به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در حالی که نقشه ژئوپلیتیک جهان دوباره پر از تنش شده، از فشار آمریکا بر ایران گرفته تا بی‌ثباتی مزمن در ونزوئلا و سایه جنگ‌های حل‌نشده، بازار نفت مسیر متفاوتی را می‌رود. قیمت هر بشکه نفت که در ابتدای ۲۰۲۵ حوالی ۸۰ دلار معامله می‌شد، حالا به محدوده‌ای رسیده که حتی از ارزش یک اونس نقره هم پایین‌تر است. این افت فقط نتیجه نوسان‌های مقطعی نیست؛ نفت امروز، حتی بدون در نظر گرفتن تورم، ارزان‌تر از بیش از یک دهه قبل معامله می‌شود. تناقض درست همین‌جاست: در جهانی که بحران‌ها عمیق‌تر شده‌اند، چرا نفت دیگر مثل گذشته گران نمی‌شود؟ این همان پرسشی است که ذهن بازار را درگیر کرده و نشان می‌دهد شاید قواعد قدیمی قیمت‌گذاری نفت دیگر کار نمی‌کنند.
شکستن رابطه سنتی بحران و قیمت
برای دهه‌ها، بازار نفت یک واکنش تقریباً قابل پیش‌بینی داشت: هر شوک سیاسی در خاورمیانه یا هر تنش ژئوپلیتیک بزرگ، به‌سرعت به افزایش قیمت نفت منجر می‌شد. اما این الگو در سال‌های اخیر از هم پاشیده است. نفت در دوران کرونا تا مرز قیمت‌های منفی سقوط کرد، سپس در پی جنگ اوکراین تا حدود ۱۴۰ دلار جهش زد، و حالا با وجود ادامه همان نااطمینانی‌های ژئوپلیتیک، دوباره در سطوحی پایین معامله می‌شود. این نوسان‌ها نشان می‌دهد مسئله دیگر صرفاً «بحران» نیست، بلکه وزن عوامل بنیادی بازار تغییر کرده است.
اهمیت این تغییر فقط به خود بازار انرژی محدود نمی‌شود. نفت هنوز یکی از محرک‌های اصلی تورم جهانی است و افزایش یا کاهش قیمت آن می‌تواند سیاست‌های پولی، نرخ بهره و حتی بازارهای سهام را جابه‌جا کند. با این حال، رفتار اخیر قیمت‌ها پیامی روشن دارد: بازار نفت دیگر به اخبار سیاسی همان واکنش گذشته را نشان نمی‌دهد. چیزی در ساختار عرضه و تقاضا تغییر کرده که اثر شوک‌های سنتی را خنثی کرده و مسیر قیمت را به سمت دیگری برده است.
سیل عرضه و قمار جدید تولیدکنندگان
عامل اصلی این تغییر، نه در سمت تقاضا بلکه در طرف عرضه نهفته است. بازار جهانی با حجم نفتی روبه‌روست که از هر گوشه‌ای به آن سرازیر می‌شود. کشورهایی که تا یک دهه پیش نقش حاشیه‌ای داشتند، حالا به تولیدکنندگان جدی تبدیل شده‌اند. گویان، که چند سال قبل تقریباً هیچ نفتی تولید نمی‌کرد، امروز نزدیک به یک میلیون بشکه در روز به بازار می‌فرستد. در آرژانتین، تولید شیل در حال رشد است و برزیل و کانادا نیز به سطوح بی‌سابقه‌ای از استخراج رسیده‌اند. حتی ایالات متحده، که زمانی بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان بود، حالا روزانه چند میلیون بشکه نفت به بازارهای جهانی صادر می‌کند.
در چنین بازاری، تصمیم اوپک‌پلاس برای افزایش تولید، مسیر قیمت را پیچیده‌تر کرده است. این ائتلاف که سال‌ها با کاهش عرضه از قیمت‌ها حمایت می‌کرد، حالا عملاً استراتژی خود را معکوس کرده و به دنبال حفظ سهم بازار است، حتی اگر به بهای پذیرش قیمت‌های پایین‌تر تمام شود. برآورد نهادهای بین‌المللی نشان می‌دهد عرضه جهانی در سال جاری چند میلیون بشکه در روز از تقاضا پیشی می‌گیرد؛ مازادی که اگر پای نفت‌های جدید یا بازگشت تدریجی تولیدکنندگانی مثل ونزوئلا هم به میان بیاید، می‌تواند بازار را برای مدت طولانی‌تری تحت فشار نگه دارد.
نتیجه تحلیلی؛ نفت ارزان و دولت‌های تحت فشار
پیامد این مازاد عرضه بیش از آنکه به نفع یا ضرر مصرف‌کنندگان ختم شود، مستقیماً به بودجه دولت‌های نفتی اصابت می‌کند. بسیاری از اعضای اوپک و دیگر تولیدکنندگان بزرگ، قیمت‌هایی بالاتر از ۱۰۰ دلار را برای تراز کردن دخل‌وخرج خود نیاز دارند؛ در حالی که برآورد بانک‌های بزرگ، میانگین قیمت نفت در سال جاری را حوالی ۶۰ دلار یا حتی پایین‌تر می‌بیند. این فاصله، به معنای کاهش درآمدهای مالیاتی، فشار بر مخارج عمومی و تضعیف توان دولت‌ها در اقتصادهایی مانند ایران، روسیه، ونزوئلا، الجزایر و قزاقستان است؛ کشورهایی که نفت هنوز ستون اصلی بودجه آن‌هاست.
در چنین شرایطی، نفت ارزان دیگر نشانه آرامش بازار یا موفقیت گذار انرژی نیست، بلکه علامت بازاری است که از کنترل سیاست‌گذاران جلوتر حرکت کرده است. جهانی که هنوز به نفت نیاز دارد، اما حاضر نیست برای آن قیمت‌های گذشته را بپردازد. اگر این عدم‌تعادل ادامه پیدا کند، نفت نه‌فقط یک کالای ارزان، بلکه به منبعی برای بی‌ثباتی مالی در اقتصادهای وابسته به آن تبدیل خواهد شد؛ بی‌ثباتی‌ای که اثراتش دیر یا زود از مرزهای تولیدکنندگان فراتر می‌رود.
نظرات کاربران