به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز هشدار این‌بار از قلب بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری می‌آید. ایلان ماسک از ضرورت ساخت کارخانه اختصاصی تولید حافظه سخن می‌گوید، تیم کوک مدیر عامل اپل، از کاهش حاشیه سود آیفون خبر می‌دهد و شرکت مایکرون گلوگاه فعلی را «بی‌سابقه» توصیف می‌کند. مسئله صرفاً افزایش قیمت یک قطعه الکترونیکی نیست؛ کمبود DRAM یا «حافظه دسترسی تصادفی پویا» (همان رم (RAM) که به‌صورت موقت اطلاعات را هنگام اجرای برنامه‌ها نگه می‌دارد) در حال تبدیل شدن به یک بحران جهانی است.
برای درک اهمیت موضوع باید بدانیم DRAM چه نقشی دارد. این قطعه حافظه موقت تقریباً در تمام دستگاه‌های دیجیتال وجود دارد؛ از گوشی‌های هوشمند و لپ‌تاپ گرفته تا خودروهای مدرن و سرورهای اینترنتی. هر زمان برنامه‌ای باز می‌شود یا فایلی اجرا می‌شود، این حافظه است که داده‌ها را موقتاً ذخیره می‌کند تا پردازنده بتواند سریع به آن‌ها دسترسی داشته باشد. بدون DRAM، هیچ سیستم دیجیتالی عملاً قادر به کار کردن نیست.
ریشه فشار فعلی به گسترش بی‌سابقه مراکز داده هوش مصنوعی بازمی‌گردد. «دیتاسنتر» (مرکز داده) مجموعه‌ای عظیم از سرورهاست که اطلاعات را پردازش و ذخیره می‌کند. شرکت‌هایی مانند آلفابت، مایکروسافت، آمازون و متا صدها میلیارد دلار برای ساخت این مراکز هزینه می‌کنند تا مدل‌های هوش مصنوعی را آموزش دهند و اجرا کنند. این مدل‌ها روی تراشه‌های پیشرفته‌ای به نام «شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی» کار می‌کنند که انویدیا تولید می‌کند. هر یک از این تراشه‌ها برای عملکرد خود به حجم بسیار زیادی حافظه نیاز دارد.
اینجاست که پای نوع خاصی از حافظه به میان می‌آید: HBM یا «حافظه با پهنای باند بالا». این نوع حافظه نسخه پیشرفته‌ای از DRAM است که چندین لایه از تراشه‌های حافظه را روی هم قرار می‌دهد تا سرعت انتقال داده را افزایش دهد. HBM برای کاربردهای هوش مصنوعی طراحی شده و به‌دلیل پیچیدگی ساخت، ظرفیت تولید محدودی دارد.
تولیدکنندگان بزرگ حافظه مانند سامسونگ، SK Hynix و مایکرون، در سال‌های اخیر تمرکز خود را از DRAM معمولی به HBM منتقل کرده‌اند، زیرا تقاضای هوش مصنوعی سودآورتر است. نتیجه این تغییر جهت آن است که ظرفیت تولید DRAM عادی ـ همان حافظه مورد استفاده در گوشی‌ها و لپ‌تاپ‌ها ـ کاهش یافته و عرضه آن به بازار مصرفی محدود شده است.
در واقع کارخانه‌ها اکنون اولویت را به زیرساخت هوش مصنوعی می‌دهند و همین موضوع باعث شده بازار الکترونیک مصرفی با کمبود روبه‌رو شود. از آنجا که ساخت یک کارخانه جدید تولید تراشه سال‌ها زمان می‌برد، این عدم تعادل عرضه و تقاضا به‌سرعت برطرف نخواهد شد. آنچه اکنون شکل گرفته، تنها یک اختلال کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر ساختاری در صنعت نیمه‌هادی است که می‌تواند بر قیمت و تولید بسیاری از کالاهای دیجیتال در ماه‌های آینده اثر بگذارد.
شوک قیمتی؛ وقتی رم به «طلای جدید» تبدیل می‌شود
نتیجه مستقیم این کمبود، جهش کم‌سابقه قیمت‌هاست. طبق داده‌های بازار، بهای برخی انواع DRAM تنها در فاصله یک ماه تا ۷۵ درصد افزایش یافته است. در بازار عمده‌فروشی، قیمت قراردادها به‌صورت روزانه تغییر می‌کند و برخی فعالان صنعت از اصطلاح «RAMmageddon» برای توصیف شرایط فعلی استفاده می‌کنند؛ ترکیبی از RAM و Armageddon که به معنای یک بحران فراگیر است.
