صبر ژاپنی؛ راز پیروزی در عصر هوش مصنوعی

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، هوش مصنوعی تاکنون برندگان آشکاری داشته است: طراحان تراشه در آمریکا، تولیدکنندگان حافظه در کره جنوبی و فوندری‌های تایوان. اما در ژاپن، داستان کمی متفاوت است. در حالی که غول‌هایی مانند توکیو الکترون و ادوانتست تجهیزات پیشرفته ساخت و آزمایش تراشه را می‌سازند، برندگان واقعی عصر هوش مصنوعی در ژاپن نام‌هایی هستند که احتمالاً آخرین جایی که انتظار دارید آنها را ببینید، زنجیره تأمین نیمه‌هادی‌هاست.

دو شرکت صدساله ژاپنی، آجینوموتو و توتو، اخیراً رونقی غیرمنتظره را تجربه کرده‌اند. یکی طعم‌دهنده غذا می‌سازد و دیگری توالت فرنگی. اما هر دو حالا در قلب انقلاب هوش مصداری جای گرفته‌اند. این گزارش نگاهی است به برندگان پنهانی که فناوری‌های به ظاهر قدیمی را به سودآوری عصر تراشه‌های هوشمند تبدیل کرده‌اند.

آجینوموتو؛ از طعم‌دهنده غذا تا عایق پردازنده‌های هوش مصنوعی

آجینوموتو بیش از یک قرن است که مونوسدیم گلوتامات (MSG) تولید می‌کند؛ ماده شیمیایی که به غذا طعم اومامی می‌بخشد. اما حالا محصول دیگری از این غول چاشنی‌سازی ژاپنی اشتهای سرمایه‌گذاران را تحریک کرده است. «فیلم عایق آجینوموتو» (ABF) ماده‌ای است که برای عایق‌کاری پردازنده‌های هوش مصنوعی از بردهای مدار استفاده می‌شود. جالب اینجاست که این فیلم در اصل از محصولات جانبی تولید MSG ساخته می‌شد.

امروزه آجینوموتو بیش از ۹۵ درصد بازار جهانی ABF را در اختیار دارد. تقاضای روزافزون برای تراشه‌های هوش مصنوعی این فیلم را کمیاب کرده و باعث شده سهام آجینوموتو از ابتدای سال جاری ۶۵ درصد رشد کند؛ رقمی که حدود سه برابر افزایش شاخص نیکی ۲۲۵ ژاپن است.

توتو؛ از تولیدکننده توالت فرنگی تا تأمین‌کننده قطعات حساس نیمه‌هادی

توتو، دیگر شرکت صدساله ژاپنی که بیشتر به عنوان بزرگترین تولیدکننده توالت فرنگی جهان شناخته می‌شود، جایگاهی سودآور در زنجیره تأمین نیمه‌هادی‌ها پیدا کرده است. این شرکت تولیدکننده پیشرو «چاک‌های الکترواستاتیک» است؛ صفحات سرامیکی که ویفرهای سیلیکونی را هنگام حکاکی تراشه‌های حافظه محکم در جای خود نگه می‌دارند.

اکنون سود عملیاتی توتو از محل سرامیک‌های پیشرفته بیش از نیمی از کل سود این شرکت را تشکیل می‌دهد.

دیگر برندگان پنهان ژاپنی

اما آجینوموتو و توتو تنها نیستند. بسیاری از برندگان ژاپنی عصر هوش مصنوعی در مشاغل کم‌زرق‌وبرق‌تر دیده می‌شوند:

هویا (Hoya): شرکت تجهیزات پزشکی که عینک و لنز تماسی می‌سازد، تأمین‌کننده اصلی «بلنک‌های فوتوماسک» است؛ صفحات شفافی با پوشش حساس به نور که دستگاه‌های لیتوگرافی برای حکاکی طرح تراشه روی ویفرهای سیلیکونی استفاده می‌کنند.

