به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در روزهای اخیر، وزارت بازرگانی آمریکا طی یک نامه به شرکت هوش مصنوعی انتروپیک، دستوری صادر کرد که بر اساس آن، دسترسی شهروندان غیرآمریکایی به دو مدل پیشرفته‌ی این شرکت ممنوع اعلام شد. این شرکت که از پیشگامان توسعه‌ی مدل‌های زبانی بزرگ است، برای پایبندی به این حکم، ناگزیر شد دسترسی تمام کاربران خود را به این دو مدل قطع کند، چرا که به گفته‌ی این شرکت، راهی قابل‌اطمینان برای تفکیک کاربران آمریکایی از غیرآمریکایی در زمان واقعی وجود ندارد. این اقدام که اولین بار در تاریخ است که دولتی خروج یک مدل هوش مصنوعی منتشرشده را وادار به توقف می‌کند، به‌عنوان یک «ضربه‌ی هشدار» برای اروپا تلقی می‌شود. جودیت دادا، سرمایه‌گذار حوزه‌ی فناوری و نویسنده‌ی مقاله‌ای در نشریه‌ی اکونومیست، هشدار می‌دهد که اروپا برای پاسخ به این تهدید، به «جاه‌طلبانه‌ترین دستورکار سیاسی در زمان صلح» نیاز دارد. در این گزارش، ابعاد این رویداد، پیامدهای آن برای اروپا و راهکارهای پیشنهادی را بررسی می‌کنیم.
ماجرای مدل‌های پیشرفته‌ی آنتروپیک؛ نخستین قطع دسترسی دولتی به یک مدل هوش مصنوعی
آنتروپیک یکی از برجسته‌ترین شرکت‌های فعال در حوزه‌ی هوش مصنوعی است که مدل‌های پیشرفته‌ی کلود را توسعه می‌دهد. اخیراً وزارت بازرگانی آمریکا با استناد به نگرانی‌های امنیت ملی و گزارش‌هایی مبنی بر «شکستن حفاظ‌های امنیتی» این مدل‌ها، دستوری صادر کرد که بر اساس آن، دسترسی تمام شهروندان غیرآمریکایی به دو مدل پیشرفته‌ی این شرکت ممنوع شد. آنتروپیک که از مدتی پیش با دولت ترامپ درگیر یک پرونده‌ی قضایی جداگانه بر سر ممنوعیت استفاده‌ی آژانس‌های دولتی از ابزارهای این شرکت بود، این دستور را به‌عنوان یک «دستورالعمل کنترل صادرات» تلقی کرده و برای اطمینان از پایبندی به آن، دسترسی تمام کاربران را به این دو مدل به‌طور کامل قطع کرد.
متعاقباً، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، انتروپیک را یک «ریسک زنجیره‌ی تأمین» خواند که نخستین باری بود که یک شرکت آمریکایی چنین برچسبی دریافت می‌کرد. این اقدام از چند جهت بی‌سابقه بود: نخستین بار بود که دولتی خروج یک مدل هوش مصنوعی منتشرشده در دسترس عموم را وادار به توقف می‌کرد؛ و نیز برای اولین بار، دسترسی به پیشرفته‌ترین فناوری‌های هوش مصنوعی یک کشور، بر اساس تابعیت افراد محدود می‌شد.
«ضربه‌ی هشدار» برای اروپا؛ وابستگی استراتژیک در معرض خطر
نشریه‌ی اکونومیست در مقاله‌ای با عنوان «اروپا چگونه باید به ضربه‌ی هشدار آمریکا در حوزه‌ی هوش مصنوعی پاسخ دهد؟» که توسط جودیت دادا، سرمایه‌گذار صندوق ویژنریز کلاب نوشته شده، این اقدام آمریکا را یک «ضربه‌ی هشدار» برای اروپا توصیف کرده است. به گفته‌ی دادا، اروپا باید این رویداد را درک کند: «اگر فردا انتروپیک، اوپن‌ای‌آی، گوگل و ان‌ویدیا از اروپا ناپدید شوند، بخش فناوری اروپا دچار ایست قلبی خواهد شد».
