به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، قیمت نفت خام در هفته منتهی به ۱۵ مه، یکی از پرنوسان‌ترین و صعودی‌ترین بازه‌های زمانی در ماه‌های اخیر را پشت سر گذاشت. نفت خام برنت که به عنوان شاخص جهانی شناخته می‌شود، با افزایش هفتگی ۷.۸۴ درصدی در روز جمعه در سطح ۱۰۹.۲۶ دلار بسته شد، در حالی که نفت وست تگزاس اینترمیدیت آمریکا جهشی ۱۰.۴۸ درصدی را تجربه کرد و به ۱۰۵.۴۲ دلار رسید. نیروی محرکه اصلی این صعود بی‌سابقه، تداوم جنگ آمریکا-اسرائیل با ایران و متعاقب آن بسته شدن عملاً کامل تنگه هرمز است. این تنگه که روزانه حدود یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کرد، اکنون به بزرگترین نقطه گلوگاه عرضه در تاریخ تبدیل شده است.
در این گزارش، به تشریح نوسانات قیمت نفت در طول هفته، علل بنیادین آن (از جمله اظهارات مقامات، نشست نافرجام ترامپ و شی، آمار تردد کشتی‌ها و هشدارهای نهادهای بین‌المللی) و همچنین تأثیر غیرمستقیم آن بر صنعت پالایش آمریکا می‌پردازیم.
تمرکز بر نوسانات قیمت نفت و علل آن
در آغاز هفته، قیمت نفت تحت تأثیر خبرهای ضدونقیض از جبهه دیپلماسی، نوساناتی را تجربه کرد. روز چهارشنبه، رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که حدود ۳۰ فروند کشتی طی یک دوره ۲۴ ساعته از تنگه هرمز عبور کرده‌اند که نسبت به ۵ تا ۷ کشتی روزانه در هفته‌های اخیر افزایشی محسوس بود. همین خبر کافی بود تا قیمت نفت برای دو جلسه متوالی اندکی عقب‌نشینی کند، زیرا بازار گمان برد شاید تنگه در حال بازگشایی تدریجی است. اما تحلیلگران بلافاصله نسبت به این خوش‌بینی هشدار دادند. شرکت تحلیل نفتکش کپلر اعلام کرد که رقم ۳۰ کشتی در ۲۴ ساعت هنوز بسیار پایین‌تر از نرمال تاریخی ۱۴۰ کشتی در روز قبل از جنگ است و نمی‌توان آن را نشانه عادی شدن وضعیت تلقی کرد. قیمت‌ها روز پنجشنبه دوباره سیر صعودی در پیش گرفتند.
با این حال، رویداد اصلی که بازار را در روز جمعه به شدت صعودی کرد، اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بود. ترامپ در مصاحبه شب گذشته با شبکه فاکس نیوز گفت: «دیگر صبر زیادی ندارم. آنها [ایران] باید توافق کنند.» این لحن شدیداً تقابلی، هرگونه امید به بازگشایی سریع تنگه هرمز را نقش بر آب کرد.
در سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز موضعی سرسختانه اتخاذ کرد. وی روز جمعه اعلام کرد که ایران «هیچ اعتمادی» به آمریکا ندارد و تنها در صورت جدی بودن واشنگتن حاضر به مذاکره است. عراقچی تأکید کرد که ایران هم برای جنگ و هم برای راه‌حل دیپلماتیک کاملاً آماده است.
این اظهارات همزمان سبب شد که تمایل سرمایه‌گذاران به ریسک به شدت کاهش یابد و خریداران نفت برای پوشش ریسک کمبود عرضه، وارد بازار شوند. در نتیجه، قیمت نفت برنت در روز جمعه ۳.۳۵ درصد یا ۳.۵۴ دلار افزایش یافت و به ۱۰۹.۲۶ دلار رسید.
نفت خام وست تگزاس اینترمیدیت نیز ۴.۲ درصد یا ۴.۲۵ دلار جهش کرد و در ۱۰۵.۴۲ دلار بسته شد. این جهش یک‌روزه، افزایش هفتگی برنت را به ۷.۸۴ درصد و وست تگزاس اینترمیدیت را به ۱۰.۴۸ درصد رساند.
