جهش سهام فناوری در اروپا؛ نشانه ورود قاره سبز به اقتصاد هوش مصنوعی

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز پس از ماه‌ها جهش تاریخی سهام شرکت‌های فناوری در آمریکا و رقابت فشرده چین برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، حالا نشانه‌های تب AI به بازارهای اروپا هم رسیده است؛ جایی که سهام برخی شرکت‌های نیمه‌هادی، تجهیزات تراشه‌سازی و زیرساخت‌های فناوری در ماه‌های اخیر رشدهای کم‌سابقه‌ای را تجربه کرده‌اند و سرمایه‌گذاران جهانی را دوباره متوجه بازار اروپا کرده‌اند.

در صدر این موج، نام شرکت‌هایی دیده می‌شود که تا همین چند وقت پیش خارج از دایره اصلی هیجان بازارهای فناوری قرار داشتند؛ از STMicroelectronics و Aixtron گرفته تا BE Semiconductor و حتی نوکیا که حالا به‌دلیل نقش خود در زیرساخت دیتاسنترها و شبکه‌های مرتبط با هوش مصنوعی، دوباره به مرکز توجه بازار بازگشته‌اند. رشد شدید این سهام، بسیاری از تحلیلگران را به این جمع‌بندی رسانده که موج سرمایه‌گذاری AI دیگر محدود به سیلیکون‌ولی یا شرکت‌های بزرگ آمریکایی نیست و حالا به اروپا نیز سرایت کرده است.

اما پشت این صعود بورسی، یک سوال مهم قرار دارد؛ اگر هوش مصنوعی قرار است مهم‌ترین صنعت دهه آینده باشد، چرا اروپا تا امروز تقریباً بیرون از رقابت اصلی قرار داشت؟ در حالی که آمریکا با غول‌هایی مانند مایکروسافت، انویدیا و OpenAI بازار را رهبری می‌کند و چین نیز میلیاردها دلار برای توسعه مدل‌های بومی AI هزینه کرده، اروپا هنوز فاقد یک بازیگر بزرگ و تعیین‌کننده در این حوزه است؛ موضوعی که حالا با ورود سرمایه‌های تازه، دوباره به یکی از بحث‌های مهم بازارهای جهانی تبدیل شده است.

چرا اروپا از رقابت هوش مصنوعی عقب ماند؟

عقب‌ماندن اروپا از موج جهانی هوش مصنوعی، صرفاً نتیجه دیر رسیدن سرمایه‌گذاران به این بازار نبود؛ بلکه ریشه در ساختار متفاوت اقتصاد فناوری این قاره داشت. در دو دهه گذشته، آمریکا با تکیه بر غول‌های فناوری خود توانست بخش بزرگی از بازار داده، رایانش ابری و پلتفرم‌های دیجیتال جهان را در اختیار بگیرد؛ مزیتی که حالا به مهم‌ترین سوخت توسعه مدل‌های هوش مصنوعی تبدیل شده است. چین نیز با حمایت مستقیم دولت و دسترسی گسترده به داده‌های داخلی، به‌سرعت وارد رقابت شد و شرکت‌هایی مانند بایدو، علی‌بابا و تنسنت را به بازیگران مهم AI تبدیل کرد.

در مقابل، اروپا نه شرکت‌هایی در مقیاس مایکروسافت و گوگل داشت و نه اکوسیستم سرمایه‌گذاری خطرپذیر آن توانست با سیلیکون‌ولی رقابت کند. بخش بزرگی از بازار سرمایه اروپا همچنان بر صنایع سنتی، بانک‌ها، انرژی و برندهای مصرفی متمرکز باقی ماند؛ موضوعی که باعث شد استارتاپ‌های فناوری در این قاره کمتر به شرکت‌های چندصد میلیارد دلاری تبدیل شوند.

در کنار این مسئله، قوانین سخت‌گیرانه اروپا در حوزه حریم خصوصی و داده نیز روند توسعه AI را کندتر کرد. در حالی که شرکت‌های آمریکایی و چینی با دسترسی گسترده به داده‌های کاربران مدل‌های هوش مصنوعی خود را آموزش می‌دادند، اروپا هم‌زمان درگیر تنظیم‌گری، محدودیت‌های حقوقی و نگرانی‌های مربوط به انحصار فناوری بود. همین مسئله باعث شد بسیاری از سرمایه‌گذاران، اروپا را بیشتر یک بازار مصرف فناوری بدانند تا مرکز تولید آن.

نتیجه این روند آن بود که رقابت جهانی هوش مصنوعی عملاً به دو قطب اصلی محدود شد؛ آمریکا که زیرساخت نرم‌افزاری و پردازشی بازار را در اختیار گرفت و چین که تلاش کرد با توسعه اکوسیستم بومی خود، فاصله را کاهش دهد. اروپا در این میان، اگرچه از نظر صنعتی و مهندسی همچنان یکی از قدرت‌های جهان باقی ماند، اما در مهم‌ترین موج فناوری سال‌های اخیر، نقش کمرنگ‌تری نسبت به دو رقیب اصلی ایفا کرد.