این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که اروپا در سال‌های اخیر به‌شدت به شرکت‌های فناوری آمریکایی وابسته شده است. از زیرساخت‌های ابری تا مدل‌های پیشرفته‌ی هوش مصنوعی، اکثر خدمات حیاتی دیجیتال اروپا توسط شرکت‌های آمریکایی تأمین می‌شود. دادا تأکید کرده است که «اروپا استعداد، پژوهش و کارآفرینان را دارد؛ آنچه نیاز دارد جاه‌طلبی و سرعت برای ساخت شرکت‌های رقابتی هوش مصنوعی در سطح جهانی است».
در همین راستا، کمیسیون اروپا نیز اعلام کرده است که تصمیم آمریکا برای محدودسازی دسترسی خارجی‌ها به مدل‌های پیشرفته‌ی هوش مصنوعی، «واقعیتی رو به رشد را برای کشورها و کسب‌وکارهایی که به فناوری توسعه‌یافته در جای دیگر وابسته هستند، برجسته می‌سازد: دسترسی می‌تواند با هشدار کمی محدود یا متوقف شود و دولت‌ها ممکن است همیشه در دسترس کاربران بین‌المللی باقی نمانند».
از سوی دیگر، نشریه‌ی فرانسوی لوموند در گزارشی نوشته است که این اقدام «هشداری برای اروپاست؛ یادآوری آشکار که وابستگی دیجیتال نه‌تنها اقتصادی، بلکه سیاسی نیز هست. زمانی که فناوری‌های کلیدی در جای دیگر طراحی، میزبانی و کنترل می‌شوند، دسترسی به آنها می‌تواند توسط یک تصمیم خارجی بر اساس اولویت‌های ملی که متعلق به ما نیست، به چالش کشیده شود».
پاسخ پیشنهادی؛ «دستورکار سیاسی جاه‌طلبانه در زمان صلح»
جودیت دادا در مقاله‌ی خود در اکونومیست، پاسخ اروپا به این تهدید را «نیازمند جاه‌طلبانه‌ترین دستورکار سیاسی در زمان صلح» توصیف کرده است. او که اخیراً همراه با جمعی از پژوهشگران حوزه‌ی هوش مصنوعی، سندی با عنوان «اروپا ۲۰۳۱» منتشر کرده که سناریوی پنج‌ساله‌ی افول اروپا در عرصه‌ی هوش مصنوعی را ترسیم می‌کند، بر چند محور کلیدی تأکید دارد:
نخست، شتاب در سرمایه‌گذاری. اروپا برای رقابت با آمریکا و چین، نیازمند افزایش چشمگیر سرمایه‌گذاری در پژوهش و توسعه‌ی هوش مصنوعی است. دادا معتقد است که هم‌کاری با ابرشرکت‌های آمریکایی، سریع‌ترین مسیر برای گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی در خاک اروپا است.
دوم، استقلال استراتژیک در فناوری‌های کلیدی. رویداد اخیر نشان داد که اتکای صرف به فناوری‌های خارجی، اروپا را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار می‌دهد. اتحادیه‌ی اروپا باید به‌سرعت بر روی توسعه‌ی «پشته‌ی فناوری مستقل» خود کار کند تا خود را در برابر «تسلیحاتی شدن فناوری توسط قدرت‌های دیگر» محافظت نماید.
سوم، بازنگری در مقررات. برخی کارشناسان بر این باورند که قوانین سخت‌گیرانه‌ی اتحادیه‌ی اروپا در حوزه‌ی فناوری، از جمله قانون هوش مصنوعی، ممکن است به رقابت‌پذیری شرکت‌های اروپایی آسیب زده باشد. اروپا باید میان تنظیم‌گری و تشویق نوآوری تعادل برقرار کند.
