به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، کوبا در سال ۲۰۲۶ تقریباً هیچ سوختی دریافت نکرده است؛ بحرانی که به گفته وزیر انرژی این کشور، به اتمام کامل نفت دیزل و نفت کوره لازم برای حرکت نیروگاه‌ها انجامیده است. این وضعیت بحرانی، نتیجه تحریم‌ها و فشارهای سنگین اقتصادی اعمال‌شده توسط دولت آمریکا است که با هدف فروپاشی حکومت کمونیستی کوبا دنبال می‌شود. پس از آنکه نیروهای ویژه آمریکا اوایل سال جاری رئیس‌جمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، را دستگیر کردند و حمله‌ای به ایران صورت دادند، واشنگتن کوبا را به عنوان هدف بعدی خود معرفی کرد.
دونالد ترامپ و مارکو روبیو بارها اعلام کرده‌اند که فشار اقتصادی بر کوبا برای تغییر رژیم است و اگر این راه به نتیجه نرسد، گزینه‌های نظامی روی میز خواهد بود. با وجود این تهدیدات، رهبران کوبا مقاومت خود را حفظ کرده‌اند و رئیس‌جمهور میگوئل دیاز-کانل در ماه مارس در شبکه اجتماعی تاکید کرد که «هرگونه تجاوز خارجی با مقاومتی شکست‌ناپذیر مواجه خواهد شد». این بن‌بست سیاسی و اقتصادی، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: آیا حکومت کوبا توان ادامه حیات در چنین شرایطی را دارد؟
از کاراکاس تا هاوانا؛ فروپاشی یک اتحاد نفتی
با این حال ریشه بحران انرژی امروز کوبا تنها به کمبود مقطعی سوخت محدود نمی‌شود؛ مسئله به فروپاشی یکی از آخرین شریان‌های حیاتی اقتصاد این کشور بازمی‌گردد. طی دو دهه گذشته ونزوئلا مهم‌ترین تأمین‌کننده نفت کوبا بود و در قالب توافق‌های سیاسی میان دو دولت چپ‌گرا، روزانه ده‌ها هزار بشکه نفت با شرایط مالی بسیار آسان به هاوانا ارسال می‌کرد. این نفت عملاً ستون فقرات سیستم برق، حمل‌ونقل و حتی بخشی از صنایع کوبا را تشکیل می‌داد.
اما این معادله در سال جاری به‌طور ناگهانی تغییر کرد. با دستگیری نیکلاس مادورو و فروپاشی ساختار قدرت در کاراکاس، ارسال نفت یارانه‌ای به کوبا تقریباً متوقف شد. در همان زمان، واشنگتن نیز فشار تحریمی خود را تشدید کرد و شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و حتی کشورهایی را که ممکن بود به کوبا سوخت برسانند تهدید به مجازات کرد. نتیجه این سیاست دوگانه بسیار سریع آشکار شد. کشتی‌های نفتکش کمتر به بنادر کوبا رسیدند و ذخایر سوختی که پیش‌تر هم محدود بود، به سرعت رو به پایان رفت.
برای اقتصادی که سال‌ها با کمبود ارز خارجی، زیرساخت‌های فرسوده و وابستگی بالا به واردات انرژی دست‌وپنجه نرم کرده، چنین ضربه‌ای بسیار سنگین است. به همین دلیل اکنون بحران انرژی در کوبا تنها یک مشکل فنی یا موقتی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از فشاری است که واشنگتن تلاش می‌کند از طریق آن، پایه‌های اقتصادی و سیاسی حکومت در هاوانا را به چالش بکشد.
