جنگ نفت؛ آمریکا برنده موقت یا بازنده نهایی؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، وقتی تنگه هرمز در اواخر فوریه ۲۰۲۶ به روی ترافیک تجاری بسته شد، بسیاری از تحلیلگران سقف سه‌رقمی قیمت نفت را پیش‌بینی کردند. برخی حتی از اعداد ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار صحبت می‌کردند. اما ده هفته بعد، برنت دریای شمال تنها ۱۰۷ دلار قیمت دارد. این در حالی است که هر روز تعطیلی این آبراه حیاتی، حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت (معادل ۱۴ درصد مصرف جهانی) را از چرخه خارج می‌کند. انباشت این اختلال، تا کنون به حذف دست‌کم ۲ میلیارد بشکه نفت از عرضه سال جاری انجامیده است. راز این آرامش نسبی چیست؟ پاسخ در تغییرات شگفت‌انگیز جریان‌های تجاری نفت و رفتار بازیگران بزرگ نهفته است. این مقاله به واکاوی این معمای بزرگ نفتی می‌پردازد.

خوش‌بینی مزمن معامله‌گران به دیپلماسی

یکی از دلایلی که مانع از جهش قیمت‌ها شده، خوش‌بینی دائمی معامله‌گران به پیشرفت دیپلماتیک است. قراردادهای آتی نفت برنت برای تحویل در دو ماه آینده، انتظار بازگشایی زودهنگام تنگه را تخفیف می‌دهند. هر چند روز یک بار، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اشاره می‌کند که راه‌حلی نزدیک است. این سیگنال‌ها بازار را از قیمت‌گذاری برای هفته‌های بیشتر اختلال بازمی‌دارد.

اما نکته جالب‌تر، آرام‌گرفتن حتی قیمت‌های نقدی (اسپات) است. «برنت تاریخ‌دار» که قیمت محموله‌های چند روز آینده را نشان می‌دهد، در اوایل آوریل با حق بیمه ۲۵ دلاری نسبت به آتی‌های پیش‌فصل معامله می‌شد؛ امروز این فاصله به چند دلار کاهش یافته است.

نیروی اول: صادرات بی‌سابقه کشورهای غیرخلیج فارس

دلیل اصلی این آرامش، افزایش چشمگیر صادرات قدرت‌های نفتی خارج از خلیج فارس است. کانادا در چهار هفته منتهی به ۱۰ مه، صادرات خالص نفت خام و فرآورده‌های خود را ۴۰۰,۰۰۰ بشکه در روز نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داده است. ونزوئلا و نروژ هر کدام ۲۰۰,۰۰۰ بشکه و برزیل ۱۰۰,۰۰۰ بشکه اضافه کرده‌اند. اما رکورددار بی‌رقابت، آمریکا است. بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی ورتکسا، صادرات خالص نفت آمریکا در این چهار هفته به نزدیک ۹ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین رقم تاریخ و افزایش ۳.۸ میلیون بشکه‌ای نسبت به سال قبل است.

ماشین صادراتی آمریکا چند هفته طول کشید تا به طور کامل روشن شود. قراردادهای جدید امضا شد، بشکه‌های اضافی از ذخایر خارج یا تولید شد، خطوط لوله به ساحل رزرو گردید و تانکرها برای اختلاط نفت مناسب با اسکله‌ها آماده شدند. در ماه مارس، نرخ حمل از اقیانوس اطلس به آسیا و اروپا جهش کرد تا تانکرهای جدید را جذب کند و تخفیف نفت شاخص آمریکا (WTI) نسبت به برنت و دوبی رکورد شکست.

نیروی دوم: کاهش شگفت‌انگیز واردات چین و احتیاط خریداران

در حالی که عرضه از غرب افزایش یافت، تقاضای خریداران بزرگ به طور غیرمنتظره‌ای کاهش یافت. در چهار هفته منتهی به ۱۰ مه، مناطق بزرگ نفت‌خیز جهان ۱۱ میلیون بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال قبل نفت وارد کرده‌اند. سهم چین از این کاهش به تنهایی ۶.۶ میلیون بشکه در روز بوده است. پالایشگاه‌های چینی نه تنها از خرید نفت موجود در بازار خودداری کرده‌اند، بلکه حتی برخی محموله‌هایی را که قبلاً از آفریقای غربی و سایر نقاط خریده بودند، به خریداران دیگر آسیایی فروخته‌اند.