در سطح بین‌المللی، بحث‌هایی درباره‌ی ایجاد مکانیسم «شرکای معتمد» برای دسترسی به مدل‌های پیشرفته‌ی هوش مصنوعی آمریکا در جریان است. با این حال، برخی مقامات اروپایی تأکید کرده‌اند که اروپا «یک ریسک امنیتی» برای آمریکا نیست و باید به‌عنوان یک شریک اقتصادی و استراتژیک مورد توجه قرار گیرد.
واکنش‌ها در اروپا؛ از نگرانی تا عزم برای استقلال
اقدام دولت ترامپ واکنش‌های گسترده‌ای را در محافل سیاسی و فناوری اروپا برانگیخته است. نماینده‌ی فرانسوی در پارلمان اروپا در شبکه‌های اجتماعی نوشت که این تصمیم به ما یادآوری می‌کند که هوش مصنوعی هم‌اکنون یک مسئله‌ی مرکزی در حاکمیت ملی است.
در عین حال، برخی از مقامات اروپایی بر لزوم هم‌کاری با آمریکا تأکید دارند. هننا ویرکونن، مسئول ارشد فناوری اتحادیه‌ی اروپا، پس از این رویداد اعلام کرد که «اروپا یک فرصت اقتصادی است، نه یک ریسک امنیتی». با این حال، نگرانی‌ها از اینکه دولت ترامپ ممکن است روزی دسترسی به خدمات ابری آمریکا را از طریق یک «کلید کشتن» قطع کند، بر عزم اروپا برای دستیابی به «حاکمیت دیجیتال» افزوده است.
نتیجه‌گیری
دستور دولت ترامپ برای مسدودسازی دسترسی غیرآمریکایی‌ها به پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی انتروپیک، نقطه‌ی عطفی در تاریخ فناوری و ژئوپلیتیک محسوب می‌شود. این اقدام برای نخستین بار نشان داد که دولت‌ها می‌توانند دسترسی به فناوری‌های پیشرفته‌ی هوش مصنوعی را به‌عنوان یک ابزار سیاست خارجی و امنیت ملی به کار گیرند و مرزهای دیجیتال را به همان اندازه‌ی مرزهای فیزیکی جدی بگیرند.
برای اروپا، این رویداد یک «ضربه‌ی هشدار» بود؛ هشداری که نشان داد وابستگی استراتژیک به فناوری‌های خارجی، اروپا را در موقعیتی آسیب‌پذیر قرار داده است. همان‌طور که جودیت دادا تأکید کرده، اروپا استعداد، پژوهش و کارآفرینان لازم را برای رقابت در عرصه‌ی هوش مصنوعی دارد؛ آنچه کم دارد، «جاه‌طلبی و سرعت» است.
مسیر پیش‌روی اروپا روشن است: یا باید با شتابی بی‌سابقه به سمت استقلال استراتژیک در فناوری‌های کلیدی حرکت کند و «پشته‌ی فناوری مستقل» خود را بسازد؛ یا باید بپذیرد که در آینده‌ای نه‌چندان دور، دسترسی شهروندان و شرکت‌هایش به حیاتی‌ترین فناوری‌های جهان، در گرو تصمیمات یک دولت خارجی خواهد بود. همان‌گونه که کمیسیون اروپا هشدار داده، «دسترسی می‌تواند با هشدار کمی محدود یا متوقف شود».
در نهایت، آنچه رخ داد نه یک حادثه‌ی منفرد، بلکه آغاز دوره‌ای جدید در روابط فناورانه‌ی بین‌المللی است؛ دوره‌ای که در آن هوش مصنوعی به کانون رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده و کشورها ناگزیر از بازتعریف جایگاه خود در این عرصه هستند. اروپا هم‌اکنون در چهارراهی تاریخی قرار دارد و پاسخ آن به این «ضربه‌ی هشدار»، مسیر آینده‌ی قاره را برای دهه‌های آینده تعیین خواهد کرد.
نظرات کاربران