پیامدهای فشار؛ خاموشی، نارضایتی و سایه بحران انسانی
بحران سوخت اکنون از سطح نیروگاه‌ها فراتر رفته و به زندگی روزمره مردم رسیده است. قطعی‌های مکرر برق در هاوانا و شهرهای بزرگ، فعالیت کارخانه‌ها را متوقف کرده و کسب‌وکارهای کوچک را فلج کرده است. دولت ناچار به سهمیه‌بندی سوخت و کاهش ساعات کاری ادارات شده و حمل‌ونقل عمومی با اختلال جدی مواجه است. در اقتصادی که پیش از این نیز با تورم بالا و کمبود ارز خارجی دست‌وپنجه نرم می‌کرد، این شوک تازه فشار مضاعفی بر خانوارها وارد کرده است.
همزمان گزارش‌هایی از شکل‌گیری اعتراضات پراکنده در برخی شهرها منتشر شده است؛ اعتراضاتی که اگرچه گسترده نیستند، اما نشان می‌دهند نارضایتی اجتماعی در حال افزایش است. کمبود دارو و مواد غذایی، که بخشی از آن به محدودیت‌های وارداتی ناشی از تحریم‌ها بازمی‌گردد، نگرانی‌ها درباره یک بحران انسانی عمیق‌تر را تقویت کرده است. سازمان‌های بین‌المللی نسبت به شکنندگی شرایط هشدار داده‌اند، اما دسترسی مالی و لجستیکی برای ارسال کمک‌ها نیز با محدودیت مواجه است.
در این میان، چین و روسیه تلاش کرده‌اند با ارسال محموله‌های محدود انرژی یا ارائه خطوط اعتباری، بخشی از فشار را کاهش دهند. با این حال حجم این کمک‌ها در مقایسه با نیاز واقعی کوبا ناچیز است و نمی‌تواند جایگزین جریان پایدار نفت ونزوئلا شود. در عمل، فشار اقتصادی واشنگتن اکنون به مرحله‌ای رسیده که نه‌تنها ساختار حکمرانی، بلکه تاب‌آوری اجتماعی کوبا را نیز هدف قرار داده است؛ وضعیتی که می‌تواند آینده سیاسی این کشور را وارد مرحله‌ای پرریسک کند.
اهداف واشنگتن؛ فشار اقتصادی برای سرنگونی نظام کوبا
سیاست «فشار حداکثری» آمریکا علیه کوبا از سال‌ها پیش با هدف روشن سرنگونی نظام کمونیستی این کشور دنبال شده است. واشنگتن، به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری ترامپ، تحریم‌ها را گسترش داده و بدنه اقتصادی و سیاسی حکومت هاوانا را نشانه گرفته است. نقش فشارهای لابی قوی کوبایی-آمریکایی در کنگره نیز در طراحی این سیاست غیرقابل انکار است؛ گروه‌هایی که خواهان تغییر رژیم و پایان دادن به ساختار فعلی کوبا هستند.
اما فراتر از این خواسته‌ها، کوبا نقطه‌ای استراتژیک در رقابت ژئوپلیتیک میان قدرت‌های بزرگ است. آمریکا بر این باور است که حفظ نظام کمونیستی در هاوانا، امکان نفوذ چین و روسیه را در کارائیب را تقویت می‌کند و حضور این کشورها را به منطقه‌ای حساس بدل کرده است. از همین رو، واشنگتن نه تنها از طریق تحریم اقتصادی بلکه به صورت همزمان اقدامات دیپلماتیک، اطلاعاتی و تهدیدهای نظامی را نیز در دستور کار دارد تا حکومت کوبا را به زانو درآورد.
سخنان مارکو روبیو، سناتور جنجالی و منتقد سرسخت کوبا، به وضوح انگیزه‌های واشنگتن را نشان می‌دهد: «ما نمی‌توانیم اجازه دهیم کوبا به پایگاه کشورهای متخاصم تبدیل شود. فشار اقتصادی تنها راه تغییر است و اگر لازم باشد، گزینه‌های دیگر نیز مورد بررسی قرار خواهند گرفت.» این اظهارات، پیش‌زمینه‌ای است برای تشدید تنش‌ها و نشان می‌دهد که واشنگتن همچنان به دنبال تغییر اساسی در ساختار سیاسی و اقتصادی کوبا است.
