به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت در روزهای اخیر صحنه نوسانات بی‌سابقه‌ای بوده است. از یک سو، اعلام تمدید نامحدود آتش‌بس از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نویدبخش کاهش تنش‌ها و بازگشت ثبات به منطقه خلیج فارس بود.
از سوی دیگر، بسته ماندن تنگه هرمز (به عنوان شاهرگ حیاتی انرژی جهان)، عدم توافق ایران با این آتش‌بس یکجانبه، و ادامه محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا، فضای ابهام و ریسک را بر بازار حاکم کرده است. این گزارش به بررسی سه بُعد اصلی این بحران می‌پردازد: آخرین وضعیت قیمت‌ها و معاملات نفت، چشم‌انداز مبهم مذاکرات صلح، و در نهایت مقایسه ابعاد این شوک عرضه با بزرگترین بحران‌های انرژی تاریخ از دهه ۱۹۷۰ تاکنون.
نوسان قیمت‌ها در انتظار سرنخ‌های تازه
روز چهارشنبه، قیمت‌های نفت حرکتی بدون جهت و عمدتاً نزولی را تجربه کردند. بر اساس گزارش رویترز، قیمت هر بشکه نفت برنت با افزایش ناچیز ۰.۰۲ درصدی به ۹۸.۵۱ دلار رسید، در حالی که نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) با کاهش ۰.۱۴ درصدی در سطح ۸۹.۵۳ دلار معامله شد. این ارقام در حالی ثبت می‌شوند که هر دو شاخص نفتی روز سه‌شنبه حدود ۳ درصد رشد کرده بودند. نوسانات شدید قیمت در جلسه معاملاتی آسیا به وضوح دیده می‌شد، به طوری که برنت ابتدا تا ۹۹.۳۸ دلار و WTI تا ۹۰.۷۱ دلار صعود کرده بودند، اما سپس با افت مواجه شدند.
علت اصلی این نوسانات و سردرگمی بازار، عدم قطعیت درباره چشم‌انداز مذاکرات صلح ایران و آمریکاست. هیرویوکی کیکوکاوا، استراتژیست ارشد شرکت نیسان سکیوریتیز، در این باره می‌گوید: «تا زمانی که نتیجه مذاکرات مشخص نباشد و تنگه هرمز بسته باقی بماند، بازار جهت روشنی ندارد. مگر اینکه درگیری‌ها از سر گرفته شود، قیمت‌ها احتمالاً در سطوح فعلی باقی خواهند ماند.»
آتش‌بس یکجانبه، تنش‌های پایدار
دونالد ترامپ روز سه‌شنبه اعلام کرد که آتش‌بس با ایران را به طور نامحدود تمدید می‌کند تا مذاکرات صلح ادامه یابد. این تصمیم در حالی گرفته شد که تنها چند ساعت تا پایان مهلت آتش‌بس دو هفته‌ای باقی مانده بود. با این حال، این اقدام کاملاً یکجانبه توصیف شده و مشخص نیست که ایران یا حتی اسرائیل (متحد کلیدی آمریکا) با آن موافقت کرده باشند. خبرگزاری تسنیم (وابسته به سپاه پاسداران) گزارش داده که ایران هرگز درخواستی برای تمدید آتش‌بس نداشته و موضع خود را برای شکست محاصره دریایی آمریکا به زور تکرار کرده است.
در عمل، تغییری در وضعیت میدانی ایجاد نشده است. ترامپ تأکید کرده که نیروی دریایی آمریکا محاصره بنادر و سواحل ایران را حفظ خواهد کرد. رهبران ایران نیز این محاصره را یک اقدام جنگی توصیف کرده‌اند. در نتیجه، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز که به طور معمول ۲۰ درصد از مصرف نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان را منتقل می‌کند، عملاً متوقف مانده است. داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد که در ۲۴ ساعت منتهی به روز سه‌شنبه، تنها سه فروند کشتی از این آبراه عبور کرده‌اند. ترامپ مدعی شده است که ایران روزانه ۵۰۰ میلیون دلار از بسته بودن هرمز ضرر می‌کند و تأکید کرده بدون لغو محاصره دریایی، هیچ توافقی با ایران ممکن نیست.
در کنار بحران ایران، عواملی نیز به ابهام بازار افزوده‌اند. ارتش اسرائیل گزارش داده که حزب الله لبنان به سمت نیروهای آن در جنوب لبنان راکت شلیک کرده است. همچنین در اروپا، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از آمادگی خط لوله نفت «دروژبا» برای ازسرگیری فعالیت خبر داده، اما سه منبع آگاه می‌گویند روسیه قصد دارد از اول ماه مه، صادرات نفت قزاقستان به آلمان را از طریق همین خط لوله متوقف کند.
داده‌های ذخایر و اقدامات جبرانی آمریکا
در میان این آشفتگی، داده‌های موسسه نفت آمریکا (API) نشان می‌دهد که ذخایر نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۱۷ آوریل با کاهش ۴.۴ تا ۴.۵ میلیون بشکه‌ای مواجه شده است که بسیار بیشتر از پیش‌بینی کاهش ۱.۲ میلیون بشکه‌ای تحلیلگران است. این کاهش پس از سه هفته افزایش متوالی ذخایر رخ داده و می‌تواند نشانه کمبود عرضه باشد. داده‌های رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) قرار است روز چهارشنبه منتشر شود.
