به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در بوسان کره‌جنوبی، جایی که اجلاس همکاری اقتصادی آسیا-پاسیفیک (APEC) جریان داشت، دونالد ترامپ و شی‌جین‌پینگ برای نخستین‌بار پس از ماه‌ها تنش تجاری و تعرفه‌ای، پشت میز مذاکره نشستند. دیداری ۹۰ دقیقه‌ای که ترامپ آن را «۱۲ از ۱۰» ارزیابی کرد و بلافاصله در هواپیمای اختصاصی‌اش، از «توافقی یک‌ساله و تاریخی» میان دو قدرت اقتصادی جهان خبر داد.
ترامپ گفت چین پذیرفته است کنترل صادرات عناصر نادر خاکی را برای یک سال به تعویق بیندازد؛ موادی که قلب تپنده صنایع مدرن از تلفن‌های هوشمند تا موشک‌های هدایت‌شونده به شمار می‌روند. به‌گفته او، این توافق علاوه بر آزادسازی جریان نادرهای خاکی، شامل کاهش تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای چینی از ۵۷ به ۴۷ درصد و نصف شدن تعرفه مرتبط با مواد اولیه فنتانیل از ۲۰ به ۱۰ درصد می‌شود.
او همچنین اعلام کرد چین بار دیگر خرید محصولات کشاورزی از جمله سویا را از آمریکا از سر می‌گیرد و دو طرف در زمینه‌هایی چون انرژی، هوش مصنوعی و حتی مبارزه با مهاجرت غیرقانونی و پول‌شویی همکاری خواهند کرد. ترامپ با شور و هیجان همیشگی‌اش وعده داد که «به‌زودی» توافق رسمی امضا خواهد شد و افزود: «هیچ مانع بزرگی سر راه ما نیست. این توافق می‌تواند خیلی فراتر از یک سال ادامه پیدا کند.»
در سوی مقابل، شی‌جین‌پینگ لحن متعادل‌تری داشت. او گفت گفت‌وگو میان چین و آمریکا باید «بادبان‌های این کشتی بزرگ روابط دو کشور را در مسیر درست نگه دارد» و تأکید کرد که چین به دنبال جایگزینی یا چالش با هیچ کشوری نیست و تمرکزش بر توسعه درونی است. اما در همان لحظه که دو رهبر در برابر دوربین‌ها لبخند می‌زدند، پرسشی بزرگ در ذهن تحلیلگران شکل گرفت: آیا این توافق واقعاً نقطه عطفی در جنگ تجاری است یا فقط یک آتش‌بس موقت پیش از دور بعدی درگیری‌ها؟
توافقی پر سر و صدا اما بی‌جزئیات
در حالی‌که ترامپ در بازگشت به واشنگتن از «توافقی فوق‌العاده» سخن می‌گفت، جزئیات واقعی این معامله هنوز در هاله‌ای از ابهام فرو رفته است. پکن نه‌تنها متن رسمی توافق را منتشر نکرده، بلکه حتی از تکرار واژه‌هایی که ترامپ در توصیف نشست به کار برد، مانند «یک‌سالۀ تمدیدپذیر» یا «حل کامل مناقشه نادرهای خاکی» – خودداری کرده است. رسانه‌های رسمی چین فقط به بیانیه‌ای کوتاه بسنده کردند که در آن از «توافق بر سر گسترش همکاری و اجتناب از چرخه تلافی» سخن گفته شد.
تحلیلگران بازار این خلأ اطلاعاتی را نشانه‌ای از شکننده بودن توافق می‌دانند. به باور آنان، چنین آتش‌بس‌هایی بیشتر تاکتیکی‌اند تا راهبردی. تَرِک هورچانی، رئیس معاملات در مِی‌بنک سنگاپور، در گفت‌وگو با رویترز این وضعیت را «مکثی برای نفس‌کشیدن در میدان جنگ» توصیف کرد، نه مصالحه‌ای پایدار. او گفت: «در هر دو سوی اقیانوس آرام، اختلافات در حوزه فناوری و زنجیره تأمین همچنان باقی است. چیزی که فعلاً داریم، بیشتر شبیه توقف موقت در یک رقابت طولانی است تا پایان آن.»