عامل دیگر فشار صعودی بر قیمت نفت در این هفته، نشست دو روزه ترامپ و شی جین پینگ در چین بود. سرمایه‌گذاران امیدوار بودند که این دیدار بتواند حداقل یک راه‌حل دیپلماتیک یا یک فشار هماهنگ بر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ایجاد کند.
دیوید موریسون، تحلیلگر ارشد Trade Nation، قبل از نشست گفته بود که انتظار می‌رود این اجلاس ابهامات را برطرف کند. اما پس از پایان دیدار، هر دو رهبر لب فروبستند. ترامپ فقط گفت که مذاکرات «خوب» بود و شی جین پینگ نیز در مورد تایوان یک هشدار مبهم داد. اگرچه بر اساس بیانیه کاخ سفید، دو طرف بر ضرورت باز ماندن تنگه هرمز برای جریان انرژی جهانی توافق کردند و شی ابراز علاقه کرد که خرید نفت از آمریکا را افزایش دهد، اما هیچ تعهد عملی یا جدول زمانی مشخصی اعلام نشد. از این رو، نبود هرگونه توافق ملموس، ناامیدی بازار را تشدید کرد و به صعود قیمت‌ها دامن زد.
در کنار عوامل ژئوپلیتیکی، هشدارهای فنی نیز فشار صعودی را تقویت کردند. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در گزارشی هشدار داد که حتی اگر درگیری‌ها در ماه آینده کاهش یابد، بازار نفت جهانی تا ماه اکتبر «به شدت کم عرضه» باقی خواهد ماند. دلیل این پیش‌بینی، تخلیه سریع ذخایر استراتژیک و نبود جایگزین کافی برای نفت عبوری از تنگه هرمز است.
فیل فلین، تحلیلگر ارشد Price Futures Group، در یادداشتی نوشت: «جهان شبکه ایمنی نفت خود را با نرخی تاریخی مصرف کرده است. بسته شدن طولانی مدت تنگه هرمز به سمت تنگ‌تر شدن بازارهای فیزیکی، کمبود محصولات پالایشی و فشار صعودی بر قیمت‌ها در هفته‌ها و ماه‌های آینده اشاره دارد.»
اوله هانسن از ساکسو بانک نیز تأکید کرد که ترکیب نشست بی‌نتیجه ترامپ و شی و حملات مستمر اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، دو عاملی هستند که نفت را در سطح بالایی نگه داشته‌اند.
در این میان، شاخص دیگری که به طور غیرمستقیم با نفت مرتبط است، افزایش ۴۶ درصدی قیمت گازوئیل به دلیل جنگ ایران است. این افزایش قیمت، همزمان با مأموریت‌های جدید دولت آمریکا برای افزایش مصرف بیودیزل، باعث شده است که پالایشگران نفتی آمریکا سودآوری غیرمنتظره‌ای در بخش سوخت‌های تجدیدپذیر کسب کنند.
شرکت والرو در سه‌ماهه اول امسال در بخش دیزل تجدیدپذیر خود به سود ۱۳۹ میلیون دلاری رسید که در مقابل زیان ۱۴۱ میلیون دلاری سال قبل است. اچ‌اف سینکلر نیز سود ۱۳۳ میلیون دلاری ثبت کرد. فیلیپس ۶۶ زیان خود را به شدت کاهش داد. اعتبارات موسوم به RIN (شماره‌های شناسایی تجدیدپذیر) نیز بیش از ۸۰ درصد طی سال جاری افزایش یافته و به بالای ۲ دلار رسیده است.
