بازار جهانی در شوک سقوط سهام هوش مصنوعی

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز بازار سهام آمریکا هفته‌ای را پشت سر گذاشت که برای غول‌های فناوری، چیزی کمتر از یک زلزله مالی نبود. شاخص نزدک کامپوزیت با افت ۳ درصدی در پنج روز کاری، بدترین عملکرد خود از آوریل را ثبت کرد؛ افتی که به قیمت نابودی حدود ۸۰۰ میلیارد دلار از ارزش شرکت‌های هوش مصنوعی تمام شد.

شرکت‌هایی مانند Nvidia، Meta، Palantir، Oracle و Broadcom که تا همین چند هفته پیش پیشتاز رشد بازار بودند، حالا در مرکز فروش‌های سنگین قرار گرفتند. سهام Nvidia  که تنها یک هفته قبل به ارزش ۵ تریلیون دلار رسیده بود، بیش از ۳۵۰ میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داد.

تحلیلگران سقوط اخیر را نشانه‌ای از ترک خوردن «اعتماد افراطی به آینده‌ی AI» می‌دانند؛ بازاری که ماه‌ها با روایت رشد بی‌پایان هوش مصنوعی تغذیه می‌شد، حالا به مرحله‌ای رسیده که سرمایه‌گذاران بیش از هر چیز از ارزش‌گذاری‌های غیرواقعی و انباشت بدهی‌های سنگین شرکت‌ها هراس دارند.

در حالی‌که بسیاری از ناظران سقوط هفته گذشته را با خاطرات تلخ حباب دات‌کام مقایسه می‌کنند، واقعیت این است که این‌بار موتور سقوط نه اینترنت، بلکه هوش مصنوعی و جاه‌طلبی بی‌پایان شرکت‌های فناوری است. جاه‌طلبی‌ای که شاید بیش از آنچه بازار بتواند تحمل کند، سریع پیش رفته است.

ترس از رکود؛ وقتی نشانه‌های ضعف اقتصادی آمریکا بازار را لرزاند

ریزش سهام فناوری فقط از هراس حباب هوش مصنوعی نبود؛ بلکه از دلِ نشانه‌های تازه ضعف اقتصاد آمریکا زبانه کشید. در هفته‌ای که گذشت، داده‌های اقتصادی پی‌ در پی تصویر تیره‌تری از وضعیت بازار کار و مصرف در بزرگ‌ترین اقتصاد جهان ترسیم کردند.

شاخص اعتماد مصرف‌کننده دانشگاه میشیگان در ماه نوامبر به پایین‌ترین سطح سه‌ ساله سقوط کرد؛ عددی که به‌خوبی از کاهش اطمینان خانوارها به آینده اقتصادی و قدرت خریدشان خبر می‌دهد. در همین حال، شاخص استخدام فدرال رزرو شیکاگو برای ششمین ماه پیاپی کاهش یافت و شرکت‌هایی چون آمازون، تارگت و پارامونت موج جدیدی از اخراج نیرو را آغاز کردند.

تعطیلی ۳۸ روزه دولت فدرال نیز باعث توقف انتشار بسیاری از آمارهای رسمی شد و بازار را در نوعی کوری داده‌ای فرو برد؛ وضعیتی که تحلیلگران آن را یکی از خطرناک‌ترین شرایط برای وال‌استریت می‌دانند، چون سرمایه‌گذاران در غیاب داده‌های واقعی فقط با «احساس خطر» معامله می‌کنند.

به گفته «مایک زیگمونت» از مؤسسه Visdom، «شاید خطر رکود درست مقابل چشمان‌مان در حال رشد است، اما چون به شاخص‌های رسمی تکیه داریم، آن را نمی‌بینیم.» این جمله در وال‌استریت دست‌به‌دست شد و بازتابی بود از واقعیت جدید بازار: ترس جای تحلیل را گرفته است.