بازارها نیز دقیقاً همین را بازتاب دادند. شاخص شانگهای که صبح پس از دیدار دو رهبر تا بالاترین سطح ده سال گذشته رشد کرده بود، در پایان روز تا ۰.۸ درصد عقب نشست. یوان چین هم از اوج یک‌ساله خود در برابر دلار عقب‌نشینی کرد. در وال‌استریت نیز شاخص‌های آتی تنها اندکی افزایش یافتند؛ نشانه‌ای از آن‌که سرمایه‌گذاران به‌رغم خوش‌بینی ظاهری، ترجیح داده‌اند تا روشن شدن جزئیات واقعی، دست به احتیاط بزنند.
این نخستین بار نیست که واشنگتن و پکن پس از یک دیدار سطح بالا از «توافق» سخن می‌گویند اما نتیجه‌ای ملموس بر جای نمی‌ماند. از دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ تا امروز، بارها وعده‌هایی مشابه داده شده و هر بار پس از چند هفته، تنش‌ها دوباره شعله‌ور شده‌اند. به همین دلیل است که تحلیلگران اکنون از تکرار یک صحنه آشنا می‌گویند: توافقی پرهیاهو، اما بی‌متن.
خطوط منافع و رقابت پنهان زیر لبخندها
پشت لبخندهای دیپلماتیک و دست‌دادن‌های گرم در بوسان، واقعیتی سخت‌تر جریان دارد: رقابتی ساختاری میان دو اقتصاد که هیچ توافق کوتاه‌مدتی قادر به خاموش‌کردن آن نیست. ترامپ با هدف بازسازی موقعیت سیاسی خود در آستانه انتخابات و کاهش فشار تورمی داخلی، به دنبال تصویری از پیروزی در سیاست خارجی است؛ توافقی که نشان دهد آمریکا دوباره توانسته چین را وادار به عقب‌نشینی کند. در سوی دیگر، شی‌جین‌پینگ نیز با اقتصادی درگیر کاهش رشد، بیکاری بالا در بخش تولید و سرمایه‌گریزی، نیاز داشت تا دست‌کم برای مدتی فضای روابط با واشنگتن را آرام کند.
از منظر چین، عناصر نادر خاکی همان‌قدر ابزار ژئوپولیتیک‌اند که منبع درآمد؛ پکن با در اختیار داشتن بیش از ۷۰ درصد زنجیره جهانی این عناصر، می‌تواند نبض صنایع پیشرفته جهان را در دست داشته باشد. حال تعلیق موقت کنترل‌ها، فرصتی است برای کاستن از فشار بین‌المللی بدون واگذاری واقعی امتیاز راهبردی. به بیان دیگر، چین «اهرم فشارش» را کنار نگذاشته، فقط آن را در قاب دیپلماسی بسته‌بندی کرده است.
در حوزه فناوری نیز نشانه‌ها از ادامه رقابت حکایت دارد. هرچند ترامپ اعلام کرد که گفت‌وگوهایی درباره صادرات تراشه‌های غیرپیشرفته از سوی شرکت‌هایی مانند انویدیا انجام می‌شود، اما محدودیت‌ها در حوزه چیپ‌های پیشرفته، نیمه‌هادی‌های نسل جدید و فناوری‌های هوش مصنوعی همچنان برقرار است. چین می‌داند که مسیر خودکفایی فناورانه‌اش از مسیر همین تقابل عبور می‌کند، نه سازش کامل.
هم‌زمان، در داخل آمریکا بخش کشاورزی و صنایع خودروسازی بیش از همه چشم به نتایج واقعی این توافق دارند. کشاورزان در ایالت‌های میانه که پایگاه سیاسی کلیدی ترامپ به‌شمار می‌آیند، از سال ۲۰۱۸ تا امروز درگیر پیامدهای متقابل تعرفه‌ای بوده‌اند. بازگشت احتمالی خرید سویا از سوی چین می‌تواند پیامد اقتصادی محدودی داشته باشد، اما برای ترامپ ارزش نمادین و انتخاباتی بزرگی دارد.