ساکورا (Sakura): برند لوازم‌التحریر که فناوری مورد استفاده برای مداد رنگی‌ها را برای شناسایی عیوب در فرآیند تولید تراشه تطبیق داده است.

نیتوبو (Nittobo): شرکتی که در سال ۱۹۲۳ به عنوان یک کارخانه نساجی شروع به کار کرد، امروزه تنها تأمین‌کننده «تی-گلاس» است؛ الیاف شیشه‌ای فوق‌نازک که برای بسته‌بندی تراشه‌های هوش مصنوعی ضروری است.

دو عامل موفقیت: تاریخ و فرهنگ

عامل اول: تاریخ. در دهه ۱۹۸۰، ژاپن ابرقدرت نیمه‌هادی‌ها بود و بیش از نیمی از تولید جهانی تراشه را در اختیار داشت. شش شرکت از ده شرکت بزرگ تراشه‌سازی جهان در سال ۱۹۸۹ ژاپنی بودند. این شرکت‌های بزرگ، تقاضایی برای تأمین‌کنندگان داخلی از همه نوع ایجاد کردند. شرکت‌های ژاپنی هنوز هم در چندین جایگاه خاص در زنجیره تأمین، به ویژه برای مواد و ابزار، تسلط دارند.

عامل دوم: فرهنگ. دیوید دای از کارگزاری برنشتاین معتقد است شرکت‌های ژاپنی حتی زمانی که تقاضا هنوز آشکار نیست، به توسعه فناوری ادامه می‌دهند و به ندرت آن را رها می‌کنند. این رویکرد به آنها اجازه می‌دهد دانش خود را طی دهه‌ها عمیق‌تر کنند. زمانی که فرصت بالاخره ظهور می‌کند، آنها با فناوری بهتر و اعتبار بیشتر از رقبای جدیدتر آماده هستند.

آجینوموتو کار روی ABF را در دهه ۱۹۷۰ آغاز کرد، زمانی که به دنبال راه‌هایی برای به کارگیری شیمی پشت MSG در جاهای دیگر بود. تنها در سال ۱۹۹۹ بود که این ماده برای اولین بار توسط یک تولیدکننده بزرگ تراشه به کار گرفته شد.

یک نقطه ضعف: کندی در پاسخ به تقاضا

با این حال، این صبر ذن‌گونه یک نقطه ضعف نیز دارد. زمانی که تقاضا جهش می‌کند، تأمین‌کنندگان ژاپنی می‌توانند به طرز آزاردهنده‌ای کند پاسخ دهند. آجینوموتو، نیتوبو و توتو همگی برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت تولید محصولات مرتبط با تراشه دارند. اما پاسخ‌های آنها در مقایسه با پیشرفت‌های سرسام‌آور در هوش مصنوعی به وضوح عجله‌ای ندارد.

غول‌های فناوری خارجی که امیدوارند اشتیاق جدیدی در شرکت‌های ژاپنی ببینند، احتمالاً ناامید خواهند شد.

نتیجه‌گیری

هوش مصنوعی نه فقط برندگان نام‌آشنایی چون انویدیا و ای‌ام‌دی ساخته، بلکه زنجیره تأمین پیچیده‌ای از شرکت‌های قدیمی و به ظاهر نامرتبط را به بازیگران کلیدی تبدیل کرده است. ژاپن با تکیه بر میراث صنعتی خود و فرهنگ صبورانه توسعه فناوری، توانسته است از موج تراشه‌های هوش مصنوعی سود ببرد – اما با ریتم مخصوص خودش.

برای سرمایه‌گذاران و فعالان فناوری، پیام روشن است: گاهی بزرگ‌ترین فرصت‌ها در غیرمنتظره‌ترین مکان‌ها، پشت دیوارهای کارخانه‌های سنتی و محصولات به ظاهر پیش‌پا افتاده پنهان شده‌اند. تنها چیزی که نیاز است، صبری به سبک ژاپنی است تا این گنج‌ها پیدا شوند.