ترکیدن تب هوش مصنوعی؛ وقتی رؤیای آینده زیر بار بدهی خم شد

با افت شاخص‌های اقتصادی، نگاه‌ها دوباره به قلب داغ بازار یعنی هوش مصنوعی (AI) دوخته شد؛ جایی که سرمایه‌گذاران حالا از خود می‌پرسند آیا این تب فناورانه به مرز انفجار رسیده است؟
در یک سال گذشته، غول‌های سیلیکون‌ولی میلیاردها دلار برای توسعه زیرساخت‌های AI هزینه کرده‌اند. هزینه‌هایی که دیگر از سود جاری تأمین نمی‌شوند، بلکه با وام‌های سنگین و سرمایه‌گذاری‌های بدهی‌محور پیش می‌روند.

تنها در سه‌ماهه سوم امسال، چهار شرکت بزرگ یعنی آلفابت، آمازون، متا و گوگل مجموعاً بیش از ۱۱۲ میلیارد دلار هزینه سرمایه‌ای گزارش کردند؛ رقمی بی‌سابقه که یادآور روزهای هیجان‌زده‌ی حباب دات‌کام است. تحلیلگران می‌گویند بازار دوباره درگیر همان چرخه‌ی کلاسیک شده: «هزینه‌های عظیم برای آینده‌ای که هنوز درآمدی ندارد.»

در همین زمان، رقبای چینی نیز با سرعت و هزینه‌ای بسیار کمتر در حال پیشروی‌اند. مدل جدید Moonshot AI با تنها پنج میلیون دلار آموزش یافته و به‌گفته کارشناسان، عملکردی قابل رقابت با مدل‌های آمریکایی دارد. همین خبر کافی بود تا وال‌استریت بار دیگر از «لحظه دیپ‌سیک» بترسد؛ همان موجی که ژانویه گذشته ۵۸۹ میلیارد دلار از ارزش انویدیا را در یک روز نابود کرد.

در واقع، بازار حالا با دو جبهه فشار روبه‌روست: از یک سو رقابت فزاینده چین و اشباع فناوری، و از سوی دیگر بدهی‌های سنگین و ارزش‌گذاری‌های بیش‌ازحد در شرکت‌های آمریکایی. این همان نقطه‌ای است که در آن رؤیای آینده با واقعیت مالی برخورد می‌کند و سرمایه‌گذاران می‌فهمند رشد بی‌پایان، توهمی بیش نبوده است.

بازاری میان رؤیا و واقعیت

سقوط اخیر سهام فناوری را می‌توان آینه‌ای از وضعیت امروز اقتصاد آمریکا دانست؛ اقتصادی که از بیرون هنوز براق و پرقدرت به‌نظر می‌رسد، اما در درون با نشانه‌های فرسودگی، بدهی و کاهش اعتماد دست‌و‌پنجه نرم می‌کند.

بازار وال‌استریت حالا در نقطه‌ای ایستاده که هر دو سوی روایت‌ها می‌توانند درست باشند:
از یک‌سو، هوش مصنوعی می‌تواند موتور رشد آینده باشد؛ از سوی دیگر، هزینه‌های سرسام‌آور و اشباع سرمایه‌گذاری در آن می‌تواند جرقه‌ی ترکیدن یک حباب تاریخی را بزند.

ترکیب ترس از رکود اقتصادی، افت شاخص‌های اعتماد مصرف‌کننده و تردید نسبت به ارزش واقعی شرکت‌های AI، فضایی از بی‌اعتمادی به وجود آورده که حتی خوش‌بین‌ترین سرمایه‌گذاران را محتاط کرده است. اکنون دیگر حتی صندوق‌هایی که روی انویدیا و مایکروسافت شرط بسته بودند، از احتمال «اصلاح بزرگ» در بازار سخن می‌گویند.

اگر فدرال رزرو نتواند به‌سرعت با کاهش نرخ بهره به بازار اطمینان دهد، یا اگر داده‌های اشتغال ماه آینده دوباره ضعیف منتشر شود، موج بعدی فروش می‌تواند فراتر از بخش فناوری برود و کل بورس آمریکا را دربرگیرد. در چنین شرایطی، «حباب هوش مصنوعی» ممکن است به نخ تسبیحی تبدیل شود که با پاره‌شدنش کل بازار جهانی از هم می‌پاشد.