ریسک‌های منطقه‌ای و بین‌المللی؛ موج مهاجرت و بی‌ثباتی فراروی واشنگتن
سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه کوبا ریسک‌های جدی فراتر از مرزهای این کشور دارد که می‌تواند امنیت منطقه کارائیب و وضعیت ژئوپلیتیکی گسترده‌تری را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها موج احتمالی مهاجرت گسترده کوبایی‌ها به سمت ایالات متحده است. با ادامه بحران انرژی و تهدید فزاینده به رفاه اولیه مردم، خطر افزایش ناگهانی مهاجران در مرزهای جنوبی آمریکا و بروز مشکلات انسانی و امنیتی تشدید می‌شود؛ موضوعی که دولت واشنگتن بارها از آن نگران بوده است.
علاوه بر این، بی‌ثباتی در کوبا می‌تواند به عنوان جرقه‌ای برای افزایش ناآرامی‌های اجتماعی و سیاسی در منطقه کارائیب و آمریکای لاتین عمل کند؛ مناطقی که خود زیر فشارهای اقتصادی، سیاسی و امنیتی هستند. از سوی دیگر، واکنش چین و روسیه به فشارهای آمریکا نیز باید به دقت رصد شود. هر دو کشور در تلاش‌اند نفوذ خود در منطقه را حفظ یا گسترش دهند و فروپاشی احتمالی نظام کوبا می‌تواند تحریک‌کننده تقابل‌های ژئوپلیتیک گسترده‌تری باشد.
بنابراین واشنگتن ناچار است تعادل ظریف میان فشار سیاسی و کنترل پیامدهای ناخواسته منطقه‌ای را حفظ کند؛ چرا که شکست در این سیاست ممکن است منجر به بحران‌های گسترده انسانی و افزایش تنش‌های بین‌المللی شود. این معادله پیچیده، نشان‌دهنده چالش عظیم استراتژیک آمریکا در مدیریت پرونده کوبا و منطقه اطراف آن است.
روزنه‌های محدود؛ مذاکره در سایه فشار
با وجود تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی، نشانه‌هایی از تلاش‌های محتاطانه برای کاهش تنش نیز دیده می‌شود. گزارش‌هایی از مذاکرات غیرعلنی میان برخی مقام‌های کوبایی و واسطه‌های نزدیک به واشنگتن منتشر شده که هدف آن بررسی امکان کاهش محدود تحریم‌ها در برابر برخی امتیازات سیاسی از سوی هاوانا است. این گفت‌وگوها هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده‌اند، اما نشان می‌دهند هر دو طرف از هزینه‌های ادامه بن‌بست آگاه‌اند.
در داخل کوبا نیز دولت تلاش کرده با برخی اصلاحات محدود اقتصادی فشار اجتماعی را کاهش دهد. گسترش فعالیت بخش خصوصی کوچک، جذب سرمایه کوبایی‌های مقیم خارج و تسهیل برخی مقررات تجاری از جمله اقداماتی است که با هدف افزایش جریان ارز به اقتصاد کشور انجام شده است. با این حال این اقدامات هنوز بسیار محدودتر از آن است که بتواند جای خالی سرمایه و انرژی مورد نیاز اقتصاد را پر کند.
در نهایت، بحران کنونی کوبا در نقطه‌ای ایستاده که نه فروپاشی کامل نظام قطعی است و نه بازگشت به ثبات گذشته قابل تصور. فشار واشنگتن همچنان ادامه دارد و توان اقتصادی هاوانا نیز به شدت محدود شده است. در چنین شرایطی، آینده کوبا بیش از هر زمان دیگری به نتیجه تقابل میان فشار خارجی، تاب‌آوری داخلی و احتمال شکل‌گیری یک معامله سیاسی بستگی دارد؛ تقابلی که می‌تواند مسیر یکی از قدیمی‌ترین منازعات ژئوپلیتیک نیم‌کره غربی را تعیین کند.
نظرات کاربران