همزمان، دولت آمریکا در حال بررسی اقداماتی برای جبران شوک عرضه و جلوگیری از افزایش بیشتر قیمت بنزین (که از زمان شروع جنگ با ایران ۴۰ درصد گران شده است) می‌باشد. به گزارش Axios، ترامپ در نظر دارد معافیتی را تمدید کند که به کشتی‌های باری خارجی اجازه می‌دهد سوخت را بین بنادر داخلی آمریکا جابجا کنند. همچنین انتشار ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک (SPR) توسط آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در حال انجام است که بزرگترین آزادسازی ذخایر در تاریخ این نهاد به شمار می‌رود.
مقایسه شوک فعلی با بزرگترین بحران‌های انرژی تاریخ
بر اساس گزارش اختصاصی رویترز و محاسبات انجام شده، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بزرگترین اختلال در عرضه روزانه نفت در تاریخ را ایجاد کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده که حداکثر افت عرضه در این بحران به بیش از ۱۲ میلیون بشکه در روز می‌رسد که معادل ۱۱.۵ درصد از تقاضای جهانی نفت (پیش‌بینی شده ۱۰۴.۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۶) است. این رقم به مراتب بالاتر از حداکثر افت عرضه در جریان تحریم نفت اعراب (۴.۵ میلیون بشکه در روز)، انقلاب ایران (۵.۶ میلیون بشکه در روز) و جنگ اول خلیج فارس (۴.۳ میلیون بشکه در روز) می‌باشد.
با این حال، از نظر حجم تجمعی نفت ازدست‌رفته، وضعیت متفاوت است. بر اساس محاسبات رویترز، بحران فعلی تا روز ۵۲ام خود (با فرض قطع روزانه ۱۲ میلیون بشکه) حدود ۶۲۴ میلیون بشکه نفت را از بازار خارج کرده است. این رقم تقریباً برابر با ۵۳۰ تا ۶۵۰ میلیون بشکه نفت ازدست‌رفته در جریان تحریم نفتی اعراب (۱۹۷۳-۱۹۷۴) است. اما انقلاب ایران (۱۹۷۸-۱۹۷۹) با وجود افت روزانه کمتر (۵.۶ میلیون بشکه)، به دلیل تداوم سه ساله، خسارت تجمعی عظیم‌تری به همراه داشت؛ به طوری که برآورد می‌شود ایران در سال ۱۹۷۹ به تنهایی بیش از یک میلیارد بشکه نفت کمتر از ظرفیت خود تولید کرده است.
نکته حائز اهمیت دیگر، ماهیت متفاوت این شوک است. برخلاف بحران‌های پیشین، جنگ ایران به طور همزمان عرضه نفت خام، گاز طبیعی، فرآورده‌های سوختی (مانند نفت کوره و گازوئیل) و کودهای شیمیایی را مختل کرده است. علاوه بر این، تعطیلی تقریباً یک‌پنجم تولید گاز طبیعی مایع جهان در قطر و توقف صادرات پالایشگاه‌های عظیم منطقه (که نفت سفید مورد نیاز آفریقا، اروپا و آسیا را تأمین می‌کردند) از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این بحران است. همچنین برخلاف بحران‌های گذشته، کشورهای دارای ظرفیت مازاد (عربستان و امارات) به دلیل بسته بودن تنگه هرمز قادر به جبران این کمبود نیستند.
نتیجه‌گیری
بازار جهانی نفت در شرایطی به استقبال روزهای آینده می‌رود که هنوز هیچ نشانه قطعی از پایان بن‌بست سیاسی و نظامی دیده نمی‌شود. اعلام آتش‌بس یکجانبه از سوی ترامپ، بدون همراهی ایران و بدون لغو محاصره دریایی، نتوانسته است ریسک ژئوپلیتیکی را از بازار خارج کند. بسته ماندن تنگه هرمز و توقف تردد ۲۰ درصد از نفت جهان، بزرگترین اختلال روزانه عرضه در تاریخ را رقم زده است. هر چند آزادسازی ذخایر استراتژیک و اقدامات داخلی آمریکا می‌تواند از جهش فوری قیمت‌ها جلوگیری کند، اما تا زمانی که جریان نفت از خلیج فارس به مسیر عادی خود بازنگردد، فشار صعودی بر قیمت‌ها باقی خواهد ماند.
از سوی دیگر، مقایسه تاریخی این شوک با بحران‌های انرژی دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۹۰ نشان می‌دهد که اگر این اختلال برای ماه‌ها (و در مورد گاز طبیعی، برای سال‌ها) ادامه یابد، اثرات تجمعی آن به رکوردهای تاریخی خواهد رسید. تحولات آتی مذاکرات صلح در پاکستان، واکنش واقعی ایران، وضعیت حملات حزب الله و همچنین داده‌های رسمی ذخایر نفت آمریکا از عواملی هستند که در روزهای پیش رو جهت بازار نفت را مشخص خواهند کرد. در حال حاضر، تنها نکته قطعی در مورد قیمت نفت، ادامه نوسانات شدید و احتیاط شدید معامله‌گران است.
نظرات کاربران