با این حال، همین افزایش قیمت گازوئیل وسوسه‌ای برای پالایشگران ایجاد کرده است: به جای سرمایه‌گذاری بیشتر در خطوط بیودیزل، حداکثر توان خود را به تولید دیزل معمولی و فسیلی اختصاص دهند که بازده کوتاه‌مدت بالاتری دارد. آریف گسیلوف از گروه Gasilov هشدار می‌دهد که با تنگ بودن عرضه، دیزل فسیلی در کوتاه‌مدت جذابیت بیشتری دارد و ممکن است برخی پالایشگران از توسعه ظرفیت سوخت‌های تجدیدپذیر صرف‌نظر کنند. این موضوع اگرچه مستقیماً قیمت نفت خام را تغییر نمی‌دهد، اما ساختار عرضه فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند بر حاشیه سود پالایشگاه‌ها اثر بگذارد.
در همین راستا، تحلیلگران کامرتس بانک معتقدند که لحن بین آمریکا و ایران به شدت تقابلی شده و امیدها برای بازگشایی سریع تنگه هرمز از بین رفته است.
وندانا هاری از Vanda Insights نیز می‌گوید تمرکز بازار دوباره به بن‌بست و تنگه مسدود شده بازگشته و ریسک تشدید نظامی همچنان وجود دارد. داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد که در ۲۴ ساعت منتهی به پنجشنبه تنها ۱۰ کشتی از تنگه عبور کرده‌اند که نسبت به ۵ تا ۷ کشتی روزانه در هفته‌های اخیر افزایشی جزئی است، اما هنوز کمتر از ۱۰ درصد نرمال تاریخی است. این آمار نشان می‌دهد که ترانزیت عادی به هیچ وجه از سر گرفته نشده است.
در مجموع، نوسانات قیمت نفت در هفته گذشته عمدتاً توسط سه محور تعیین شد: اول، شاخص‌های مستقیم تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز که هرگونه خبر مثبت جزئی، عقب‌نشینی موقت قیمت را به همراه داشت. دوم، اظهارات مقامات سیاسی به ویژه ترامپ و عراقچی که لحن تند آنها مستقیماً به جهش قیمت در روز جمعه انجامید. و سوم، عدم موفقیت نشست ترامپ-شی در ارائه راهکار عملی که انتظارات را ناامید کرد و به صعود دامن زد.
نتیجه‌گیری
قیمت نفت خام در پایان هفته‌ای که با نوسانات شدید همراه بود، در بالاترین سطح چند ماه اخیر ایستاد. بسته شدن عملاً کامل تنگه هرمز به عنوان بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ، عامل اصلی این افزایش است. آمارها نشان می‌دهد که عبور و مرور کشتی‌ها هنوز به کمتر از ۱۰ درصد نرمال قبل از جنگ رسیده و آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داده که حتی با فرض کاهش تنش در ماه آینده، کمبود عرضه تا اکتبر ادامه خواهد داشت. اظهارات تند و تقابلی ترامپ و عراقچی در روز جمعه، و عدم حصول توافق عملی در نشست چین، زمینه را برای جهش بیش از ۴ درصدی یک‌روزه فراهم کرد.
در چنین شرایطی، تحلیلگران معتقدند که خوش‌بینی به بازگشایی قریب‌الوقوع تنگه هرمز بی‌اساس است و بازار همچنان در معرض ریسک تشدید نظامی قرار دارد. ذخایر استراتژیک نفت به سرعت در حال کاهش است و هرگونه تداوم این بن‌بست در هفته‌های آینده، می‌تواند قیمت نفت را به سطوحی بسیار بالاتر از ۱۰۹ دلار کنونی سوق دهد.
سرمایه‌گذاران باید تحولات دیپلماتیک و آمار تردد کشتی‌ها را لحظه‌ای رصد کنند، زیرا هر خبر مثبت کوتاه‌مدت ممکن است با اصلاح قیمت همراه شود، اما روند صعودی اصلی تا زمانی که تنگه هرمز به طور عادی باز نشده است، پابرجا خواهد بود.
در کنار این، پالایشگران آمریکایی از افزایش قیمت گازوئیل و مأموریت‌های زیست‌محیطی سود می‌برند، اما همین افزایش قیمت ممکن است آنها را به سمت تولید فسیلی سوق دهد که خود عاملی دیگر در تشدید نوسانات بازار فرآورده‌های نفتی خواهد بود.
نظرات کاربران