلماسی نمادین؛ تاکایچی با احساسات، اتحاد را بازسازی می‌کند
سانائه تاکایچی در نخستین دیدار خود با رئیس‌جمهور آمریکا، صحنه‌ای خلق کرد که بیش از آن‌که رنگ و بوی سیاست داشته باشد، یادآور نمایشی از تداوم یک میراث تاریخی بود؛ میراثی به‌جا مانده از شینزو آبه، نخست‌وزیری که رابطه‌اش با ترامپ یکی از نزدیک‌ترین پیوندهای سیاسی میان واشنگتن و توکیو در دهه اخیر بود.
تاکایچی در حرکتی کاملاً حساب‌شده، با اهدای مجموعه‌ای از یادگارهای شخصی آبه از جمله چوب گلف اختصاصی او در قاب طلا، توپ گلفی با روکش طلایی، و نقاشی‌ای با واژه «صلح» تلاش کرد پیوند میان خود و ترامپ را نه صرفاً بر پایه منافع، بلکه بر اساس احساسات و خاطرات مشترک بازسازی کند. او در سخنانی تأکید کرد: «من راه آبه را ادامه می‌دهم؛ همان مسیری که بر پایه اعتماد و دوستی با ایالات متحده بنا شده است.»
ترامپ نیز در پاسخ، با یادآوری روزهایی که در زمین گلف همراه آبه بوده، گفت: «همه آنچه از شینزو شنیدم این بود که سانائه، رهبری جسور است. من هم باور دارم او یکی از بزرگ‌ترین نخست‌وزیران تاریخ ژاپن خواهد شد.»
این نمایش دوستی و احترام، به گفته ناظران ژاپنی، تلاشی هوشمندانه برای تحکیم موقعیت سیاسی تاکایچی در داخل کشور است؛ نخست‌وزیری که هنوز اکثریت مطلق پارلمان را در اختیار ندارد و با چالش‌های بزرگی چون افزایش هزینه‌های دفاعی و نوسانات اقتصادی روبه‌روست.
از دید تحلیلگران، این نوع دیپلماسی احساسی که بر ترکیب نماد، سنت و شخصی‌سازی روابط تکیه دارد می‌تواند برای تاکایچی همان کارکردی را داشته باشد که در گذشته برای آبه داشت: تبدیل رابطه با ترامپ به سپری برای ثبات سیاسی در داخل و اعتبار جهانی در خارج.
جمع‌بندی تحلیلی؛ بازگشت ترامپ به آسیا و شکل‌گیری محور نوین ضدچینی
سفر دونالد ترامپ به ژاپن را می‌توان نه صرفاً یک دیدار تشریفاتی، بلکه آغاز دوباره سیاست «بازگشت به آسیا» از سوی واشنگتن دانست؛ سیاستی که این‌بار با امضای قراردادهای معدنی و دفاعی، و نمایش صمیمیت با نخست‌وزیر تازه‌کار ژاپن، معنا و ابعاد تازه‌ای یافته است.
توافق بر سر عناصر نادر، به‌روشنی نشانه‌ای از رقابت ژئو‌اقتصادی فزاینده با چین است؛ رقابتی که از جنگ تعرفه‌ها فراتر رفته و به قلب صنایع استراتژیک و فناوری‌های آینده نفوذ کرده است. آمریکا می‌داند که کنترل بر زنجیره تأمین مواد حیاتی، همان‌قدر اهمیت دارد که کنترل بر مرزهای نظامی. از سوی دیگر، ژاپن نیز با تکیه بر رهبری تاکایچی می‌کوشد خود را از سایه وابستگی صنعتی به چین بیرون بکشد و در کنار واشنگتن، به یکی از بازیگران فعال جبهه غرب در شرق آسیا بدل شود.
اما در سطحی عمیق‌تر، این دیدار پیام دیگری نیز در خود دارد: احیای بلوک سیاسی آبه–ترامپ، بلوکی که بر پایه اعتماد شخصی و منافع مشترک شکل گرفته بود و حالا در قالبی جدید بازگشته است. برای تاکایچی، این اتحاد فرصتی است تا جایگاه داخلی خود را با تکیه بر قدرت خارجی تثبیت کند؛ و برای ترامپ، ابزاری است تا پیش از دیدار با شی جین‌پینگ در سئول، نمایش قدرت و نفوذ جهانی آمریکا را به تصویر بکشد.
با این همه، در پس ظاهر گرم و لبخندهای رسانه‌ای، رقابت سردی در جریان است: رقابتی برای منابع، نفوذ و آینده نظم جهانی در شرق آسیا.
تاکایچی می‌خواهد ژاپن را از یک شریک منفعل به یک قدرت مستقل نظامی–اقتصادی تبدیل کند؛ و ترامپ، در جست‌وجوی ائتلافی است که بتواند در برابر پکن صف‌آرایی کند. نتیجه این اتحاد هرچه باشد، می‌تواند مسیر سال‌های آینده آسیا را دگرگون سازد، شاید آغازی بر محور جدید واشنگتن–توکیو در برابر چین، و بازتعریفی از نظم جهانی پس از آبه و ترامپ.
نظرات کاربران