این کاهش شدید لزوماً همه ناشی از «تخریب تقاضا» نیست. کمبود نفت خام، پالایشگاه‌های آسیا و اروپا را مجبور به کاهش ۴ میلیون بشکه‌ای ظرفیت کرده است. بازار همچنین ۴.۴ میلیون بشکه صادرات فرآورده از خلیج فارس را از دست داده و قیمت گازوئیل، بنزین و سوخت جت را ۶۰ تا ۱۲۰ درصد در بازارهای بزرگ افزایش داده است. با این حال، برآوردهای «تخریب تقاضا» از ۵ میلیون بشکه فراتر نمی‌رود؛ یعنی بیشتر کاهش واردات ناشی از احتیاط و انتظار برای بازگشایی زودهنگام تنگه است. برخی خریداران معتقدند تنگه به زودی باز می‌شود و خرید را به تأخیر می‌اندازند.

نتیجه عجیب این شرایط، «مازاد کوچک» نفت خام در جهان است. حجم نفت درون تانکرهای دریایی در آوریل افزایش یافت، در حالی که ذخایر فرآورده‌های نفتی به پایین‌ترین حد پنج ساله سقوط کردند. این وضعیت، قیمت برنت را پایین نگه داشته است.

ذخایر زیرزمینی چین و بازی با زمان

تصاویر ماهواره‌ای از تانک‌های سقف شناور چین نشان می‌دهد که ذخایر نفت خام این کشور تقریباً تغییر نکرده است؛ یعنی پالایشگاه‌ها واقعاً تولید را کاهش داده‌اند. اما مارتین راتس از مورگان استنلی گمان می‌کند که نفت ذخیره شده در غارهای زیرزمینی غیرقابل مشاهده، به تدریج به انبارهای سطحی منتقل شده و کمبود را پنهان کرده است. این کاهش ذخایر به زودی شتاب خواهد گرفت. فصل تعمیرات پالایشگاه‌های چین رو به پایان است و دولت محدودیت صادرات فرآورده‌های نفتی را که در اوایل مارس اعمال کرده بود، برداشته است. چین حدود ۱.۲ میلیارد بشکه نفت در انبار دارد؛ اما تحلیلگران می‌گویند پکن تمایلی به تخلیه کامل این ذخایر در یک سال ندارد و به ناچار واردات را افزایش خواهد داد.

تهدید آمریکا؛ بنزین ۵ دلاری و ممنوعیت صادرات

یک مشکل بزرگتر ممکن است از خود آمریکا نشات بگیرد. در ماه مارس، به عنوان بخشی از آزادسازی هماهان‌شده با آژانس بین‌المللی انرژی، آمریکا موافقت کرد ۱۷۲ میلیون بشکه از ذخیره استراتژیک خود را خارج کند. این امر به آن کشور اجازه داده صادرات نفت خام را بیش از ۶۰۰,۰۰۰ بشکه در روز افزایش دهد، بدون اینکه تولید داخلی افزایش چندانی داشته باشد. اما اکنون صادرات آمریکا بیشتر احتمال دارد کاهش یابد تا افزایش. فصل تعمیرات پالایشگاه‌ها به پایان می‌رسد و بیش از ۵۰۰,۰۰۰ بشکه صادراتی می‌تواند به مصرف داخلی بازگردد. نگرانی‌کننده‌تر این است که ذخایر سوخت موتور آمریکا با سرعت رکوردشکنی در حال کاهش است. اگر این روند ادامه یابد، حتی افزایش اندک قیمت نفت می‌تواند بنزین را به ۵ دلار در هر گالن برساند؛ سطحی که آخرین بار در سال ۲۰۲۲ به رای دهندگان و محبوبیت جو بایدن آسیب زد.

در هفته‌های اخیر، دولت ترامپ ممنوعیت صادرات فرآورده‌های نفتی را بررسی کرده است. چندین منبع می‌گویند در حالی که چند هفته پیش شانس چنین ممنوعیتی ۳۵ درصد بود، اکنون این رقم افزایش یافته و اگر قیمت بنزین تا روز یادبود (۲۵ ماه مه) جهش کند، احتمال تصویب از ۵۰ درصد فراتر خواهد رفت. چنین اقدامی می‌تواند بازارهای انرژی جهان را به هم بریزد.

نتیجه‌گیری

معمای قیمت ۱۰۷ دلاری نفت در حالی که تنگه هرمز بسته است، پاسخی موقت دارد: آمریکا و چین «زمان خریده‌اند». آمریکا با رکوردشکنی در صادرات و آزادسازی ذخایر استراتژیک، و چین با کاهش عجیب واردات و استفاده از انبارهای زیرزمینی، مانع از جهش قیمت‌ها شده‌اند. اما هر دوی این عوامل پایدار نیستند. ذخایر آمریکا رو به اتمام است و فشارهای انتخاباتی می‌تواند ترامپ را به ممنوعیت صادرات وادارد. چین نیز نمی‌تواند تا ابد از ذخایر خود تغذیه کند و به ناچار به بازار بازخواهد گشت.