به همین ترتیب، خودروسازان آمریکایی و اروپایی که به دلیل محدودیت نادرهای خاکی و توقف واردات مگنت‌های صنعتی بخشی از خطوط تولیدشان را متوقف کرده بودند، اکنون امید دارند این آتش‌بس موقت، دست‌کم چند ماه تنفس به بازار بدهد. اما همان‌گونه که یکی از تحلیلگران سنگاپوری گفت: «توافقی که زمان انقضا دارد، نمی‌تواند زنجیره تأمین جهانی را از اضطراب نجات دهد.»
واکنش‌ها و تردیدها در دو سوی اقیانوس
بازتاب دیدار بوسان در فضای عمومی چین و آمریکا، تصویری دوگانه و محتاط از این «توافق» به نمایش گذاشت. در خیابان‌های شنژن، جایی که از آغاز جنگ تجاری بیشترین آسیب را دیده، شهروندان چینی با دیده شک و خستگی به خبر توافق نگاه کردند. کارگران و تعمیرکارانی که در گفت‌وگو با رویترز سخن گفته‌اند، باور دارند هرچند گفت‌وگو میان رهبران می‌تواند نشانه‌ای مثبت باشد، اما تجربه گذشته نشان داده است که ترامپ «غیرقابل پیش‌بینی» است و هر توافقی ممکن است با یک پست در شبکه‌های اجتماعی بر باد رود.
یکی از آنان گفته بود: «کارخانه‌ها نیمه‌خالی شده‌اند. بسیاری از خطوط تولید در پینگ‌شان و دلتا مروارید تعطیل‌اند. اگر تعرفه‌ها دوباره افزایش پیدا کند، بازگشتی برای این صنایع نمی‌ماند.» همین روایت، عمق زخم جنگ تعرفه‌ای را نشان می‌دهد؛ زخمی که حتی یک آتش‌بس کوتاه نیز برای التیامش کافی نیست.
در آمریکا هم واکنش‌ها دوگانه بود. بازارهای مالی که در روزهای پیش از دیدار تا حدی رشد کرده بودند، پس از انتشار جزئیات سخنان ترامپ اندکی عقب نشستند. معاملات آتی سویا که انتظار حذف کامل تعرفه فنتانیلی را داشتند، حدود ۱.۳ درصد افت کردند و شاخص‌های آتی وال‌استریت واکنشی محدود نشان دادند. تحلیلگران، این واکنش سرد را نشانه «احتیاط در برابر بزرگ‌نمایی‌های ترامپ» دانستند.
در فضای سیاسی واشنگتن نیز واکنش‌ها کم‌وبیش مشابه بود. برخی جمهوری‌خواهان نزدیک به ترامپ این دیدار را نشانه‌ای از «بازگشت آمریکا به موقعیت هدایت جهانی» توصیف کردند، اما منتقدان دموکرات هشدار دادند که توافق بدون سند مکتوب و ضمانت اجرایی، فقط در ظاهر آرامش می‌آورد و در عمل، تنش را به آینده موکول می‌کند.
در مقابل، رسانه‌های چینی از جمله شین‌هوا و سی‌سی‌تی‌وی کوشیدند لحن بیانیه‌ها را آرام نگه دارند. در گزارش رسمی، شی‌جین‌پینگ تأکید کرد که چین «به دنبال جایگزینی یا مقابله با هیچ کشوری نیست» و باید از «چرخه انتقام و تلافی» فاصله گرفت. این لحن محتاط، یادآور تمایل پکن برای حفظ ثبات اقتصادی در آستانه نشست سالانه کنگره حزب کمونیست است؛ جایی که نتایج رشد و اشتغال بیش از هر چیز دیگری زیر ذره‌بین قرار خواهد گرفت.
اما آنچه در این میان برجسته است، شکاف میان روایت‌هاست: ترامپ از توافقی «فوق‌العاده و بی‌سابقه» سخن می‌گوید، در حالی که پکن ترجیح داده است از واژه‌هایی همچون «گفت‌وگو سازنده» و «پیشرفت جزئی» استفاده کند. این فاصله زبانی، شاید خلاصه‌ترین تصویر از واقعیت سیاسی دو کشور باشد: دو روایت از یک دیدار، با دو هدف متفاوت.
نظرات کاربران