افزایش قیمت رم به‌طور مستقیم حاشیه سود شرکت‌های تولیدکننده کالاهای دیجیتال را تحت فشار قرار داده است. تیم کوک هشدار داده که کمبود حافظه می‌تواند سودآوری آیفون را کاهش دهد، زیرا رم یکی از اجزای اصلی هزینه تولید هر گوشی هوشمند است. در مدل‌های اقتصادی تلفن همراه، DRAM پیش‌تر حدود ۱۰ درصد هزینه قطعات را تشکیل می‌داد، اما اکنون ممکن است به حدود ۳۰ درصد برسد؛ رقمی که به‌ویژه برای گوشی‌های ارزان‌قیمت که قدرت افزایش قیمت ندارند، چالش‌برانگیز است.
در صنعت رایانه‌های شخصی نیز فشار محسوس است. برخی تولیدکنندگان لپ‌تاپ گزارش داده‌اند که سامسونگ قراردادهای تأمین حافظه را به‌جای سالانه، هر سه ماه یک‌بار بازنگری می‌کند؛ نشانه‌ای از ناپایداری عرضه. در بازار رایانه‌های سفارشی، متوسط قیمت فروش دستگاه‌ها طی سال گذشته تا ۱۵۰۰ دلار افزایش یافته است. حتی شرکت‌هایی مانند سیسکو در چشم‌انداز سود خود به تأثیر مستقیم کمبود حافظه اشاره کرده‌اند.
اثرات این بحران به صنعت سرگرمی و بازی نیز رسیده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که سونی در حال بررسی تعویق عرضه نسل بعدی کنسول پلی‌استیشن تا سال‌های ۲۰۲۸ یا ۲۰۲۹ است. نینتندو نیز احتمال افزایش قیمت کنسول جدید خود را بررسی می‌کند. در چین، برخی تولیدکنندگان گوشی هوشمند مانند اوپو اهداف تولید سال آینده را کاهش داده‌اند.
در عمل، کمبود رم زنجیره‌ای از تصمیم‌های تجاری را تغییر داده است: افزایش قیمت مصرف‌کننده، کاهش تیراژ تولید، بازنگری در برنامه‌های عرضه محصول و حتی تعویق پروژه‌های توسعه‌ای. آنچه تا دیروز یک قطعه فنی در فهرست مواد اولیه بود، اکنون به متغیری تعیین‌کننده در صورت‌های مالی شرکت‌های فناوری تبدیل شده است.
سوپرسیکل یا بحران موقت؟ تغییر ساختاری در قلب صنعت نیمه‌هادی
سؤال مهم اینجاست: آیا آنچه امروز رخ داده یک جهش مقطعی قیمت است یا آغاز یک «سوپرسیکل» در صنعت حافظه؟ در ادبیات نیمه‌هادی، سوپرسیکل به دوره‌ای گفته می‌شود که موج تقاضا آن‌قدر گسترده و پایدار است که چرخه‌های سنتی رونق و رکود را به‌هم می‌زند. بسیاری از مدیران و تحلیلگران اکنون معتقدند صنعت حافظه وارد چنین مرحله‌ای شده است.
طبق برآورد مؤسسات تخصصی، تقاضا برای HBM یا «حافظه با پهنای باند بالا» در سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰ درصد دیگر رشد خواهد کرد. سهم این نوع حافظه از کل ظرفیت تولید ویفرهای DRAM نیز در حال افزایش است و ممکن است به بیش از یک‌پنجم کل تولید برسد. به زبان ساده، بخش بزرگ‌تری از کارخانه‌های حافظه در حال کار برای هوش مصنوعی هستند، نه برای بازار مصرفی.
این تغییر جهت برای تولیدکنندگان حافظه بسیار سودآور بوده است. درآمد مایکرون قرار است بیش از دو برابر شود و SK Hynix نیز جهش‌های بی‌سابقه‌ای در فروش تجربه کرده است. دلیل این رشد ساده است: HBM پیچیده‌تر، گران‌تر و با حاشیه سود بالاتر از DRAM معمولی است. بنابراین شرکت‌ها ترجیح می‌دهند ظرفیت خود را به سمت محصولی هدایت کنند که بازدهی بیشتری دارد.
اما همین منطق اقتصادی، صنایع دیگر را در تنگنا قرار داده است. برآوردها نشان می‌دهد حتی اگر شکاف رسمی عرضه و تقاضا برای DRAM حدود ۴ درصد باشد، با توجه به پایین بودن موجودی انبار در برخی صنایع، کمبود واقعی می‌تواند شدیدتر باشد. بخش خودرو، مخابرات و الکترونیک مصرفی همزمان در حال تجربه خریدهای اضطراری هستند تا از توقف تولید جلوگیری کنند.