اکنون وال‌استریت میان دو صدا گرفتار شده است: صدای افرادی خوشبین به آینده که می‌گویند انقلاب هوش مصنوعی تازه آغاز شده، و صدای محتاطانی که هشدار می‌دهند «هر انقلابی که بر بدهی بنا شود، دیر یا زود سقوط می‌کند».

بازار، فعلاً در سکوت این دو صدا نفس می‌کشد.

اگر سهام هوش مصنوعی فروبپاشد؛ دومینوی جهانی در راه است

ریزش احتمالی سهام هوش مصنوعی، فقط یک اصلاح در وال‌استریت نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند نقطه‌ی آغاز دومینویی جهانی باشد که از بورس‌ها تا سیاست و حتی اعتماد عمومی به فناوری را تحت تأثیر قرار دهد. امروز، برخلاف حباب‌های گذشته، AI فقط یک بخش از بازار نیست؛ بلکه نخ اتصال میان شرکت‌های فناوری، نظام مالی، و سیاست‌گذاری اقتصادی جهان است.

در بازارهای جهانی، سقوط سهام شرکت‌های هوش مصنوعی به‌سرعت به شاخص‌های اصلی منتقل می‌شود؛ از نیکی ژاپن تا داو جونز و DAX آلمان، چراکه بخش بزرگی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری بین‌المللی، سبدی متشکل از همین غول‌های آمریکایی دارند. کاهش ارزش سهام آن‌ها، باعث خروج نقدینگی از بازارهای نوظهور و در نتیجه، افزایش فشار بر ارزهای ملی در آسیا، آمریکای لاتین و حتی خاورمیانه خواهد شد. در واقع، یک سقوط AI، به‌معنای کوچک شدن اشتهای جهانی برای ریسک است.

در بعد اقتصادی، این ریزش می‌تواند بر زنجیره‌ی تأمین فناوری و بازار نیمه‌هادی‌ها ضربه‌ی سنگینی بزند. شرکت‌هایی مانند TSMC، سامسونگ و اینتل که بخش عمده‌ای از درآمد خود را از تولید تراشه‌های مرتبط با AI دارند، با کاهش سفارش‌ها روبه‌رو خواهند شد. رکود در این صنایع، به سرعت به بخش‌های انرژی، فلزات کمیاب و حتی حمل‌ونقل صنعتی سرایت می‌کند.
از سوی دیگر، شرکت‌های فناوری که میلیاردها دلار وام برای توسعه زیرساخت‌های AI گرفته‌اند، در صورت افت ارزش سهام با بحران بازپرداخت بدهی روبه‌رو می‌شوند، وضعیتی شبیه به بحران مالی ۲۰۰۸، اما این بار در لباس «فناوری».

اما شاید مهم‌تر از همه، پیامد سیاسی و اجتماعی چنین سقوطی باشد. در آمریکا، دولت بایدن و فدرال رزرو که رشد هوش مصنوعی را به‌عنوان موتور جدید اقتصاد معرفی کرده‌اند، با فشار سنگین افکار عمومی و کنگره روبه‌رو می‌شوند. کاهش ارزش سهام بازنشستگی، افت سرمایه‌گذاری و بیکاری در شرکت‌های فناوری، می‌تواند به بحران اعتماد به سیاست‌های اقتصادی دولت و حتی تغییر مسیر انتخابات آینده منجر شود.
در چین نیز، افت ارزش شرکت‌های آمریکایی فرصت تازه‌ای برای پکن خواهد بود تا با تقویت غول‌های بومی مانند Baidu، Tencent و Moonshot AI، روایت «برتری شرقی در فناوری» را تثبیت کند.

در مجموع، سقوط سهام AI نه‌فقط پایان یک چرخه‌ی مالی، بلکه تغییر مسیر نظم اقتصادی جهان خواهد بود؛ زیرا جهان امروز بر پایه‌ی این باور می‌چرخد که «فناوری آینده را می‌سازد» و اگر این باور فروبپاشد، اعتماد به آینده نیز فرو می‌ریزد.