ورود اروپا؛ اما با مدل متفاوت

با این حال، ورود دیرهنگام اروپا به بازار هوش مصنوعی الزاماً به معنای حذف این قاره از رقابت نیست. تفاوت اصلی در اینجاست که اروپا برخلاف آمریکا، مسیر متفاوتی را برای حضور در اقتصاد AI انتخاب کرده است؛ مسیری که بیشتر بر زیرساخت، تجهیزات صنعتی و فناوری‌های پشتیبان تمرکز دارد تا توسعه مستقیم پلتفرم‌های بزرگ هوش مصنوعی.

در حالی که آمریکا با شرکت‌هایی مانند OpenAI، مایکروسافت و گوگل روی مدل‌های زبانی، نرم‌افزار و سرویس‌های ابری سرمایه‌گذاری کرده، بخش مهمی از مزیت اروپا در لایه‌ای پایین‌تر از این بازار قرار گرفته است؛ یعنی همان جایی که تراشه‌ها، تجهیزات نیمه‌هادی، مصرف انرژی دیتاسنترها و شبکه‌های ارتباطی تعیین‌کننده می‌شوند. رشد اخیر سهام شرکت‌هایی مانند STMicroelectronics، BE Semiconductor و Aixtron دقیقاً از همین زاویه قابل‌تحلیل است.

بازار حالا به این جمع‌بندی رسیده که انفجار تقاضا برای هوش مصنوعی، فقط به سازندگان نرم‌افزار سود نمی‌رساند؛ بلکه کل زنجیره تأمین این صنعت را متحول می‌کند. هرچه توسعه AI سرعت بگیرد، نیاز به تراشه‌های پیشرفته، تجهیزات تولید نیمه‌هادی، سیستم‌های خنک‌کننده، مصرف بهینه انرژی و زیرساخت شبکه نیز بیشتر می‌شود؛ حوزه‌هایی که اروپا در برخی از آن‌ها همچنان مزیت صنعتی و مهندسی قابل‌توجهی دارد.

حتی شرکت‌هایی مانند نوکیا که سال‌ها از مرکز توجه بازارهای فناوری دور شده بودند، حالا دوباره در فضای AI مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ زیرا توسعه گسترده دیتاسنترها و پردازش ابری بدون ارتقای زیرساخت‌های ارتباطی عملاً ممکن نیست. به همین دلیل، بخشی از سرمایه‌گذاران معتقدند اروپا شاید رهبر مستقیم انقلاب هوش مصنوعی نباشد، اما می‌تواند به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی زیرساخت این صنعت تبدیل شود؛ نقشی که اگرچه کمتر از سیلیکون‌ولی دیده می‌شود، اما در عمل سهم بزرگی از سود چرخه AI را در اختیار خواهد داشت.

آینده بازار AI در اروپا؛ بازیگر سوم یا تأمین‌کننده زیرساخت؟

با کنار هم قرار دادن این تحولات، تصویری که از آینده هوش مصنوعی در اروپا شکل می‌گیرد، تا حدی متفاوت از روایت رایج رقابت آمریکا و چین است. در این رقابت، اروپا احتمالاً در کوتاه‌مدت به‌سختی می‌تواند غول‌های نرم‌افزاری هم‌سطح OpenAI، گوگل یا مایکروسافت ایجاد کند؛ زیرا چنین شرکت‌هایی معمولاً در اکوسیستم‌هایی شکل می‌گیرند که ترکیبی از سرمایه خطرپذیر عظیم، بازارهای بزرگ داده و شرکت‌های فناوری بسیار مقیاس‌پذیر را در اختیار دارند.

در عوض، مزیت اروپا ممکن است در بخش دیگری از این زنجیره ارزش تثبیت شود؛ یعنی جایی که صنعت نیمه‌هادی، تجهیزات تولید تراشه، زیرساخت‌های شبکه و فناوری‌های مرتبط با بهره‌وری انرژی قرار دارند. اگر توسعه هوش مصنوعی همان‌طور که بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند به رشد انفجاری دیتاسنترها، مصرف برق و تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته منجر شود، بخش مهمی از این بازار به شرکت‌هایی می‌رسد که خارج از سیلیکون‌ولی فعالیت می‌کنند.

از همین زاویه، رشد اخیر سهام برخی شرکت‌های اروپایی شاید بیش از آنکه نشانه ظهور یک غول AI جدید باشد، بازتاب تغییر نگاه بازار به نقش این قاره در اقتصاد آینده هوش مصنوعی است. اروپا ممکن است رهبر این انقلاب نباشد، اما می‌تواند به یکی از قطعات حیاتی ماشین AI تبدیل شود؛ قطعه‌ای که بدون آن، توسعه سریع این صنعت عملاً ممکن نیست.

به بیان دیگر، پرسش اصلی درباره آینده اروپا در هوش مصنوعی شاید این نباشد که آیا می‌تواند با آمریکا و چین رقابت کند، بلکه این است که آیا می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان یکی از ستون‌های صنعتی و زیرساختی این بازار تثبیت کند یا نه؛ جایگاهی که اگر به‌درستی شکل بگیرد، حتی بدون داشتن بزرگ‌ترین شرکت‌های نرم‌افزاری جهان نیز می‌تواند سهم قابل‌توجهی از اقتصاد چندتریلیون دلاری هوش مصنوعی را نصیب اروپا کند.