از آنجا که ساخت کارخانه‌های جدید تولید تراشه که به آن «فب» (Fab) گفته می‌شود، معمولاً چند سال زمان می‌برد و میلیاردها دلار سرمایه می‌طلبد، عرضه در کوتاه‌مدت نمی‌تواند خود را با این موج تقاضا تطبیق دهد. بنابراین حتی اگر بخشی از هیجان بازار فروکش کند، زیرساخت تولید حافظه به‌سرعت به تعادل بازنخواهد گشت.
در نتیجه، آنچه امروز مشاهده می‌شود بیشتر شبیه یک تغییر ساختاری در تخصیص منابع صنعت نیمه‌هادی است تا یک نوسان کوتاه‌مدت. هوش مصنوعی نه‌تنها تقاضا برای پردازنده‌ها، بلکه برای حافظه را نیز به‌طور بنیادین تغییر داده و این تحول می‌تواند معادلات قیمت‌گذاری و سودآوری در کل زنجیره فناوری را برای چند سال آینده بازنویسی کند.
از دیتاسنتر تا سبد خانوار؛ اثر دومینویی بر بازارها و تورم
کمبود حافظه دیگر یک مسئله محدود به کارخانه‌های نیمه‌هادی نیست؛ این بحران اکنون در حال عبور از دیتاسنترها به سبد خرید مصرف‌کنندگان است. وقتی قیمت DRAM و NAND (حافظه‌ای که برای ذخیره دائمی داده‌ها در گوشی و لپ‌تاپ استفاده می‌شود) جهش می‌کند، هزینه تولید تقریباً تمام کالاهای دیجیتال بالا می‌رود. از گوشی‌های اقتصادی گرفته تا سرورهای سازمانی و خودروهای هوشمند، همه به حافظه وابسته‌اند.
در گوشی‌های ارزان‌قیمت، که حاشیه سود پایین‌تری دارند، افزایش قیمت رم می‌تواند مستقیماً به رشد قیمت مصرف‌کننده منجر شود. تحلیل‌ها نشان می‌دهد سهم DRAM در هزینه قطعات برخی مدل‌های اقتصادی ممکن است به سه برابر سطح سال گذشته برسد. این اتفاق در سالی رخ می‌دهد که تورم همچنان یکی از موضوعات حساس سیاسی در آمریکا و اروپا است. افزایش قیمت محصولات فناوری می‌تواند فشار تورمی جدیدی ایجاد کند، به‌ویژه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که هزینه زندگی به محور اصلی رقابت تبدیل شده است.
در بازار سرمایه نیز اثرات دوگانه دیده می‌شود. سهام تولیدکنندگان حافظه مانند سامسونگ، SK Hynix و مایکرون از موج سودآوری ناشی از کمبود بهره‌مند شده‌اند. اما در سوی دیگر، شرکت‌های تولیدکننده تجهیزات الکترونیکی، رایانه و شبکه با کاهش حاشیه سود و چشم‌انداز مبهم هزینه‌ها روبه‌رو هستند. این واگرایی می‌تواند ساختار ارزش‌گذاری در صنعت فناوری را تغییر دهد؛ سرمایه به سمت تأمین‌کنندگان زیرساخت AI حرکت می‌کند و شرکت‌های مصرف‌محور تحت فشار قرار می‌گیرند.
در سطح کلان، این بحران یادآور اختلال زنجیره تأمین در دوره همه‌گیری کرونا است، با این تفاوت که این‌بار عامل کمبود، جهش تقاضا برای هوش مصنوعی است نه تعطیلی کارخانه‌ها. اگر روند سرمایه‌گذاری ۶۵۰ میلیارد دلاری در دیتاسنترهای AI طبق پیش‌بینی‌ها ادامه یابد، فشار بر بازار حافظه می‌تواند چند سال پایدار بماند.
در نهایت، آنچه امروز در بازار RAM دیده می‌شود تنها افزایش قیمت یک قطعه نیست؛ این نشانه‌ای از رقابت فشرده برای منابع در اقتصاد دیجیتال است. هوش مصنوعی در حال جذب بخش بزرگی از ظرفیت تولید جهانی حافظه است و این تغییر می‌تواند قواعد قیمت‌گذاری، سودآوری و حتی تورم در صنایع فناوری را بازتعریف کند.
نظرات کاربران